‘Nhân Văn Giai Phẩm và Vấn đề Nguyễn Ái Quốc’

26 Tháng Năm 20122:00 CH(Xem: 4025)

Trò chuyện với Thụy Khuê, tác giả ‘Nhân Văn Giai Phẩm và Vấn đề Nguyễn Ái Quốc’


Nhà văn, nhà phê bình văn học Thụy Khuê, từng phụ trách mục Văn học Nghệ thuật cho đài RFI ở Paris vừa đến Washington để ra mắt tác phẩm mới nhất: “Nhân Văn Giai Phẩm và vấn đề Nguyễn ÁiQuốc.”

Mặc dù vụ án Nhân Văn Giai Phẩm là đề tài của vô số bài báo, trang blog, sách vở, một số độc giả đến dự buổi giới thiệu sách nhận định đây là lần đầu tiên những tư liệu và chi tiết tản mạn khắp nơi được phối hợp, dẫn chứng, đào sâu và hệ thống hóa một cách mạch lạc thành một tập biên khảo nghiêm túc về “Nhân Văn Giai Phẩm,” hiện tượng đã khuấy động sinh hoạt văn học và chính trị miền Bắc trong thập niên 1950.

Phong trào này tuy đã bị Đảng Cộng Sản Việt Nam đập tan sau một vài năm, nhưng dư âm của nó vẫn vang vọng cho tới bây giờ. Câu chuyện Việt Nam do Hoài Hương phụ trách tuần này xin được dành để gửi đến quý độc giả một số chi tiết trong cuộc phỏng vấn mà tác giả Thụy Khuê dành cho Ban Việt Ngữ khi đến thăm Đài VOA trong tuần

Nhà văn Thụy Khuê trong cuộc phỏng vấn tại đài VOA ở Washington D.C. ngày 23 tháng 5, 2012

Hình: Hoài Hương - VOA
Nhà văn Thụy Khuê trong cuộc phỏng vấn tại đài VOA ở Washington D.C. ngày 23 tháng 5, 2012

Nhà văn Thụy Khuê được người Việt hải ngoại biết tiếng qua làn sóng của đài RFI với mục Văn học Nghệ thuật đặc sắc do bà phụ trách hàng tuần. Trong 20 năm qua, Thụy Khuê còn bỏ nhiều công sức để cuối cùng cho ra mắt một tập biên khảo về phong trào Nhân Văn Giai Phẩm, vừa được Tủ Sách Tiếng Quê Hương của nhà văn Uyên Thao giới thiệu với công chúng tại thủ đô Washington. 

Cơ duyên nào, động lực nào đã thôi thúc nhà phê bình văn học Thụy Khuê theo đuổi cuộc nghiên cứu trong hơn 2 thập niên về một hiện tượng đã bùng ra để rồi bị dập tắt không lâu sau đó cách đây hơn nửa thế kỷ? 

Thụy Khuê: “Lúc tôi đi học thì như tất cả những học sinh miền Nam thì được học những bài thơ của Trần Dần, của Hoàng Cầm trích trong cuốn “Nhân Văn Giai Phẩm” của cụ Hoàng văn Chí. Những bài thơ đó, những câu thơ nó xúc động lắm, nó làm cho thế hệ chúng tôi tưởng tượng ra một miền Bắc với những cơn mưa phùn trong thơ Trần Dần thì …đau thương lắm! Và khi nghĩ đến những nhà thơ đã làm được những câu thơ như thế thì họ phải yêu đất nước biết là bao nhiêu. Từ cái đó, nó đi sâu vào lòng con người và lớn lên, lúc nào tôi cũng canh cánh trong lòng là bao giờ trở lại, tôi sẽ tìm lại những nhà thơ đã viết ra những câu thơ như thế.”

Nơi Thụy Khuê, dễ nhận ra một tâm hồn đa cảm, dễ xúc động và tình yêu đậm đà dành cho quê hương bỏ lại từ khi bà sang Pháp du học:

Thụy Khuê: “Cái mốc quan trọng là năm 1984, tôi về Việt Nam và lúc đó mới thấy được thực trạng đất nước, tôi mới cảm thấy tất cả những cái ích kỷ của chính mình… đi du học từ năm 1962, những giai đoạn đau thương của đất nước thì không trải qua…thì có một cái gì đó nó đánh động và thấy rằng khi mà mình ra lại hải ngoại thì mình không thể nào tiếp tục cái cuộc đời bình yên như trước nữa, và lúc đó tôi bắt đầu quyết định vào cái nghề viết, và chọn phê bình văn học ạ.” 

Thụy Khuê cho biết là khi quyết định viết văn, bà đã tự đặt cho mình chủ đích đầu tiên, là phải tìm hiểu những con người đã viết lên những câu thơ trong Nhân Văn Giai Phẩm đã từng làm cho bà xúc động. Trả lời câu hỏi vì sao Đảng Cộng Sản Việt Nam lại sợ một nhóm trí thức văn nghệ sĩ chỉ muốn được tự do tư tưởng, và đòi “trả văn nghệ lại cho văn nghệ sĩ lãnh đạo”? 

Thụy Khuê giải thích: “Tôi nghĩ là bất cứ chế độ độc tài nào, đặc biệt là những chế độ toàn trị tức là họ muốn cai quản tất cả những tư tưởng của con người như chế độ cộng sản thì họ rất ngại những người văn nghệ sĩ, dù cho những người đó đòi tự do tư tưởng hay không, họ vẫn ngại bởi vì trong đám những công dân của một đất nước, thì văn nghệ sĩ là đám mà mình khó nắm bắt tư tưởng của nó nhất.”

Bà Thụy Khuê nói rằng chế độ có thể trói tay, treo bút văn nghệ sĩ nhưng không thể nắm bắt tư tưởng của họ. Vì lý do đó, các chế độ độc tài toàn trị thường tìm cách thu gọn nhóm trí thức văn nghệ sĩ lại một mối để dễ bề kiểm soát và điều khiển. Trong bối cảnh đó, cuộc đấu tranh của trí thức và văn nghệ sĩ trong phong trào Nhân văn Giai Phẩm lại càng có ý nghĩa hơn nữa:

Thụy Khuê: “Trong một chế độ như thế mà lại có một số người dám đứng lên! Lúc đó họ không hề đòi đánh đổ đảng gì cả nhưng chỉ đòi hỏi tự do tư tưởng mà thôi, nhưng từ chuyện họ đòi tự do tư tưởng, chế độ Cộng Sản nghĩ rằng họ có thể làm lung lay chế độ, và vì thế mà họ có thái độ rất tàn khốc đối với những người trong Nhân văn Giai Phẩm.”

Nửa thế kỷ là một thời gian đủ dài để luận công và tội. Ai phải chịu trách nhiệm chính trong vụ trù dập trí thức văn nghệ sĩ miền Bắc và “đập nát” Nhân Văn Giai Phẩm? Nhà văn Thụy Khuê nói trách nhiệm nằm trong tay lãnh đạo cấp cao nhất trong Đảng Cộng Sản Việt Nam. 

Thụy Khuê: “Thưa chị, trong cuốn sách của tôi, tôi đưa ra những dữ kiện theo đó Tố Hữu thi hành, bắt người này người kia nhưng nếu nhìn sâu xa thì Tố Hữu cũng chỉ làm theo lệnh trên. Và cái lệnh trên của Tố Hữu là Trường Chinh. Ông Trường Chinh viết “Đề cương Văn Hóa Việt Nam” từ năm 1943, hướng dẫn tất cả những chính sách văn hóa của Đảng Cộng Sản đối với nước Việt Nam. Nhưng mà nếu tìm sâu hơn thì Trường Chinh cũng không thể nào viết được một cái bản như thế nếu không có lệnh của ông Hồ Chí Minh bởi vì chúng ta còn lạ gì, tất cả những chuyện trong một nước là do người làm chủ đất nước, lúc đó là ông Hồ Chí Minh, phải chịu trách nhiệm, kể cả chuyện phong trào Nhân Văn Giai Phẩm và Cải cách Ruộng đất nữa.”

Trong số rất đông trí thức và văn nghệ sĩ ưu tú bị trù dập, nhiều người không ngóc đầu lên được trong nhiều thập niên, có Luật sư Nguyễn Mạnh Tường, từng được người Pháp bái phục là một nhà hùng biện đại tài. Ông đạt một lúc hai bằng Tiến sĩ tại Pháp, Ưu hạng Luật Khoa và Tiến sĩ Quốc gia Văn chương khi mới lên 22 tuổi. Hãy nghe nhà phê bình Thụy Khuê nói về con người lỗi lạc này:

Thụy Khuê: “Một trí thức như Nguyễn Mạnh Tường không phải thế kỷ nào cũng có, vừa toàn diện về văn học, về luật khoa, về kiến thức đại cương, về triết học, thế mà trong suốt thời gian còn lại của ông, ông không được dùng kiến thức đó để dạy cho học trò. Những tác phẩm của ông đòi hỏi tự do dân chủ không bao giờ hời hợt, mà khi nào đặt vấn đề, Luật sư Nguyễn Mạnh Tường cũng đặt vấn đề cơ bản từ triết học, đòi hỏi quyền sống cho con người, một cách sâu sắc.”

Bà lấy làm tiếc là mấy chục tác phẩm của Luật sư Nguyễn Mạnh Tường cho tới nay vẫn chưa được in, ngoại trừ 2 cuốn “Un Excommunié- Kẻ bị Khai Trừ”, và “Une voix dans la nuit- Tiếng vọng trong đêm." Cả một thế hệ trí thức và văn nghệ sĩ bị dồn vào chân tường, bị vùi dập, bị cấm sáng tạo, cấm đóng góp, cấm dạy học, cấm in sách. Có người, như Luật sư Nguyễn Mạnh Tường, bị bỏ rơi trong “sa mạc” của đói khát, khốn cùng. Thụy Khuê đánh giá những mất mát to lớn của thành phần tinh hoa đó đối với nền văn học nước nhà: 

Thụy Khuê: “Thưa chị, nếu nói đến mất mát thì nó vô cùng, nó mênh mông, mình không biết làm sao đo lường chính xác sự mất mát đó. Bởi vì chỉ riêng Nguyễn Mạnh Tường không thôi, chỉ có hai tác phẩm trong một cái chiều kích mênh mông của Nguyễn Mạnh Tường, ông viết phải mười mấy, hai mươi mấy tác phẩm mà mình không được biết đến thì đủ biết là cái sự mất mát là bao nhiêu rồi.” 

Thế nên rút ra bài học nào từ phong trào Nhân văn Giai Phẩm? 

Nhà phê bình văn học Thụy Khuê: “Chúng ta phải tự ý thức rằng mỗi người chúng ta đều có trách nhiệm đối với đất nước ngày hôm nay, người Việt Nam ở hải ngoại cũng như người Việt Nam ở trong nước, phải ý thức được rằng nước mình sở dĩ ở trong tình trạng như thế này, không phải là chỉ có một số người người ta có quyền đè ép đâu, mà tự bản thân, mình có đòi hỏi cho dân chủ không. Trách nhiệm ấy là trách nhiệm của một thế hệ đã biết như thế nào là tự do tư tưởng, và cần phải đứng lên làm một cái gì đó, nhất là làm sao phải có một chế độ văn học không có kiểm duyệt, một nền báo chí không kiểm duyệt để ai ai cũng có thể nói được ý kiến của mình thì lúc đó mới có cơ may cho đất nước.”

Nhà phê bình chia sẻ nguyện vọng của bà cho tập biên khảo “Nhân Văn Giai Phẩm và vấn đề Nguyễn Ái Quốc”:

“Nguyện vọng sâu xa của người viết cuốn sách này là mong nó sống lâu và nó sẽ được nhiều thế hệ độc giả đọc, không những trong nước mà ở ngoài nước, bởi vì tất cả những công trình nghiên cứu khoa học thì cái cuốn của mình chưa bao giờ là cuốn cuối cùng, nó chỉ là cái cuốn đầu tiên. Nếu được độc giả đọc và khám phá ra những lỗ hổng trong cuốn sách này, hoặc có những người sẽ từ những tìm kiếm của mình mà đi tìm kiếm thêm nữa thì cái đó là cái nguyện vọng sâu xa của tôi.”

Thụy Khuê cho biết tác phẩm kế tiếp của bà sẽ là một cuốn phê bình văn học thế kỷ 20.

 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Nhưng có một điều mà Trung Quốc không hiểu, hay chưa hiểu: những người Việt Nam mà Trung Quốc tưởng là hèn hạ và chỉ biết sợ hãi ấy, những người đó sẽ cho Trung Quốc biết thế nào là người Việt Nam thực sự. Vì đây cũng là thời cơ để người dân Việt Nam nhận thức, hiểu rõ chính mình, hiểu rõ chính phủ của mình, hiểu rõ “ông bạn” láng giềng.
Hai bản tin liên quan đến phụ nữ Việt Nam khiến mọi người phải xúc động. Tin ở Mỹ cho biết cô Diane Trần bị một quan tòa ở Texas kết án một ngày tù, sau khi cô đã bỏ học nhiều lần, một bản án khiến nhiều người phẫn nộ, không riêng gì người gốc Việt Nam.
Từ việc mua móng trâu, rễ hồi, ốc bươu vàng tới việc săn lùng gỗ sưa rao giá bạc tỷ hay sẵn sàng thu mua phế liệu với giá cực cao – những hành động tưởng như vô thưởng vô phạt nhưng lại ẩn chứa những dụng ý sâu xa của lái thương Trung Quốc.
Theo thăm dò của Ipsos Mori, những người ủng hộ nền cộng hòa là 18% trong năm 1969, 18% trong năm 1993, 19% trong năm 2002 và 18% trong năm ngoái. Có tới ba phần tư dân chúng Anh ủng hộ vương triều và đây được Ipsos Mori mô tả "có lẽ là xu hướng ổn định nhất mà chúng tôi từng theo dõi."
Bất cứ ở đâu có sự hiện diện của các nhà bất đồng chính kiến ở đó cũng đều có mặt đám côn đồ. Chúng không có đồng phục. Không có danh hiệu. Chúng chỉ làm mỗi một việc là hành hung hay sách nhiễu những người không chịu ngoan ngoãn đi theo lề phải do đảng và nhà nước quy định. Thế thôi.
Theo giới truyền thông Mỹ, đám cưới của cặp đôi được tổ chức rất bình dị vào ngày 18.5.2012 vừa qua, ít ngày sau khi Priscilla Chan chính thức tốt nghiệp khoa y Đại Học California, thành phố San Francisco, Mỹ, đúng một ngày sau khi Facebook chính thức phát hành cổ phiếu lên sàn chứng khoán Nasdaq
Theo điều tra hút thuốc lá ở người trưởng thành (từ 15 tuổi trở lên) vào năm 2010, khoảng 60% số người hút thuốc lá ở Việt Nam tập trung trong độ tuổi từ 25-64 tuổi. Tuy nhiên, ở độ tuổi 15-24, số người hút thuốc ở nam giới đông hơn – khoảng 26%, trong khi tỷ lệ này ở nữ giới chưa nhiều - chỉ khoảng 0,3%.
Tuần này, báo chí không xài chữ “sai phạm” nữa, mà nói thẳng là “tham nhũng,” cũng là một bước tiến cho thấy vụ này phảỉ bể, tuy rằng ông Dương Chí Dũng biến mất có thể là được bao che để khỏi bị lộ ở cấp cao hơn. Vì không lẽ, ông Dương Chí Dũng nhiều lần đội giá cả chục triệu đô không lẽ ém xài riêng..
“Không chỉ các ngôi sao ca nhạc hay điện ảnh, với lượng khách hàng là người trẻ, công chức tìm đến ngày càng nhiều, ngành giải phẫu thẩm mỹ (GPTM) tại Việt Nam đã tăng trưởng một cách ‘thần kỳ’ trong khoảng năm năm gần đây.”
Lời nguyền của dầu lửa đã từ lâu biến Con Người thành nạn nhân của địch họa tại nhiều điểm nóng của thế giới như ở Trung Đông, Nam Á. Và dầu lửa và khí đốt đang nhen nhúm Biển Đông VN thành trận đại hồng thủy vào đầu thế kỷ 21 này.
Bảo Trợ