VN: Sửa luật Lao động - va chạm ý thức hệ?

26 Tháng Mười 20194:40 SA(Xem: 84)

VN: Sửa luật Lao động - va chạm ý thức hệ?

Việt NamBản quyền hình ảnhGETTY IMAGES
Image captionCông nhân làm việc trong một nhà máy dệt ở Đà Lạt, Lâm Đồng, thuộc cao nguyên trung phần Việt Nam

Ngày 21/10, kỳ họp thứ 8, Quốc hội khoá XIV khai mạc tại Hà Nội. Sửa đổi Bộ luật lao động hiện hành là một trong những nội dung tranh luận nóng tại kỳ họp này. Bản chất sâu xa là sự va chạm giữa ý thức hệ chủ nghĩa cộng sản và chủ nghĩa thực dụng.

Kết quả sẽ là một phương án thoả hiệp khả dĩ. Bài viết giải thích rõ hơn vấn đề này. Ngoài ra, Bộ luật lao động sửa đổi có thể được thông qua trước sức ép của việc tham gia các hiệp định quốc tế về tự do thương mại và đối tác toàn diện.

Bộ luật lao động về bản chất thể hiện mối quan hệ ba bên giữa người lao động, giới chủ và nhà nước. Ranh giới này được dần làm rõ trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang thị trường, bắt đầu từ chủ trương đổi mới tại Đại hội 6 Đảng CSVN năm 1986.

 

Ý thức hệ xã hội chủ nghĩa, trong đó có các nội dung như về đấu tranh giai cấp, bóc lột sức lao động, toàn dụng lao động… khiến Bộ luật lao động ra đời vào năm 1994, muộn hơn một số luật có tính chất thị trường như Luật Công ty năm 1990 và Luật Doanh nghiệp tư nhân năm 1990…

Trong quá trình thực thi Bộ luật này luôn chứa đựng yếu tố 'bất ổn' bởi quá trình chuyển đổi nền kinh tế sẽ làm thay đổi ý thức hệ XHCN, bởi vậy Bộ luật lao động từ khi được ban hành đến nay đã nhiều lần sửa đổi, nhất là sau khi sửa đổi Hiến pháp năm 2013.

Thị trường lao động phát triển thấp và 'bất ổn'

Việt NamBản quyền hình ảnhGETTY IMAGES
Image captionCác công nhân làm việc trong một nhà máy lắp ráp xe hơi thuộc hãng Ford ở Hải Dương, miền Bắc Việt Nam

Bộ luật lao động phải biểu thị mức độ phát triển thị trường lao động. Việc sửa đổi nhiều lần Bộ luật này phản ánh trình độ phát triển thấp và tính chất 'bất ổn' của thị trường lao động Việt Nam.

Khoảng gần 60 triệu lao động phân bổ theo khu vực, vùng miền, địa phương… rất khác nhau về số lượng, chất lượng, tình trạng và tính chất việc làm, thất nghiệp, thu nhập, tiền công…

Tính linh hoạt của thị trường lao động đang tăng lên cùng với chính sách khuyến khích kinh doanh, nhưng một cấu thành quan trọng của nó là cán bộ, công chức, viên chức trong hệ thống chính trị vẫn đông đảo, khó tinh giản, được hưởng lương và chi tiêu thường xuyên chiếm gần 70% ngân sách nhà nước làm 'méo mó' thị trường. Ngoài ra, phải kể thêm hơn 6.000 các đơn vị sự nghiệp công lập, các doanh nghiệp nhà nước… góp phần tạo thêm gánh nặng cho ngân sách.

Sự thiếu gắn kết các bộ phận của thị trường luôn tạo ra biên độ giao động lớn của giá cả sức lao động bởi cung và cầu khác biệt về số lượng, chất lượng và cấu trúc. Trong một số bộ phận lao động có việc làm, đặc biệt khu vực phi kết cấu, nhà nước không thể kiểm soát được thu nhập hay tiền lương thực tế.

Một số chính sách điều chỉnh quan hệ lao động vẫn mang tính chất 'dò đá qua sông'. Mức tiền lương tối thiểu được xác định theo cơ chế đồng thuận của đại diện ba bên: VCCI (giới chủ hay Phòng Thương mại Công nghiệp Việt Nam) - Tổng liên đoàn (người lao động) và Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (nhà nước), nhưng vẫn chỉ là phép thử chính sách đối với nền kinh tế nói chung và thị trường lao động nói riêng khi thiếu những luận cứ thuyết phục.

Nguyên nhân sâu xa của thực trạng trên là rào cản từ ý thức hệ XHCN - nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản toàn trị đối với sự chuyển đổi nền kinh tế sang thị trường trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế phức tạp hiện nay.

Va chạm ý thức hệ

Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) ngoài các điểm cải tiến, có bốn điểm mới trong dự án sửa đổi Bộ luật lao động lần này gồm: Người lao động có quyền được thành lập hoặc gia nhập tổ chức đại diện cho người lao động theo sự lựa chọn của họ; Định nghĩa về quấy rối tình dục tại nơi làm việc; Phụ nữ không còn bị cấm làm một số loại hình công việc; Mở rộng bảo vệ pháp luật tới người lao động làm thuê không có hợp đồng lao động bằng văn bản.

Việt NamBản quyền hình ảnhGETTY IMAGES
Image captionTác giả đặt vấn đề về việc có va chạm ý thức hệ khi sửa luật lao động ở Việt Nam

Như vậy, những vấn đề thảo luận sôi nổi tại nghị trường có thể chia thành hai nhóm: Một là, vấn đề mang tính kỹ thuật như mở rộng khung thỏa thuận về thời gian làm thêm; tuổi nghỉ hưu; vấn đề tiền lương; Hai là, vấn đề 'nhạy cảm' với hệ tư tưởng XHCN như mở rộng quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người lao động; về tổ chức đại diện người lao động; thương lượng tập thể, thỏa ước lao động tập thể; đình công…

Quan sát phiên thảo luận tại hội trường về 'vấn đề kỹ thuật' cho thấy hai luồng ý kiến khác nhau và xoay quanh việc bảo vệ quyền lợi cho vị trí mỗi đỉnh tam giác quan hệ: người lao động - giới chủ và nhà nước.

Trong khi có một số ý kiến nêu tình cảnh 'đáng thương' của người lao động, đặc biệt lao động nữ và việc viện dẫn lý thuyết của Karl Marx rằng việc giảm giờ làm là cấp bách, thậm chí bây giờ giảm đã là 'quá muộn'…, thì đại diện giới chủ, 'các nhà đầu tư' như Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) lại cho rằng Bộ Luật Lao động có tác động đáng kể đến môi trường kinh doanh và quá trình hội nhập kinh tế của Việt Nam, bởi vậy nếu so sánh với một số quốc gia láng giềng thì nên tăng giờ làm thêm trong năm, giảm suất lương giờ làm thêm, không quy định quá nhiều ngày nghỉ…

Họ khuyến nghị nên bổ sung các điều khoản khuyến khích tính linh hoạt của thị trường lao động như cơ chế thoả thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động để tao khung pháp lý cho các doanh nghiệp phát triển.

Các nhà quan sát chuyên môn cho rằng cơ quan chủ trì đề án sửa đổi là Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, trong báo cáo trước Quốc hội chưa đưa ra được những luận cứ khoa học và thực tiễn đủ tin cậy góp phần làm cho việc tranh luận của các đại biểu càng trở nên gay gắt và cảm tính.

Sức ép hội nhập kinh tế quốc tế

Việt NamBản quyền hình ảnhGETTY IMAGES
Image captionChủ tịch Quốc hội Việt Nam Nguyễn Thị Kim Ngân tiếp lãnh đạo Bắc Hàn Kim Jong-un trong một cuộc gặp ở Hà Nội hôm 01/3/2019

Một trong những yêu cầu sửa đổi Bộ luật Lao động lần này là một mặt sao cho đúng với đường lối của Đảng cộng sản , mặt khác đáp ứng quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Nói cụ thể, việc sửa đổi là cấp bách trước sức ép của việc ký kết và thực thi Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Thương mại tự do Liên Âu - Việt Nam (EVFTA).

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân vào đầu năm 2019 đã 'nhắc nhở' cơ quan soạn thảo khẩn trương trình dự án sửa đổi Bộ luật lao động trước chuyến đi công tác của bà đến châu Âu để vận động cho việc ký EVFTA.

Thách thức lớn nhất hiện nay sẽ là việc thảo luận nhóm vấn đề 'nhạy cảm' đối với hệ tư tưởng của Đảng cộng sản. Đó là về tổ chức đại diện người lao động, thương lượng tập thể, đình công…

Sức ép hội nhập kinh tế quốc tế trong bối cảnh phức tạp hiện nay liệu có thể trông đợi một phương án khả dĩ cho vấn đề trước khi có một tổ chức công đoàn độc lập thực sự và các luật về thành lập các tổ chức, luật biểu tình tương ứng?

Tuy nhiên, theo quan sát của tôi, chính sách phát triển kinh tế thực dụng trong nước và sự tích cực hội nhập kinh tế quốc tế trong thời gian gần đây đã làm cho ý thức hệ XHCN trở nên 'linh hoạt' hơn.

Ngoài ra, sự lãnh đạo mang tính tập thể của Đảng cộng sản vẫn được duy trì khiến cho các quyết sách bớt duy ý chí.

Bởi vậy, vẫn có hy vọng Quốc hội khoá XIV có thể sẽ thông qua dự án Bộ luật sửa đổi năm 2019 với phương án khả dĩ chấp nhận.

Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, nguyên Chủ nhiệm Khoa Chính sách công, Học viện Chính sách & Phát triển, Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Việt Nam.
Theo BBC

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Từng ủng hộ phong trào chống Mỹ của Mặt trận Giải phóng Miền nam Việt Nam từ năm 1970 và gắn bó với chính quyền Cộng sản sau 1975, nhưng nhà văn và đạo diễn phim tài liệu người Pháp André Menras nay đã nhận ra rằng giới lãnh đạo Việt Nam đã “hành xử lạ đời” đối với chính người dân của họ và với bản thân ông. Ông là người nước ngoài đầu tiên nhập quốc tịch Việt nhưng đã trở thành “đối tượng” bị theo dõi của an ninh. Vào năm 1970, khi sang Việt Nam dạy tiếng Pháp, thầy giáo Menras ở tuổi đôi mươi đã tham gia rải truyền đơn và treo cờ Mặt trận Giải phóng Miền nam Việt Nam trên tượng thủy quân lục chiến trước Hạ nghị viện của Việt Nam Cộng hòa để lên tiếng về quyền con người trong Chiến tranh Việt Nam. Và nay, sau gần 45 năm kể từ cuộc chiến kết thúc, ông một lần nữa lên tiếng bênh vực cho người Việt Nam, trước sự vi phạm “trắng trợn” và “lạ đời” của chính quyền Cộng sản.
Ông Donald Trump sắp trở thành vị tổng thống thứ ba trong lịch sử Hoa Kỳ bị Quốc Hội luận tội. Tuy nhiên, tương lai chính trị của tổng thống Mỹ thứ 45 vẫn không bế tắc như phe đối lập hy vọng. Trái với tiên liệu của đảng Dân Chủ từ nhiều tháng qua, khả năng chủ nhân Nhà Trắng tái đắc cử ngày càng được củng cố. Với thiểu số tại Thượng Viện, phe Dân Chủ khó có hy vọng truất phế được tổng thống Donald Trump cho dù bản luận tội đưa ra hai cáo buộc rất nghiêm trọng : lạm dụng quyền lực phục vụ quyền lợi cá nhân và cản trở Quốc Hội.
Cần phải nói rõ: Trung Quốc là một chế độ đàn áp với những chính sách hoàn toàn phi tự do, từ cấm đoán tự do ngôn luận cho đến cầm tù các nhóm tôn giáo thiểu số. Trong năm năm qua, họ đã tăng cường kiểm soát chính trị và kinh tế ở trong nước. Còn ở nước ngoài, họ là kẻ ganh đua và trong một số lĩnh vực là đối thủ của Mỹ.
Nhược điểm của châu Âu là vấn đề tài chính, như giải thích của ông Nocetti, Viện Quan Hệ Quốc Tế Pháp : "Nói về phương tiện cần được huy động, quan trọng nhất là vế tài chính. Đây là cốt lõi của vấn đề và cũng là nhược điểm của châu Âu. Chúng ta thấy rằng, để phát triển mạng công nghệ thông tin đời mới, ngân sách của một vài quốc gia trong Liên Âu là không đủ".
Các vị trí mà quan chức Trung Quốc nắm lấy trong các định chế quốc tế thường ít được các nước quan tâm, nhưng mỗi một chiếc ghế giành được lại giúp tăng thêm một ít ảnh hưởng cho Bắc Kinh. Mỗi lần có cuộc bỏ phiếu về một vấn đề mà Trung Quốc coi là quan trọng, các nhà ngoại giao nước này thường thẳng thừng đề nghị một sự đổi chác : hoặc tài trợ cho một dự án nào đó, hoặc đe dọa cắt nguồn tiền ; tóm lại là mua quan hệ.
Thượng đỉnh Khí hậu của Liên Hiệp Quốc (COP 25) khai mạc hôm qua, 02/12/2019, với lời cảnh tỉnh đầy hình ảnh của tổng thư ký Antonio Guterres : Xin mọi người hãy đừng làm ''những con đà điểu lững thững dạo chơi'', trong lúc thế giới đang bốc cháy (1). Trước thềm thượng đỉnh, kinh tế gia nổi tiếng người Mỹ Jeremy Rifkin cho ra mắt cuốn sách "Le New Deal vert mondial" tại Pháp.
Nếu Hạ viện tiến hành việc luận tội chỉ dựa trên các cáo buộc về Ukraine, thì bản luận tội này sẽ nổi bật trong các bản luận tội hiện đại là vụ kiện ngắn nhất, với hồ sơ chứng cứ mỏng nhất, và căn cứ hẹp nhất từng được sử dụng để luận tội một tổng thống. Điều đó không tốt cho các tổng thống tương lai, những người phải lãnh đạo một quốc gia đôi khi có sự chia rẽ rất gay gặt và cay đắng.
Bắc Kinh lợi dụng lỗ hổng của lịch sử và nhận vơ một thuật ngữ hiện đại để ngon ngọt rao bán Sáng kiến Vành đai và Con đường Bertil Lintne - Hoàng Thủy Ngữ (Danlambao) dịch - Nếu truyền thông nhà nước Trung Quốc và các cơ quan tuyên truyền khác đáng tin thì, với Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI), Tập Cận Bình đang mở lại các tuyến đường thương mại chạy quanh thế giới từ thời cổ đại, được biết đến với cái tên “Con đường Tơ lụa”. Thật vậy, những dự án đầu tư cơ sở hạ tầng thương mại trị giá 1 ngàn tỷ USD của BRI được gọi là “Silk Road Fund”.
Trong khi nhiều người Trung Quốc nhờ công dân Việt Nam đứng tên lập công ty, bơm tiền mua nhà đất ào ạt tại các thành phố du lịch ven biển, xem như đầu tư bất động sản và xây khu nghỉ dưỡng… một số công ty khác lặng lẽ thâu tóm, mua lại nhiều công ty Việt Nam để nắm chặt cổ họng nền kinh tế Việt… Bây giờ, một luật mới gây lo ngại cho những người quan tâm: không phải đặc khu mà là đặc khu. Nơi đây người TQ có thể ngang nhiên vào mà không cần giấy tờ, và đất kinh doanh có thể thuê tới 50 năm. Phải chăng CSVN đang lặng lẽ bán nước, đó là câu hỏi nhiều người nêu ra. Báo Nông Nghiệp VN trong bản tin “Băn khoăn về hiện tượng người nước ngoài sở hữu bất động sản” hôm 23/11/2019 ghi lời ông Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao - Phạm Bình Minh cho biết có 5 cách phổ biến mà người nước ngoài đã áp dụng để sở hữu đất đai tại Việt Nam. Và bây giờ thì, các cơ quan chức năng đã phát hiện hàng trăm doanh nghiệp do người Việt Nam đứng tên cho doanh nghiệp, cá nhân mang quốc tịch nước ngoà
Trang tin The BL gần đây đưa ra bài bình luận có trích dẫn ý kiến của cựu Chủ tịch Hạ viện Mỹ Newt Gingrich, trong đó nhận định Hoa Kỳ thật may mắn vì hiện giờ có Tổng thống Donald Trump để thổi bay các mối đe dọa nghiêm trọng mà chính quyền Trung Quốc gây ra cho nước Mỹ trong suốt nhiều năm qua. “Lần đầu tiên trong suốt cả thế hệ, chúng ta giờ đã có một vị Tổng thống nhận ra rằng Trung Quốc với sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã đặt ra một thách thức”, ông Gingrich viết trong cuốn sách mới của mình, có tựa đề “Trump Vs. China: Facing America’s Greatest Threat” (tạm dịch: Ông Trump chống Trung Quốc: Đối mặt với mối đe dọa lớn nhất của Hoa Kỳ).
Bảo Trợ