Thuyết Thiên Mệnh tạo sự mờ ảo về chủ quyền và lãnh thổ

22 Tháng Chín 201912:00 SA(Xem: 102)
  • Tác giả :

Thuyết Thiên Mệnh tạo sự mờ ảo về chủ quyền và lãnh thổ

Nhà ThươngBản quyền hình ảnhLIU JIN
Image captionVăn minh Trung Hoa: voi bằng đồng từ thời nhà Thương (thế kỷ 13-11 trước Công nguyên) trưng bài tại Pháp

Thương chiến Mỹ - Trung và 'biểu tình đường phố' ở Hong Kong dễ làm người ta quên đi một cuộc chiến đã từ lâu, từ vài nghìn năm trước.

Đó là trận Mục Dã (Battle of Muye) vào năm 1046 trước Công nguyên), khi Chu Vũ Vương đánh thắng vua Trụ của nhà Thương.

 

Nhưng trước cuộc chiến này, người tiền nhiệm của Chu Vũ Vương là Văn Vương đã có chiến dịch tuyên truyền chống lại Thương.

Ông vua này nghĩ ra thuyết Thiên Mệnh (天命 -Tianming), dùng khái niệm Thiên (Trời), thay thế Thượng Đế, vị thần của nhà Thương.

Trời mang tính triết lý trừu tượng hơn, ảo hơn một ông Thượng Đế nhân cách hóa nào đó.

Chiến thắng của Vũ Vương được nhà Chu coi là bằng chứng rằng Mệnh Trời đã về tay họ để lên thay nhà Thương nắm ngôi Hoàng đế.

Không chỉ dừng ở đó, thuyết Mệnh Trời (Mandate of Heaven) đã thống trị tư tưởng chính trị và quan hệ quốc tế của Trung Hoa từ nhà Chu đến nay.

Nó gồm bốn phần cơ bản và mỗi điểm là một nguyên tắc của logic quyền lực:

  1. Trời trao cho vị quân vương quyền lực (tính chính danh)
  2. Trời chỉ có một nên Đất chỉ có một thiên tử (tính duy nhất);
  3. Vua sống đạo đức thuận mệnh trời thì được cầm quyền (tính luân lý);
  4. Quyền làm vua không giới hạn vào một triều đại (tính liên tục).

Phải nói rằng thuyết Thiên Mệnh là một tư tưởng cách mạng, đưa nhà Chu vượt lên các cuộc tranh giành, chém giết man rợ giữa các bộ lạc và dòng tộc thời đó.

Nó đã tạo sự bền vững cho các triều đại Trung Hoa qua nhiều nghìn năm.

Thiên Mệnh khác thuyết về 'ân sủng thần tính' (divine blessing) châu Âu dùng trong kỷ nguyên Thiên Chúa Giáo để củng cố quyền lực cho vua chúa.

Vì thuyết về quyền lực đến từ thần 'divine rights' ở châu Âu còn dựa trên tín điều của tôn giáo.

Không được giáo hoàng của Công giáo La Mã, hoặc các giáo chủ Tin Lành, Phúc Âm sau này như ở Anh và các nước Bắc Âu ban phước thì vua chưa thành vua.

Phe 'thần quyền' châu Âu nhân danh Chúa Trời ban 'ân sủng' từ đấng tối cao cho 'phe cầm quyền' trong lễ lên ngôi.

Còn với Thiên Mệnh, tự hoàng đế Trung Hoa đã là 'con trời', nhận mệnh cầm quyền trực tiếp từ trên ban xuống, không cần trung gian.

Thế quyền và thần quyền là một, và tập trung vào một người.

Thờ Hoàng ĐếBản quyền hình ảnhVCG
Image captionCa múa ở tỉnh Hà Nam trong lễ thờ cúng Hoàng Đế (Yellow Emperor) của thần thoại Trung Quốc mà sau người ta coi là tổ tiên của Hán tộc

Nhưng thuyết Thiên Mệnh ngay từ đầu đã mắc bệnh nói dối.

Khi nhà Chu mới chỉ làm vua, chưa làm đế, thì họ cũng chẳng có gì hơn Thương, mà Thương xét ra cũng chỉ là một trong rất nhiều lực lượng.

Lãnh thổ Thương và Chu kiểm soát nằm ở lưu vực Hoàng Hà, bên cạnh còn có nhiều bộ tộc khác.

Văn minh Trung Hoa thời Thương, Chu cũng chưa lan tới vùng hạ lưu Dương Tử, nơi đã có các vua chúa địa phương khác nắm quyền.

Nhận mình làm chủ toàn bộ Thiên Hạ, "phần dưới bầu trời" quả là tham, ai cũng thấy.

Vì thế, để phù hợp với nguyên tắc số 2 và 3 (xem ở trên), nhà Chu đã tạo ra huyền thoại về nhà Hạ, cho rằng Hạ đã cầm quyền cả nghìn năm trước nhà Thương.

Nhờ kịch bản này, việc chuyển quyền từ Hạ sang Thương rồi Chu mới hợp lý, mang tính liền lạc và duy nhất.

Tóm lại, việc soạn ra thuyết Thiên Mệnh ngay từ đầu đã vấp phải hai vấn đề: vẽ lại lịch sử và lãnh thổ mơ hồ.

Lãnh thổ là Thiên Hạ, không giới hạn ở biên giới nào, có thể bao phủ toàn bộ 'gầm trời', cái mà các vua Trung Quốc chưa bao giờ kiểm soát được.

Nhà NguyênBản quyền hình ảnhBETTMANN
Image captionTranh vẽ chiến thuyền nhà Nguyên đi sang Ấn Độ Dương

Phải đến nhà Thanh họ mới chinh phục Tân Cương, Tây Tạng.

Các bản sao của Thiên Mệnh

Thế nhưng tính mập mờ này không phải là đặc thù của tư duy chính trị Trung Hoa.

Đông Nam Á từng có các nước liên thuộc kiểu Mandala, chấp nhận tương quan xê dịch giữa các trung tâm quyền lực, coi nhẹ biên giới cứng.

Từ thời Trung Cổ, các bản sao của Thiên Mệnh được áp dụng ở Nhật Bản, Triều Tiên và Việt Nam.

Nhật Bản là kiêu nhất, coi vua của họ là Thiên Hoàng, dòng dõi thần linh.

Sau khi triều Đường ở Trung Quốc bị diệt thì Nhật gọi Trung Quốc là "ngoại triều", và tự nhận là "nội triều", hàm ý hậu duệ của mọi tinh túy từ nhà Đường.

Người Việt Nam tự nhận là Nam, đối lập với Trung Hoa là Bắc Triều, và coi vua nước Nam cũng là thiên tử.

Triều Tiên khiêm tốn nhất, chỉ nhận là "tiểu Trung Hoa", chia sẻ nhãn quan vũ trụ Thiên Mệnh.

Luôn sợ bị lật đổ

Về mặt tích cực, thuyết Thiên Mệnh cho phép lật đổ vua chúa 'trái mệnh trời', tức công nhận các vụ giết vua.

Điều này tạo tính chính danh cho nhà Chu khi diệt vua Trụ.

Nhưng nó cũng khiến vua Trung Hoa luôn sợ bị lật đổ, nhất là sau khi Mạnh Tử nói 'dân vi quý'.

Chưa kể vì không có một bên thứ hai, như Giáo hội La Mã ở châu Âu thời xưa, làm trọng tài, thế nào là "vua sống đúng mệnh trời", người ta phải mê tín.

Đầu tiên là mê tín về bản thân.

Những rối loạn xã hội - chuyện bình thường của vận động loài người -và các thiên tai đều bị giải thích là điềm xấu, là dấu hiệu vua "mất tín nhiệm của Trời".

Điều này khiến Trung Hoa khá giống Đế quốc La Mã đa thần trước kỷ nguyên Ki Tô giáo.

Sau khi Hoàng đế Nero giết mẹ đẻ, Tacitus viết:

"Chim oan mang tin dữ đã đáp lên mái cung đình, nhà đổ vì động đất, người yếu bị đám đông cuồng nộ dẫm đạp."

Thêm một trận hỏa hoạn to, thành Rome nổi loạn, Nero bị trục xuất khỏi cung điện và tự sát chết.

Nói như vậy để thấy tất cả sự phẫn nộ đến từ nhân dân trước hành vi sai trái của vua chúa thì Âu và Á đều giống nhau. Các điềm nọ, điềm kia chỉ là phần thêm vào.

Một hậu quả nữa của bệnh Thiên Mệnh là tính kiêu ngạo, chỉ cho mình là đúng.

Thay đổi triều đại là chuyện bình thường ở mọi nước, nhưng tại các xứ tin vào Thiên Mệnh, vua mới luôn tìm cách bôi nhọ ông vua cũ, gọi họ là "tà, nguỵ".

Chuyện này không xảy ra ở châu Âu, vì người ta quan niệm đa số chính trị gia ai cũng như ai mà thôi, cũng phải tính toán, sát phạt, dối trá.

Thiên Mệnh không còn phù hợp

Vấn nạn Thiên Mệnh chỉ hết cho đến khi người ta nghĩ ra một ông Trời khác là cử tri.

Chính trị ngày nay khá đơn giản, chẳng ai quan tâm đến Trời.

Nếu được cử tri bầu lên thì cứ việc cầm quyền, còn bị rút lá phiếu thì về nghỉ.

Cách luân chuyển quyền lực này không có gì huyền bí, nhưng cũng đỡ nguy hiểm cho nhà lãnh đạo vì thua phiếu thì về nhà, không bị ai giết cả.

Các anh hùng của Thế Chiến 2 như Winston Churchill, Charles de Gaulle đều bị lá phiếu cử tri cho về nhà nghỉ một cách yên ấm.

Nguyên tắc số 3 -tính luân lý của quyền lực - và nỗi sợ 'trái mệnh trời thì bị giết' đã không còn là vấn đề của thế giới ngày nay.

Còn nguyên tắc 1 - tìm chính danh từ ông Trời - cũng đã được các nhà khoa học châu Âu và Trung Quốc giải thích.

Giang Hiểu Nguyên viết trong "Thiên Học Chân Nguyên" về nguồn gốc thiên văn học (astronomy) của tư tưởng Thiên Mệnh.

Nhà Chu hóa ra đã đem các thành tựu của thiên văn học, việc tìm ra lịch nông nghiệp, định hình các mùa thời ấy để lập thuyết chính danh của tân triều đại.

TQBản quyền hình ảnhUNIVERSALIMAGESGROUP
Image captionThế giới quan Trung Hoa bị Phương Tây tấn công trực diện vào thời nhà Thanh. Tạp chí Puck của Mỹ vẽ hình Nữ thần Văn minh (Civilisalion) chỉ mặt Hoàng đế Trung Hoa, bảo phải giết ngay Rồng phản loạn. Tranh vào giai đoạn Thái Bình Thiên Quốc nổi dậy chống Thanh vào Thế kỷ 19

Một số học giả Trung Quốc cũng tin rằng Chu dùng hiện tượng sao chổi Halley xuất hiện năm 1057 trước Công nguyên để "nhận cho mình" Mệnh Trời.

Nhưng giới nghiên cứu Phương Tây đã tính lại rằng Halley Comet xuất hiện sau đó, không hề gần sự kiện Chu thắng Thương ở trận Mục Dã.

Tóm lại, như Peter Berger đánh giá thì đây là thể thức vũ trụ hóa quyền lực vua chúa (cosmization of the institution of kingship).

Những chuyện tương tự đã xảy ra với văn minh của người Maya, Ai Cập, các bộ tộc châu Phi, nên Mệnh Trời không có gì là độc đáo của Trung Quốc.

Chỉ có điều là nó vẫn còn sang cả thời hiện đại và tiếp tục tác động đến tư duy chính trị Trung Quốc.

Về lãnh thổ, Trung Quốc luôn viện dẫn lại lịch sử hàng nghìn năm để cho rằng họ đã làm chủ các vùng biển xa.

Dù các sách cổ Trung Quốc nhắc đến Nam Hải và việc tiến cống "ngọc trai" của các nhóm "Nam man", các chi tiết đó không có gì chính xác về việc xác định chủ quyền như quan niệm hiện đại.

Chưa kể, Khổng Tử từng nói 'thiên hạ vi công' (thiên hạ là của chung) và tinh thần này được Hugo Grocius nêu trong 'Mare Liberum' (The Freedom of the Seas, 1609), xác định rằng biển, đại dương là của tất cả mọi người.

Để biên giới trên biển, trên bộ 'co giãn' tùy sức mạnh quyền lực không phù hợp với các công ước hiện đại.

Mặt khác, tâm lý Thiên Mệnh khiến Trung Quốc rất khó khăn trong việc chấp nhận các quan hệ đa quốc gia (multi-state relations) một cách bình đẳng.

Chưa kể, tham vọng phải thu tất cả về cùng một gầm trời chỉ đang tạo ra vấn đề cho Trung Quốc ở Hong Kong và Đài Loan.

Raymond Dawson trong cuốn "The Chinese Experience" chỉ ra rằng tuy nhận là Con Trời, trên thực tế, hoàng đế Trung Hoa cũng...là người, chịu ràng buộc của mọi vấn đề thể chế, hệ thống quan lại.

Điều này khiến ông vua Trung Hoa rất nhiều khi chỉ dám "đe doạ ra tay" mà không dám làm, theo Dawson.

Vì bại trận có thể bị thiên hạ diễn giải là 'điềm xấu', khiến tính chính danh của vua tiêu biến và ông ta nhanh chóng bị lật đổ.

Thương chiến vì thế vẫn dùng dằng, cuộc đấu tranh giữa các quan niệm địa chính trị Mới và Cũ cũng chưa dứt.
Theo BBC

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Các vị trí mà quan chức Trung Quốc nắm lấy trong các định chế quốc tế thường ít được các nước quan tâm, nhưng mỗi một chiếc ghế giành được lại giúp tăng thêm một ít ảnh hưởng cho Bắc Kinh. Mỗi lần có cuộc bỏ phiếu về một vấn đề mà Trung Quốc coi là quan trọng, các nhà ngoại giao nước này thường thẳng thừng đề nghị một sự đổi chác : hoặc tài trợ cho một dự án nào đó, hoặc đe dọa cắt nguồn tiền ; tóm lại là mua quan hệ.
Thượng đỉnh Khí hậu của Liên Hiệp Quốc (COP 25) khai mạc hôm qua, 02/12/2019, với lời cảnh tỉnh đầy hình ảnh của tổng thư ký Antonio Guterres : Xin mọi người hãy đừng làm ''những con đà điểu lững thững dạo chơi'', trong lúc thế giới đang bốc cháy (1). Trước thềm thượng đỉnh, kinh tế gia nổi tiếng người Mỹ Jeremy Rifkin cho ra mắt cuốn sách "Le New Deal vert mondial" tại Pháp.
Nếu Hạ viện tiến hành việc luận tội chỉ dựa trên các cáo buộc về Ukraine, thì bản luận tội này sẽ nổi bật trong các bản luận tội hiện đại là vụ kiện ngắn nhất, với hồ sơ chứng cứ mỏng nhất, và căn cứ hẹp nhất từng được sử dụng để luận tội một tổng thống. Điều đó không tốt cho các tổng thống tương lai, những người phải lãnh đạo một quốc gia đôi khi có sự chia rẽ rất gay gặt và cay đắng.
Bắc Kinh lợi dụng lỗ hổng của lịch sử và nhận vơ một thuật ngữ hiện đại để ngon ngọt rao bán Sáng kiến Vành đai và Con đường Bertil Lintne - Hoàng Thủy Ngữ (Danlambao) dịch - Nếu truyền thông nhà nước Trung Quốc và các cơ quan tuyên truyền khác đáng tin thì, với Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI), Tập Cận Bình đang mở lại các tuyến đường thương mại chạy quanh thế giới từ thời cổ đại, được biết đến với cái tên “Con đường Tơ lụa”. Thật vậy, những dự án đầu tư cơ sở hạ tầng thương mại trị giá 1 ngàn tỷ USD của BRI được gọi là “Silk Road Fund”.
Trong khi nhiều người Trung Quốc nhờ công dân Việt Nam đứng tên lập công ty, bơm tiền mua nhà đất ào ạt tại các thành phố du lịch ven biển, xem như đầu tư bất động sản và xây khu nghỉ dưỡng… một số công ty khác lặng lẽ thâu tóm, mua lại nhiều công ty Việt Nam để nắm chặt cổ họng nền kinh tế Việt… Bây giờ, một luật mới gây lo ngại cho những người quan tâm: không phải đặc khu mà là đặc khu. Nơi đây người TQ có thể ngang nhiên vào mà không cần giấy tờ, và đất kinh doanh có thể thuê tới 50 năm. Phải chăng CSVN đang lặng lẽ bán nước, đó là câu hỏi nhiều người nêu ra. Báo Nông Nghiệp VN trong bản tin “Băn khoăn về hiện tượng người nước ngoài sở hữu bất động sản” hôm 23/11/2019 ghi lời ông Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao - Phạm Bình Minh cho biết có 5 cách phổ biến mà người nước ngoài đã áp dụng để sở hữu đất đai tại Việt Nam. Và bây giờ thì, các cơ quan chức năng đã phát hiện hàng trăm doanh nghiệp do người Việt Nam đứng tên cho doanh nghiệp, cá nhân mang quốc tịch nước ngoà
Trang tin The BL gần đây đưa ra bài bình luận có trích dẫn ý kiến của cựu Chủ tịch Hạ viện Mỹ Newt Gingrich, trong đó nhận định Hoa Kỳ thật may mắn vì hiện giờ có Tổng thống Donald Trump để thổi bay các mối đe dọa nghiêm trọng mà chính quyền Trung Quốc gây ra cho nước Mỹ trong suốt nhiều năm qua. “Lần đầu tiên trong suốt cả thế hệ, chúng ta giờ đã có một vị Tổng thống nhận ra rằng Trung Quốc với sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã đặt ra một thách thức”, ông Gingrich viết trong cuốn sách mới của mình, có tựa đề “Trump Vs. China: Facing America’s Greatest Threat” (tạm dịch: Ông Trump chống Trung Quốc: Đối mặt với mối đe dọa lớn nhất của Hoa Kỳ).
Vụ Trung Quốc cho tàu khảo sát và hải cảnh vào hoành hành trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam gần Bãi Tư Chính tiếp tục được giới quan sát quốc tế chú ý. Trong một bài phân tích công bố ngày 28/11/2019, tiến sĩ Lê Thu Hường, chuyên gia phân tích cao cấp thuộc Chương Trình Quốc Phòng và Chiến Lược tại Viện Chính Sách Chiến Lược Úc ASPI đã cho rằng : Khi công khai xâm lấn Việt Nam ở Biển Đông, Bắc Kinh muốn thăm dò phản ứng không chỉ của Hà Nội, mà còn của cả khu vực, thậm chí của toàn thế giới.
Điều rõ ràng là người đứng đầu cơ quan công tố muốn nhanh chóng tử hình người mà có lẽ họ biết rằng không gây ra tội ác. Lý do là dấu vân tay dính máu thu được ở hiện trường không phải là dấu vân tay của ông Hải nhưng chi tiết này bị bỏ ngoài hồ sơ. Ngoài ra dao và thớt gỗ được cho là dụng cụ gây án không hề được thu tại hiện trường mà là mua ở chợ. Nhân chứng duy nhất của vụ án nói nhìn thấy Hồ Duy Hải trong bưu điện, hiện trường của vụ hai nữ nhân viên bị giết chết, không được triệu tập. Trên thực tế nhân chứng này không hề quen biết Hồ Duy Hải và từng khai không chắc người ông nhìn thấy có phải là Hồ Duy Hải không.
Thời sự được nhiều báo Pháp ra hôm nay chú ý : NATO kỷ niệm 70 năm thành lập tại Luân Đôn trong bối cảnh liên minh này đang rệu rã chưa từng thấy. Hội nghị khí hậu quốc tế COP 25 báo trước bế tắc, khi các nước lớn vẫn thiếu quyết tâm chính trị chung. Tuy nhiên các báo dành khá nhiều dung lượng cho chủ đề Trung Quốc. Nhật báo La Croix trở lại dự án Một vành đai Một con đường vẫn được báo giới quen gọi là « những con đường tơ lụa mới », một dự án đặc trưng cho tham vọng bành trướng của Trung Quốc ra thế giới. Nhật báo Công Giáo chạy tựa lớn trang nhất « Trung Quốc đang mua thế giới như thế nào ».
27).Nếu Việt cộng thắng thì toàn thể Quốc gia Việt Nam sẽ bị tiêu diệt và sẽ biến thành một tỉnh nhỏ của Trung hoa cộng sản . Hơn nữa toàn dân Việt Nam sẽ mãi mãi sống dưới ách độc tài vong bản , vô gia đình , vô tổ quốc ,vô tôn giáo của cộng sản Việt Nam . ( Cố Tống thống Đệ nhất Viêt Nam Cộng Hòa , Ngô Đình Diệm )
Bảo Trợ