Biển Đông : Lợi - thiệt gì nếu Việt Nam kiện Trung Quốc ra Tòa PCA ?

13 Tháng Mười 202012:51 SA(Xem: 84)
  • Tác giả :

Thu Hằng

Những đòi hỏi của Trung Quốc đối với hầu hết Biển Đông ngày càng bị nhiều nước phương Tây lên án vì trái với Công Ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển. Điều này cho thấy các nước không chấp nhận việc Trung Quốc ngang nhiên khống chế, gia tăng quân sự hóa vùng biển được coi là tuyến hàng hải quan trọng của thế giới


Ngoài phản đối của những nước ASEAN có tranh chấp với Trung Quốc, lần đầu tiên Washington chính thức công bố “Lập trường của Hoa Kỳ về các yêu sách tại Biển Đông” vào ngày 13/07/2020. Tiếp theo, Úc vào ngày 23/07 và ba nước châu Âu, Pháp, Đức và Anh vào ngày 16/09, đã gửi công hàm lên Liên Hiệp Quốc xác định những đòi hỏi chủ quyền tại Biển Đông của Bắc Kinh là “không có cơ sở pháp lý”và “không có giá trị” theo phán quyết của Tòa Trọng Tài Thường Trực năm 2016 chiểu theo Công Ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS).

Bối cảnh hiện nay có thuận lợi cho Việt Nam nếu tính đến việc kiện Trung Quốc ra Tòa Trọng Tài Thường Trực (PCA) ? Việt Nam sẽ được gì, mất gì nếu kiện ? Hà Nội có sẵn sàng nhân nhượng để lập mặt trận chung với Philippines đối phó Trung Quốc không ? Nhà nghiên cứu Laurent Gédéon, Trường Sư phạm Lyon, Pháp, tiếp tục trả lời một số câu hỏi của RFI.

Tạp chí Việt Nam hôm nay, 12/10/2020, giới thiệu Phần 2 - "Biển Đông : Lợi - thiệt gì nếu Việt Nam kiện Trung Quốc ra Tòa PCA ?".

RFI : Chúng ta đã đề cập phán quyết của Tòa Trọng Tài Thường Trực năm 2016 tác động như thế nào đến đòi hỏi chủ quyền của Việt Nam tại Biển Đông. Giả  sử Việt Nam kiện những yêu sách chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông ra trước Tòa Trọng Tài Quốc Tế, Việt Nam có thể phản đối những điểm nào ? 

Laurent Gédéon : Cần phải nhắc lại một điểm thú vị, đó là dù không trực tiếp cùng Philippines tham gia kiện Trung Quốc lên Tòa Trọng Tài Thường Trực vào năm 2013, nhưng chỉ vài tháng sau, ngày 05/12/2014, Việt Nam đã đệ trình lên Tòa một bản tuyên bố quyền lợi. Trong văn bản rất quan trọng này, Việt Nam yêu cầu Tòa PCA cân nhắc đến lập trường của Việt Nam ở bốn điểm.

Thứ nhất là Hà Nội chấp nhận thẩm quyền của Tòa Trọng Tài Thường Trực trong thủ tục được tiến hành. Thứ hai, Việt Nam yêu cầu các lợi ích và quyền lợi của mình được bảo tồn trong quá trình xét xử vụ kiện. Thứ ba, Việt Nam ghi nhận rằng Philippines không yêu cầu Tòa PCA xem xét những vấn đề không thuộc thẩm quyền phán xét của Tòa, trong đó có vấn đề chủ quyền. Thứ tư, Hà Nội tái khẳng định bác bỏ mọi yêu sách chủ quyền của Trung Quốc trong « đường 9 đoạn ».

Bản tuyên bố quyền lợi này cũng nêu rõ rằng Việt Nam tuyên bố không một thực thể nào mà Philippines nêu trong đơn kiện có thể tạo các quyền hàng hải ở ngoài phạm vi 12 hải lý, nói một cách khác là chỉ liên quan đến vùng lãnh hải (12 hải lý) quanh mỗi thực thể. Cuối cùng, Việt Nam yêu cầu được nhận tất cả mọi bản sao tài liệu được sử dụng trong tiến trình trọng tài.

Chúng ta thấy là năm 2014, Việt Nam đã tự can dự vào phạm vi tranh chấp có thể sẽ được đệ trình bởi vì Hà Nội đã chấp nhận trước thẩm quyền của Tòa Trọng Tài Thường Trực, tiếp theo là ngầm chấp nhận quyết định là không một thực thể nào hình thành được vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) và cho thấy là Tòa PCA không thể ra phán quyết về chủ quyền. Đó là những điểm mà Hà Nội chấp nhận đối với quần đảo Trường Sa, tương tự đối với Hoàng Sa.

Nếu Việt Nam kiện những yêu sách chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông ra Tòa Trọng Tài Thường Trực, theo ý kiến của tôi, Hà Nội có thể kiện ở hai điểm. Thứ nhất là những yêu sách lãnh hải của Trung Quốc nằm trong « đường 9 đoạn », cũng như khả năng yêu cầu Tòa PCA tái khẳng định tính chất bất hợp pháp của « đường 9 đoạn » này. Thứ hai, Hà Nội có thể yêu cầu Tòa lên án những hành động lấn chiếm của Trung Quốc trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam vì bản đồ « đường 9 đoạn » do Bắc Kinh tự vẽ chồng lấn rất lớn với vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam.

RFI : Giả sử Tòa Trọng Tài Thường Trực đưa ra phán quyết, phán quyết này sẽ tác động như thế nào đến những đòi hỏi chủ quyền của Việt Nam ? 

Laurent Gédéon : Dựa vào những gì chúng ta vừa đề cập, sẽ không có hệ quả trực tiếp do thông thường Tòa Trọng Tài Thường Trực không có thẩm quyền phán quyết về chủ quyền, vì thế chủ đề này sẽ vẫn tạm gác đó trong lúc chờ giải pháp chính trị.

RFI : Ngày 13/07/2020, lần đầu tiên Hoa Kỳ đề cập trực tiếp về những tranh chấp giữa các bên ở Biển Đông. Tuyên bố của ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo là một lợi thế cho Việt Nam, hay ngược lại ? 

Laurent Gédéon : Có thể là có lợi nhưng tôi muốn nhấn mạnh đến tầm quan trọng của Mỹ vì người ta vẫn thấy tính trung lập ban đầu của Mỹ về vấn đề quần đảo Trường Sa, cũng như Hoàng Sa, dần dần bị suy yếu. Cho đến năm 2020, Hoa Kỳ vẫn nói là không tuyên bố về vấn đề chủ quyền mà chỉ tuyên bố về nguyên tắc tự do lưu thông hàng hải.

Thế nhưng, vào ngày 13/07/2020, ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo đã tuyên bố rằng những yêu sách chủ quyền của Trung Quốc đối với gần như toàn bộ Biển Đông, cũng như chủ quyền đối với các quần đảo là bất hợp pháp. Ông Pompeo cũng kêu gọi áp dụng phát quyết năm 2016 của Tòa Trọng Tài Thường Trực. Đây là lần đầu tiên Hoa Kỳ phát biểu về vấn đề chủ quyền.

Nếu thêm những tuyên bố của Úc và Đức về vấn đề Biển Đông, có thể nói là trong bối cảnh mới này, Việt Nam có thể có lợi khi tái kích hoạt khía cạnh pháp lý và viện đến Tòa Trọng Tài Thường Trực Quốc Tế về tranh chấp chủ quyền với Trung Quốc ở hai quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa.

Tuy nhiên, hiện tại, bối cảnh trở nên thuận lợi bởi vì có ít nhất hai lý do, ngoài những yếu tố vừa nêu liên quan đến lập trường của Mỹ. Lý do thứ nhất là hiện giờ vị thế của Bắc Kinh đang suy yếu, cả về kinh tế lẫn hình ảnh.

Về kinh tế, cuộc chiến thương mại gây thiệt hại rất nhiều cho Trung Quốc và tổng sản phẩm quốc dân (GNP) bị tác động do những biện pháp trừng phạt của Mỹ. Thêm vào đó, phải kể đến các biện pháp của Washington chống tập đoàn công nghệ Hoa Vi (Huawei) : cấm thâm nhập thị trường Mỹ, đặc biệt là Hoa Vi bị cấm tham gia thị trường 5G ở châu Âu, cũng như là nhiều yếu tố khác.

Hình ảnh của Trung Quốc trên thế giới cũng bị xấu đi rõ rệt do các biện pháp trấn áp người biểu tình Hồng Kông, rồi người thiểu số Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương. Thêm vào đó là những nghi ngờ về nguồn gốc của virus corona, cũng như cách xử lý dịch của Trung Quốc bị chỉ trích gay gắt.

Yếu tố thứ hai là trên thế giới, vấn đề chủ quyền hàng hải ngày càng được các nước liên quan chú ý, lấy ví dụ tranh chấp giữa Pháp và Madagascar về quần đảo Eparses ở Ấn Độ Dương, hay tranh chấp giữa Pháp và đảo Maurice về đảo Tromelin. Qua đó, chúng ta thấy là không gian biển và sự phân chia chủ quyền giữa các nước hiện trở thành một mối bận tâm ngày càng lớn vì những thách thức địa chiến lược cũng như lợi ích địa-kinh tế.

Trong bối cảnh chung đó, có lẽ Việt Nam sẽ quan tâm đến việc thể hiện thẳng thắn về vấn đề Biển Đông, đặc biệt là trước cơ chế tài phán liên chính phủ, như Tòa Trọng Tài Thường Trực. Tuy nhiên, theo những điểm được nêu ở trên, trước khi tiến hành, Việt Nam cần cân nhắc rất kỹ các câu hỏi muốn Tòa trả lời, bởi vì chúng ta đã thấy là trong phán quyết năm 2016, Tòa PCA đã trả lời một phần liên quan đến lập trường của Việt Nam khi bác những đòi hỏi chủ quyền của Trung Quốc, tương tự với một vài điểm trong lập trường của chính Việt Nam.

RFI : Như vậy, Trung Quốc sẽ phải chịu sức ép lớn hơn về mặt pháp lý nếu có thêm đơn kiện của Việt Nam ? 

Laurent Gédéon : Theo tôi, lợi ích của việc viện đến một tòa án như vậy có lẽ là để tái khẳng định phán quyết lên án của Tòa PCA đối với những yêu sách chủ quyền của Trung Quốc, như vậy gia tăng sức ép đối với Bắc Kinh ở Biển Đông. Trong trường hợp này, Việt Nam cần tiếp tục đối thoại với Philippines và tránh đối đầu với Manila, bởi vì điều này cho phép hình thành một mặt trận ngoại giao, được củng cố hơn, thông qua các quyết định theo luật pháp quốc tế, và làm suy yếu lập trường của Bắc Kinh.

Điều này có nghĩa, theo tôi, dường như rất khó tìm ra được một giải pháp mà không phải đàm phán lâu dài trong bối cảnh Mỹ-Trung hiện rất căng thẳng. Người ta có thể hình dung ra là tình hình này trở nên xấu đi, theo hướng dẫn đến một cuộc xung đột công khai, ít nhiều giới hạn về quy mô, và có thể dẫn đến giả thuyết là Bắc Kinh rút lui, mở đường tiến cho các nước đối lập với Trung Quốc ở Biển Đông.

Dĩ nhiên trường hợp như vậy, được cho là mang lại kết quả tích cực, sẽ buộc Bắc Kinh phải xem lại những yêu sách độc quyền và mở đường cho đối thoại trực tiếp. Nhưng để đạt được điều này, các tác nhân khác cũng phải đánh giá sự cạnh tranh giữa họ với nhau. Vì thế, căn cứ vào vấn đề những lợi ích đang bị đe dọa, vào số lượng phản ứng liên quan, có lẽ là hợp lý khi nghĩ rằng chỉ có thể tìm ra được các giải pháp trên cơ sở đàm phán đa phương và nhân nhượng - một kiểu nhân nhượng có thể thực hiện được, cũng như tính đến việc phân chia các vùng biển ở Biển Đông theo Công Ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển, có nghĩa là những vùng đặc quyền kinh tế của mỗi nước liên quan. Trong trường hợp này, một phần các đảo của nước này có thể sẽ nằm trong các vùng đặc quyền kinh tế của nước khác và quy chế của một số vùng khác cần được đàm phán. Chúng ta cũng có thể hình dung ra biện pháp đồng quản lý một số vùng biển và thực thể.

Nhưng trong mọi trường hợp, thì vẫn có khả năng tìm ra được một giải pháp, dù là trong giả thuyết một cuộc xung đột vũ trang buộc một hoặc nhiều nước phải rút lui, hoặc trong trường hợp tự nguyện thương lượng. Tuy nhiên, giả thuyết thứ hai, về thương lượng, liên quan chặt chẽ đến việc Trung Quốc thay đổi lập trường. Vấn đề đặt ra là Trung Quốc có sẵn sàng, hay có bị buộc phải thay đổi lập trường về Biển Đông hay không.

RFI : Philippines yêu cầu đưa phán quyết 2016 của Tòa Trọng Tài Thường Trực vào đàm phán COC. Điểm này tác động thế nào đến lập trường của Việt Nam ? 

Laurent Gédéon : Vấn đề Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC) khá là tế nhị so với Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biên Đông (DOC năm 2002),  Bộ Quy tắc Ứng xử sẽ mang tính ràng buộc đối với tất cả các bên. Có lẽ vì lý do đó mà COC tiêu tốn rất nhiều thời gian đàm phán ở cấp ASEAN và thực sự không có nhiều tiến triển về vấn đề này. Phía Philippines hoàn toàn có lợi nếu phán quyết của Tòa PCA được đưa vào Bộ Quy tắc Ứng xử nhưng hẳn Trung Quốc sẽ phản đối vì không có lợi cho Bắc Kinh.

Về phía Việt Nam, có lẽ Hà Nội sẽ ủng hộ Philippines. Có thể về mặt ngoại giao, Việt Nam có lợi khi dựa nhiều hơn vào Philippines, tương tự như Manila dựa vào Hà Nội để cùng tăng cường lập trường của nhau. Nhưng điều này cũng có nghĩa là Việt Nam, đến lúc đó, có lẽ phải chấp nhận nguyên tắc nhân nhượng. Vì có được một mặt trận chung với Philippines, cũng như nếu Hà Nội chấp nhận đưa phán quyết của Tòa PCA vào đàm phán Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông, có nghĩa là Việt Nam sẽ phải sẵn sàng thương lượng về quần đảo Trường Sa, trong khi lập trường ban đầu của Việt Nam, hiện vẫn được Hà Nội khẳng định, là toàn bộ quần đảo Trường Sa thuộc về Việt Nam. Qua tất cả những yếu tố trên, có thể cho rằng sẽ có khả năng đàm phán và có thể là Việt Nam chấp nhận lùi một bước trong lập trường của mình về vấn đề này.

RFI Tiếng Việt xin chân thành cảm ơn nhà nghiên cứu Laurent Gédéon, giảng viên Trường Sư phạm Lyon, Pháp.

*****
Theo RFI

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Tổng thống Donald Trump tuyên bố, ứng cử viên đảng Dân chủ Joe Biden chỉ có thể vào Nhà Trắng nếu ông ta có thể chứng minh số phiếu bầu không phải là “gian lận hoặc bất hợp pháp“. Tường thuật kết quả bầu cử tổng thống Mỹ năm 2020 cập nhật liên tục (tin mới trước, tin cũ sau). Ngày 27/11: "Hãy chứng minh số phiếu là hợp pháp để thắng cử" Hôm thứ Sáu (giờ Mỹ), Tổng thống Trump đăng tweet khẳng định: “Ông Biden chỉ có thể vào Nhà Trắng với tư cách là Tổng thống nếu ông ta có thể chứng minh ‘80.000.000 phiếu bầu’ lố bịch của mình không phải là giành được một cách gian lận hay bất hợp pháp. Khi bạn nhìn thấy những gì đã xảy ra ở Detroit, Atlanta, Philadelphia & Milwaukee, gian lận phiếu bầu lớn, ông ta đang đối mặt với một vấn đề hết sức nan giải!”
Tổng thống Donald Trump kêu gọi chấm dứt mục 230 - điều khoản bảo vệ đối với các công ty Internet. Bởi suy cho cùng, quyền tự do ngôn luận trong Tu chính án thứ nhất không bao gồm quyền nói sai sự thật và gây hại cho người khác. "Vì mục đích An ninh Quốc gia, Mục 230 phải được chấm dứt ngay lập tức !!!" Tổng thống Trump đã đăng trên Twitter vào cuối thứ Năm (ngày 26/11).
Tôi từng đi ăn trưa với Sidney Powell ở khu trung tâm Manhattan. Tôi biết bà ấy là một người kiên quyết và quả cảm, nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ rằng sẽ có ngày bà ấy đóng một vai trò lịch sử quan trọng như ngày hôm nay. Trở lại năm 2014, tôi làm việc tự do cho một công ty quan hệ công chúng ở Thành phố New York. Chính ở đó, tôi đã gặp một người phụ nữ khác thường. Hiếm khi tôi gặp phải một người mà tôi ngại tranh luận cùng, bởi vì trí tuệ sắc bén và sự chính trực ngay thẳng của bà. Sidney chính là một người như vậy. Người phụ nữ này đã từng có một sự nghiệp đáng kể. Là một Cơ đốc nhân theo đạo Tin lành, bà đã từng là công tố viên liên bang - và đã nghỉ việc vì bất bình và phẫn nộ trước sự tham nhũng mà bà đã chứng kiến giữa các đồng nghiệp của mình.
Tính đến hôm 24/11, nhóm của Tổng thống Trump và người của Đảng Cộng hòa đã khởi xướng 16 vụ kiện chống gian lận bầu cử ở Pennsylvania, Michigan và Nevada... Cùng ngày, Luật sư Giuliani cho biết ông sẽ kháng cáo lên Tòa án Tối cao về những vi phạm bầu cử ở ít nhất năm hoặc sáu tiểu bang. Luật sư Giuliani của Nhóm chiến dịch Tổng thống Trump cho biết trong một cuộc phỏng vấn với Fox News hôm 24/11 rằng, ông sẽ đệ đơn kiện các quan chức ở ít nhất năm hoặc sáu tiểu bang vì tiến hành gian lận bầu cử. Luật sư Giuliani nói: "Các vụ kiện hiện tại ở bốn nơi của chúng tôi sẽ được đưa lên Tòa án Tối cao, và sẽ sớm có hai (vụ kiện) khác. Về cơ bản, tổng thể vụ kiện liên quan đến các quan chức ở ít nhất năm hoặc sáu bang vi phạm quy định bầu cử".
Một đô đốc hải quân quân hàm hai sao giám sát tình báo quân sự Mỹ ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương đã thực hiện một chuyến thăm không báo trước tới Đài Loan hôm Chủ nhật (22/11), tờ Taiwan News dẫn báo cáo của Reuters cho biết. Các nguồn tin giấu tên, bao gồm một quan chức Đài Loan có dữ liệu về chuyến đi, nói với Reuters rằng quan chức này là Chuẩn Đô đốc Michael Studeman. Ông Studeman là giám đốc của J2, phụ trách tình báo, tại Bộ Chỉ huy Ấn Độ – Thái Bình Dương của quân đội Mỹ, theo trang web của Hải quân Hoa Kỳ. Bộ Quốc phòng Đài Loan từ chối bình luận về chuyến thăm, tương tự Ngũ Giác Đài. Bộ Ngoại giao Đài Loan (MOFA) xác nhận hôm Chủ nhật rằng một quan chức Hoa Kỳ đã đến Đài Loan nhưng không cung cấp thêm bất kỳ chi tiết nào, bổ sung rằng đó là chuyến thăm chưa được công bố.
Luật sư của Tổng thống Trump Sidney Powell tuyên bố rằng có chứng cứ và yêu cầu điều tra với cáo buộc rằng Dominion hối lộ cho các quan chức nhà nước, thậm chí có nghi vấn về khả năng liên quan đến thống đốc Đảng Cộng hòa bang Georgia Brian Kemp. Ông Kemp đã dành một khoản tài trợ ngân sách dùng để sử dụng Hệ thống bỏ phiếu Dominion thay vì công ty truyền thống ES&S. Giá trị hợp đồng này là 107 triệu USD. Theo bà Powell cho biết đang có cuộc điều tra về quan hệ lợi ích tài chính giữa công ty phần mềm Dominion với gia đình thống đốc bang Georgia và Ngoại trưởng của bang này.
Hôm thứ năm (19/11), luật sư Sidney Powell, thành viên nhóm pháp lý của Tổng thống Trump, cho biết trong một cuộc họp báo rằng TT Trump đã thắng lớn trong cuộc tuyển cử, và nhóm pháp lý sẽ chứng minh điều này, theo Sound of Hope hôm 20/11. Bà Powell cho biết, những người yêu nước đã quá mệt mỏi với sự mục ruỗng xuyên suốt từ cấp địa phương lên cấp cao nhất, vì vậy đội ngũ pháp lý của TT Trump sẽ trả lại cho người dân Mỹ một quốc gia tự do [mà họ đáng được hưởng]. Bà còn yêu cầu Bộ Tư pháp mở cuộc điều tra tội phạm về hiện tượng gian lận xuất hiện trong cuộc bầu cử.
Một nhân viên kiểm phiếu trong cuộc bầu cử 2020 của bang Georgia từng có 20 năm kinh nghiệm xử lý các phiếu bầu, trong một lời khai có tuyên thệ vào ngày 17 tháng 11 cho biết rằng cô nhận thấy có một lô phiếu bất thường trong đó các lá phiếu không có dấu hiệu là đã được sử dụng hoặc đã được đánh dấu. Trong lô này, khoảng 98% số phiếu bầu cho ứng cử viên tổng thống đảng Dân chủ Joe Biden và chỉ có khoảng 2 lá phiếu được đánh dấu bầu cho Tổng thống Donald Trump.
Tháng 4/1991, Tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô Mikhail Gorbachev thông báo với Bộ Chính trị rằng ông từ chức. Trong hồi ký xuất bản năm 1995, ông kể lại là vào thời điểm đó, ông cảm thấy Đảng Cộng sản trở thành 'cản trở lớn nhất cho cải tổ', và muốn rút lui. Bộ Chính trị của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô họp kín, ba giờ liền, không có ông Gorbachev. Họ phê phán ông kịch liệt và đổ lỗi cho nhà lãnh đạo trẻ nhưng ở vị trí cao nhất là đã gây ra các vấn đề ngày càng sâu rộng của Liên bang Xô Viết (cuối năm đó, Liên Xô chính thức giải tán). Nhưng việc để một tổng bí thư từ chức là điều không ai có thể tưởng tưởng nổi. Họ mời ông Gorbachev vào, sau cuộc họp và đề nghị ông...rút đơn từ chức.
Để đảm bảo Joe Biden “chiến thắng” hầu hết các bang chiến trường quan trọng, tỷ phú Bill Gates và nhóm thế lực ngầm đã có những tác động ngoại cảnh để thay thế đội ngũ nhân viên thăm dò ​​kỳ cựu bằng những “sinh viên da đen trẻ tuổi”, còn được gọi là Black Lives Matter kiểm phiếu. Và điều gì đã xảy ra sau đó? Đó là hủy phiếu, xé phiếu, gian lận phiếu bầu... Đã có nhiều video về việc gian lận phiếu xảy ra ở phần lớn các bang chiến trường do Đảng Dân chủ lãnh đạo. Người ta đã tìm thấy rất nhiều thư bị vứt bỏ trong túi rác, nhiều phiếu bầu bị hủy, bị xé vụn… Đóng góp một phần trong cuộc bầu cử gian lận mang tính lịch sử này, có một phần “công trạng” của nhóm “sinh viên da đen trẻ tuổi” Black Lives Matter (BLM) đảm nhận nhiệm vụ kiểm phiếu.
Bảo Trợ