Giải pháp cho xung đột nguồn nước trên dòng Mekong

06 Tháng Mười Một 20193:08 CH(Xem: 5)

Giải pháp cho xung đột nguồn nước trên dòng Mekong

Một người đánh bắt cá trên sông Mekong đoạn qua huyện Pak Chom, tỉnh Loei, đông bắc Thái LanBản quyền hình ảnhLILLIAN SUWANRUMPHA/GETTY IMAGES
Image captionMột người đánh bắt cá trên sông Mekong đoạn qua huyện Pak Chom, tỉnh Loei, đông bắc Thái Lan

Tính chất và mức độ ảnh hưởng của xung đột về sử dụng nguồn nước sông Mekong khiến người ta ví nó như một biển Đông thứ hai.

Nhưng vấn đề là làm sao giải quyết những tranh chấp đó?

 

Cuối tháng 10 vừa rồi, đập thủy điện đầu tiên ở hạ lưu sông Mekong - đập Xayaburi 1.285 megawatt - bắt đầu đi vào hoạt động thương mại tại Lào, giữa lúc dân làng ở Thái Lan biểu tình phản đối.

Người biểu tình cho rằng đập Xayaburi và nhiều công trình khác đang được thi công sẽ phá hủy sinh kế của họ trong tương lai, theo Reuters.

Đây là con đập đầu tiên trong số ít nhất là dự án thủy điện đang được xây dựng hoặc dự kiến xây dựng ở hạ lưu sông Mekong tại Lào, theo hãng tin Reuters.

Đập này khởi sự hoạt động vào lúc mà nhiều khu vực trên dòng sông Mekong bị khô nước dù đang ở cuối mùa mưa.

Sự kiện này càng cho thấy tầm quan trọng của việc giải quyết tranh chấp việc sử dụng nguồn nước trên sông Mekong.

Nếu tranh chấp ở Biển Đông là tranh chấp chủ quyền, thì nguồn nước sông Mekong lại là cuộc đấu tranh về quyền sử dụng nguồn tài nguyên nước xuyên biên giới.

Lo ngại về sự gia tăng quyền lực của Trung Quốc

Ông Brian Eyler, Giám đốc chương trình Đông Nam Á, Trung tâm nghiên cứu Stimson tại Washington D.C, Mỹ, và cũng là tác giả cuốn 'The Last Days of Mighty Mekong' (tạm dịch là Những ngày cuối của dòng Mekong vĩ đại), nhận xét với BBC News Tiếng Việt rằng:

"Tranh chấp nước sông Mekong có một số điểm tương đồng với tranh chấp Biển Đông, nhưng những gì đang xảy ra ở sông Mekong hiện đang làm tổn thương trực tiếp đến túi tiền và nồi cơm của người dân. Bởi vậy, sông Mekong đã trở thành vấn đề an ninh kinh tế và lương thực quan trọng với tất cả các nước hạ nguồn."

Theo ông Brian, hiện nay, trên sông này, có hơn 100 đập thủy điện đã hoàn thành và hoạt động trong lưu vực sông Mekong. Trong đó, Lào có 63, Trung Quốc 11, Thái Lan 9, Việt Nam 16 và Campuchia 2.

"Các đập của Trung Quốc ở thượng nguồn sông Mekong giữ lại một lượng nước khổng lồ. Trong mùa gió mùa, lượng nước từ các đập của Trung Quốc chỉ chiếm nhỏ hơn 7% lượng nước trong toàn bộ hệ thống nên không tác động nhiều.

"Nhưng trong mùa khô và thời kỳ hạn hán, nước từ các đập thượng nguồn của Trung Quốc chiếm 40-50% lượng nước trong hệ thống Mekong. Vì vậy, vào thời gian đó, việc các đập của Trung Quốc vận hành thế nào sẽ ảnh hưởng rất lớn.

"Trung Quốc có thể dùng các đập này để giảm hạn hán ở hạ lưu nếu họ muốn. Theo nghĩa này, Trung Quốc có một mức độ quyền lực nhất định với các quốc gia hạ nguồn. Vì vậy, các nước ở hạ nguồn cần thỏa thuận với Trung Quốc trong điều tiết các đập nhằm bảo đảm lượng nước tối thiểu trong mùa khô và trong thời kỳ hạn hán.

"Điều không may là, Trung Quốc đã không dễ dàng đồng ý làm vậy và trên thực tế, không quốc gia nào ở hạ lưu sông Mekong có những thỏa thuận như vậy," ông Brian nói.

Sông Mekong là nguồn sống của hàng chục triệu cư dân ven bờBản quyền hình ảnhLILLIAN SUWANRUMPHA/GETTY IMAGES
Image captionSông Mekong là nguồn sống của hàng chục triệu cư dân ven bờ

Giải cứu sông Mekong cách nào

Trong cuộc tranh chấp nguồn nước Mekong, phải thẳng thắn nhìn nhận rằng, Việt Nam ở thế yếu hơn so với các nước khác do nằm ở cuối nguồn.

Nhưng cũng chính vì thế mà Việt Nam càng cần sử dụng các cơ chế hợp tác khu vực và các cơ sở pháp lý quốc tế liên quan, như Công ước về nước của Liên hợp quốc, Hiệp định Mekong… để đàm phán và bảo vệ quyền lợi của mình.

Cơ chế hợp tác quốc tế có giá trị pháp lý duy nhất hiện nay cho việc quản lý và sử dụng nguồn nước ở hạ lưu sông Me Kong là thông qua Ủy hội sông Mekong Quốc tế.

Ông Trịnh Lê Nguyên, Giám đốc tổ chức PanNature, phân tích với BBC News Tiếng Việt:"Dù về mặt chính thức các quốc gia thành viên Ủy hội sông Mekong Quốc tế vẫn tuyên bố tinh thần hợp tác để quản lý và sử dụng bền vững nguồn nước chung. Nhưng thực tế cho thấy, các quốc gia thượng nguồn vẫn chủ trương tối đa hóa lợi ích về mình."

Còn ông Brian thì cho rằng, các quốc gia hạ nguồn cần hợp tác với nhau để xây dựng thỏa thuận với Trung Quốc nhằm bảo đảm có được lượng nước tối thiểu trong mùa khô và trong thời kỳ hạn hán. Theo ông, Cơ chế hợp tác Lancang - Mekong mà Trung Quốc đề xướng gần đây đã nói về việc sử dụng các con đập để giảm hạn hán. Bởi vậy, đây có lẽ là thời điểm tốt để thúc đẩy thương thảo cho một thỏa thuận như vậy.

Tuy nhiên, ông Brian cũng nhìn nhận rằng, các nước ở hạ nguồn cần tận dụng sức mạnh của Ủy hội sông Mekong Quốc tế để kêu gọi sự phối hợp, thay vì cho phép Cơ chế Hợp tác Lancang - Mekong vì cơ chế này sẽ đem tới cho Trung Quốc quá nhiều quyền lực đối với thượng nguồn.

Trong khi đó, cũng theo ông Brian, ASEAN thực sự chưa bao giờ quan tâm đến các vấn đề của Mekong.

Việt Nam có thể làm gì?

Mất quyền chủ động sử dụng nguồn nước Mekong sẽ có ảnh hưởng dài hạn lên kinh tế - xã hội của Việt Nam. Hậu quả có thể không xảy ra ngay lập tức, nhưng theo như các nghiên cứu ở quy mô lưu vực, nhiều tác động là lâu dài và không thể đảo ngược.

Theo ông Trịnh Lê Nguyên, với viễn cảnh toàn bộ 11 đập dòng chính phía hạ lưu có khả năng sẽ được xây dựng, Việt Nam sẽ phải thay đổi toàn bộ định hướng phát triển đồng bằng sông Cửu Long để thích ứng.

 

"Ở vị thế quốc gia cuối nguồn, trong trường hợp này, Việt Nam không có nhiều lựa chọn. Đồng bằng sông Cửu Long chắc chắn sẽ thay đổi, sẽ rất khác so với khi con sông Mekong còn duy trì được dòng chảy tự nhiên tương đối," ông Nguyên nói.

Khi con đập đầu tiên ở phía hạ lưu là Xayaburi được xây dựng, phía Việt Nam đã liên tục nêu các quan ngại về tác động của các công trình sử dụng nước dòng chính lên phía cuối nguồn, đe dọa sự bền vững của cả khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long.

Liên minh Cứu sông Mekong (Save the Mekong Coalition - SMC) cũng như Mạng lưới Sông ngòi Việt Nam đã có thông cáo phản hồi về việc Chính phủ Lào đệ trình đề xuất đập Luang Prabang lên Ủy hội sông Mekong quốc tế.

Dự án này do một liên danh ba bên, gồm PV Power, chính phủ Lào và một nhà đầu tư của Thái Lan thực hiện. Trong đó, PV Power - công ty con của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam - đứng vai trò chính, theo ông Trịnh Lê Nguyên.

Ông Nguyên nhận định rằng việc một doanh nghiệp Việt Nam tham gia xây dựng con đập thứ năm trên dòng chính sông Me Kong ở phía hạ lưu có nguy cơ làm yếu tiếng nói của Chính phủ Việt Nam trong các đàm phán về quản lý và sử dụng nguồn nước con sông quốc tế này.

"Tập đoàn Dầu khí Việt Nam là doanh nghiệp nhà nước. Do vậy, nếu PV Power vẫn tiếp tục triển khai dự án này có thể được các bên hiểu là phía Việt Nam đã chính thức tham dự vào xây đập thủy điện dòng chính. Điều đó đồng nghĩa với việc các dự án tiếp theo trong chuỗi đập trong kế hoạch sẽ được xây dựng mà không còn vấp phải nhiều phản đối," ông Nguyên nói.

Ông Brian cũng chung nhận định khi cho rằng, làm điều đó chẳng khác nào Việt Nam tự bắn vào chân mình.

Ông nói: "Việc một công ty Việt Nam tìm cách xây dựng đập Luang Prabang trên dòng chính sông Me Kong ở Lào, theo tôi, Việt Nam đang phạm sai lầm lớn. Họ tự bắn vào chân mình bằng một kế hoạch có thể làm hỏng một số kế hoạch cứu đồng bằng châu thổ sông Me Kong mà Hà Nội tìm cách thực hiện trong năm tới."

Tuy nhiên, ở khía cạnh khác, ông cho rằng, Việt Nam cần tăng cường hợp tác với Lào.

"Tôi nghĩ, Việt Nam nên tham gia vào cùng với Lào để mua thêm năng lượng và giúp họ trong quá trình trở thành "Năng lượng của Đông Nam Á." Điều này nghe hơi trái, nhưng không có nghĩa là Việt Nam mua điện từ các dự án thủy điện lớn ở Lào.

"Thay vào đó, Việt Nam có thể chia sẻ kinh nghiệm phát triển ngành năng lượng tái tạo với Lào. Việt Nam cũng có thể đầu tư vào các đập được bố trí ở các khu vực của sông Mekong ít ảnh hưởng hơn so với các đập chính. Chẳng hạn, xây dựng một con đập trên một nhánh sông phía trên một con đập hiện có sẽ ít ảnh hưởng đến hạ lưu."

Còn ông Phạm Phan Long, Chủ tịch tổ chức phi chính phủ Viet Ecology Foundation, ở Hoa Kỳ, nói với BBC News Tiếng Việt rằng, các nước Mekong cần sớm có một cuộc cách mạng về chính sách năng lượng.

Vị trí khả thi các dự án năng lương mặt trời nổi tại ba nước Mekong từ bỏ thủy điện 17Bản quyền hình ảnhPHAM PHAN LONG
Image captionVị trí khả thi các dự án năng lương mặt trời nổi tại ba nước Mekong từ bỏ thủy điện

"Tôi đã thấy tiềm năng năng lượng mặt trời của ba nước đủ cho họ tự giải thoát khỏi lời nguyền thủy điện Mekong và gọng kềm Trung Quốc.

"Lào có thể hủy bỏ cả ba dự án thủy điện Pak Lay-Pak Beng-Luang Prabang thay bằng dự án năng lượng mặt trời nổi ngay trên hồ Nam Ngum. Campuchia có thể bỏ hai dự án Sambor Stung Treng và có thể bỏ các dự án nhiên liệu hóa thạch khác nếu thay chúng bằng dự án năng lượng mặt trời trên hồ Tonle Sap.

"Và Việt Nam cũng có thể bỏ các nhà máy điện than trong quy hoạch trên Đồng bằng sông Cửu Long thay bằng dư án tương tự trên hồ Trị An," ông Long nói.
Theo BBC

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Việc Trung Quốc mới đây ngang nhiên cho tàu khảo sát vào hoạt động, đồng thời tung tàu hải cảnh vào phá quấy công việc thăm dò dầu khí của Việt Nam ngay trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam tiếp tục khiến dư luận quốc tế bất bình. Trong một bài phân tích được tạp chí Mỹ The National Interest công bố hôm 07/11/2019 vừa qua, tiến sĩ Anders Corr, một chuyên gia về Biển Đông, từng hoạt động trong ngành quân báo tại bộ Tư Lệnh Thái Bình Dương của Mỹ, cho rằng để đối phó với dã tâm độc chiếm Biển Đông của Bắc Kinh,
Vào hôm nay 09/11/2019, nước Đức long trọng kỷ niệm ngày Bức Tường Berlin sụp đổ cách nay đúng 30 năm, đánh dấu sự chấm dứt tình trang phân chia Đông-Tây trong thời Chiến Tranh Lạnh tại châu Âu. Theo lẽ thường, lễ kỷ niệm trong một năm tròn một sự kiện mang tính chất biểu tượng như vụ Bức Tường Berlin phải được tổ chức linh đình, ít ra là trong khối Tây Âu. Thế nhưng các lãnh đạo phương Tây có dấu hiệu tương đối thờ ơ với sự kiện này.
Chính quyền Bắc Kinh ngày 08/11/2019 tố cáo là Việt Nam xâm chiếm biển của Trung Quốc và kêu gọi nước này không nên “làm phức tạp” vấn đề Biển Đông. Lời tố cáo ngược này được đưa ra ngay sau khi một quan chức ngoại giao cao cấp của Việt Nam hàm ý cho rằng Hà Nội không loại trừ khả năng kiện Trung Quốc về vấn đề Biển Đông. Theo hãng tin Anh Reuters, phát biểu tại một hội nghị khoa học bàn về Công Ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) ở Hà Nội hôm thứ Tư 06/11, thứ trưởng Ngoại Giao Việt Nam Lê Hoài Trung cho biết Việt Nam chủ trương đàm phán để giải quyết tranh chấp Biển Đông, nhưng cũng có những phương án khác, trong đó có cả biện pháp trọng tài và kiện tụng.
Một báo cáo của Ủy Ban Đối Ngoại Hạ Viện Anh công bố hôm 06/11/2019 bày tỏ quan ngại về việc Trung Quốc can thiệp vào hoạt động của các trường đại học Anh Quốc, dẫn ra những « bằng chứng đáng báo động ». Trong số những chứng cứ thu thập được, có việc đại sứ quán Trung Quốc làm áp lực đối với hiệu phó một trường đại học để ngăn cản các thành viên trong trường phê phán Bắc Kinh về chính trị. Báo cáo cũng nêu ra trường hợp những viên chức thuộc Viện Khổng Tử tịch thu các tài liệu có nhắc đến Đài Loan – mà Trung Quốc coi là một tỉnh ly khai – trong một hội nghị của giới đại học.
Trong một bản báo cáo chính thức công bố ngày 04/11/2019, bộ Ngoại Giao Mỹ đã xác định trở lại đánh giá của Hoa Kỳ về đường 9 đoạn – còn gọi là đường lưỡi bò – mà Trung Quốc dùng để khẳng định chủ quyền trên gần như toàn bộ Biển Đông. Đánh giá đó đã được tóm gọn trong ba từ ngữ: “Vô căn cứ, phi pháp và phi lý”. Bản báo cáo “Một khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương tự do và rộng mở: Thúc đẩy một tầm nhìn chung” dài 30 trang, nội dung tập trung điểm lại quá trình 2 năm phối hợp giữa Mỹ và các đối tác và đồng minh trong khu vực nhằm triển khai chiến lược mới của Hoa Kỳ tại khu vực Ấn Độ-Thái Bình Dương, đã được tổng thống Mỹ Donald Trump chính thức công bố tại Đà Nẵng (Việt Nam) vào tháng 11/2017.
Chuyến công du Trung Quốc của tổng thống Pháp Emmanuel Macron dĩ nhiên được báo chí Pháp ra ngày hôm nay 05/11/2019 tiếp tục đưa tin rộng rãi, với Le Figaro và Les Echos đưa sự kiện lên trang nhất, kèm theo nhiều bài vở bên trong. Nhìn chung, các báo đều nhấn mạnh đến chủ trương mềm mỏng của Pháp trong đối sách với Trung Quốc, với hy vọng giành được những lợi ích thương mại. Tuy nhiên với một Tập Cận Bình đang ngày càng áp đặt ý muốn của Trung Quốc đối với toàn thế giới, phương pháp nhẹ nhàng của tổng thống Macron có nguy cơ không thành công.
Mỹ lên án chính sách « hăm dọa » của Trung Quốc tại Biển Đông. Cố vấn an ninh quốc gia Mỹ Robert O’Brien đã nêu đích danh Trung Quốc trong bài diễn văn đọc tại thượng đỉnh ASEAN-Hoa Kỳ lần thứ 7, diễn ra sáng 04/11/2019, tại Nonthaburi, ngoại ô Bangkok. Trong bài diễn văn dài hơn các nước khác, ông Robert O’Brien trực tiếp lên án « Bắc Kinh đã sử dụng biện pháp hù dọa để cản trở các nước ASEAN khai thác các nguồn tài nguyên biển, ngăn chặn việc tiếp cận 2,5 nghìn tỉ đô la dự trữ dầu khí ». Cố vấn an ninh quốc gia Mỹ O’Brien đã chuyển lời của tổng thống Donald Trump mời lãnh đạo các nước ASEAN « đến Hoa Kỳ tham gia thượng đỉnh đặc biệt vào quý I năm 2020 ».
Trên đường đi Bangkok dự các hội nghị trong khuôn khổ Thượng Đỉnh ASEAN lần thứ 35, trợ lý ngoại trưởng Mỹ đặc trách Đông Á- Thái Bình Dương David Stilwell đã ghé Malaysia vào hôm qua, 31/10/2019. Phát biểu tại Viện Nghiên Cứu Chiến Lược và Quốc Tế tại Kuala Lumpur, ông Stilwell một lần nữa đã đả kích các hành vi của Trung Quốc nhằm quân sự hóa Biển Đông và ức hiếp các láng giềng Đông Nam Á. Lấy Việt Nam làm ví dụ, trợ lý ngoại trưởng Mỹ kêu gọi khối ASEAN mạnh dạn cùng với nước này chống lại các hành động của Trung Quốc.
"Đảng Cộng sản Trung Quốc là một Đảng theo chủ nghĩa Mác-Lênin tập trung vào 'đấu tranh' và thống trị quốc tế - chúng ta chỉ cần lắng nghe những gì các nhà lãnh đạo của họ nói," ông nói. Ông Pompeo cho biết ông cũng sẽ nói về việc xây dựng năng lực quân sự của Trung Quốc "vượt xa những gì nước này cần để tự vệ".
Mỹ thả thi thể lãnh tụ ISIS xuống biển như Bin Laden October 29, 2019 Các giới chức Mỹ hôm Thứ Hai, 28 Tháng Mười, xác nhận thi thể của lãnh đạo lực lượng khủng bố Nhà Nước Hồi Giáo (ISIS), Abu Bakr al-Baghdadi, sau khi làm các nghi thức Hồi Giáo, đã được đem thả ngoài biển. Hiện đang có nhiều chi tiết được công bố từ các nguồn khác nhau về cuộc hành quân của đơn vị biệt kích Mỹ Delta Force, đưa đến cái chết của al-Baghdadi hồi cuối tuần qua. Lực lượng người thiểu số Kurd SDF nói rằng họ là nguồn cung cấp các tin tức tình báo quan trọng nhất để giúp quân đội Mỹ tìm ra và xác định sự hiện diện của al-Baghdadi, sau mấy năm truy tầm kẻ gieo rắc tội ác và kinh hoàng khắp Iraq cũng như Syria.
Bảo Trợ