Giải pháp cho xung đột nguồn nước trên dòng Mekong

06 Tháng Mười Một 20193:08 CH(Xem: 43)

Giải pháp cho xung đột nguồn nước trên dòng Mekong

Một người đánh bắt cá trên sông Mekong đoạn qua huyện Pak Chom, tỉnh Loei, đông bắc Thái LanBản quyền hình ảnhLILLIAN SUWANRUMPHA/GETTY IMAGES
Image captionMột người đánh bắt cá trên sông Mekong đoạn qua huyện Pak Chom, tỉnh Loei, đông bắc Thái Lan

Tính chất và mức độ ảnh hưởng của xung đột về sử dụng nguồn nước sông Mekong khiến người ta ví nó như một biển Đông thứ hai.

Nhưng vấn đề là làm sao giải quyết những tranh chấp đó?

 

Cuối tháng 10 vừa rồi, đập thủy điện đầu tiên ở hạ lưu sông Mekong - đập Xayaburi 1.285 megawatt - bắt đầu đi vào hoạt động thương mại tại Lào, giữa lúc dân làng ở Thái Lan biểu tình phản đối.

Người biểu tình cho rằng đập Xayaburi và nhiều công trình khác đang được thi công sẽ phá hủy sinh kế của họ trong tương lai, theo Reuters.

Đây là con đập đầu tiên trong số ít nhất là dự án thủy điện đang được xây dựng hoặc dự kiến xây dựng ở hạ lưu sông Mekong tại Lào, theo hãng tin Reuters.

Đập này khởi sự hoạt động vào lúc mà nhiều khu vực trên dòng sông Mekong bị khô nước dù đang ở cuối mùa mưa.

Sự kiện này càng cho thấy tầm quan trọng của việc giải quyết tranh chấp việc sử dụng nguồn nước trên sông Mekong.

Nếu tranh chấp ở Biển Đông là tranh chấp chủ quyền, thì nguồn nước sông Mekong lại là cuộc đấu tranh về quyền sử dụng nguồn tài nguyên nước xuyên biên giới.

Lo ngại về sự gia tăng quyền lực của Trung Quốc

Ông Brian Eyler, Giám đốc chương trình Đông Nam Á, Trung tâm nghiên cứu Stimson tại Washington D.C, Mỹ, và cũng là tác giả cuốn 'The Last Days of Mighty Mekong' (tạm dịch là Những ngày cuối của dòng Mekong vĩ đại), nhận xét với BBC News Tiếng Việt rằng:

"Tranh chấp nước sông Mekong có một số điểm tương đồng với tranh chấp Biển Đông, nhưng những gì đang xảy ra ở sông Mekong hiện đang làm tổn thương trực tiếp đến túi tiền và nồi cơm của người dân. Bởi vậy, sông Mekong đã trở thành vấn đề an ninh kinh tế và lương thực quan trọng với tất cả các nước hạ nguồn."

Theo ông Brian, hiện nay, trên sông này, có hơn 100 đập thủy điện đã hoàn thành và hoạt động trong lưu vực sông Mekong. Trong đó, Lào có 63, Trung Quốc 11, Thái Lan 9, Việt Nam 16 và Campuchia 2.

"Các đập của Trung Quốc ở thượng nguồn sông Mekong giữ lại một lượng nước khổng lồ. Trong mùa gió mùa, lượng nước từ các đập của Trung Quốc chỉ chiếm nhỏ hơn 7% lượng nước trong toàn bộ hệ thống nên không tác động nhiều.

"Nhưng trong mùa khô và thời kỳ hạn hán, nước từ các đập thượng nguồn của Trung Quốc chiếm 40-50% lượng nước trong hệ thống Mekong. Vì vậy, vào thời gian đó, việc các đập của Trung Quốc vận hành thế nào sẽ ảnh hưởng rất lớn.

"Trung Quốc có thể dùng các đập này để giảm hạn hán ở hạ lưu nếu họ muốn. Theo nghĩa này, Trung Quốc có một mức độ quyền lực nhất định với các quốc gia hạ nguồn. Vì vậy, các nước ở hạ nguồn cần thỏa thuận với Trung Quốc trong điều tiết các đập nhằm bảo đảm lượng nước tối thiểu trong mùa khô và trong thời kỳ hạn hán.

"Điều không may là, Trung Quốc đã không dễ dàng đồng ý làm vậy và trên thực tế, không quốc gia nào ở hạ lưu sông Mekong có những thỏa thuận như vậy," ông Brian nói.

Sông Mekong là nguồn sống của hàng chục triệu cư dân ven bờBản quyền hình ảnhLILLIAN SUWANRUMPHA/GETTY IMAGES
Image captionSông Mekong là nguồn sống của hàng chục triệu cư dân ven bờ

Giải cứu sông Mekong cách nào

Trong cuộc tranh chấp nguồn nước Mekong, phải thẳng thắn nhìn nhận rằng, Việt Nam ở thế yếu hơn so với các nước khác do nằm ở cuối nguồn.

Nhưng cũng chính vì thế mà Việt Nam càng cần sử dụng các cơ chế hợp tác khu vực và các cơ sở pháp lý quốc tế liên quan, như Công ước về nước của Liên hợp quốc, Hiệp định Mekong… để đàm phán và bảo vệ quyền lợi của mình.

Cơ chế hợp tác quốc tế có giá trị pháp lý duy nhất hiện nay cho việc quản lý và sử dụng nguồn nước ở hạ lưu sông Me Kong là thông qua Ủy hội sông Mekong Quốc tế.

Ông Trịnh Lê Nguyên, Giám đốc tổ chức PanNature, phân tích với BBC News Tiếng Việt:"Dù về mặt chính thức các quốc gia thành viên Ủy hội sông Mekong Quốc tế vẫn tuyên bố tinh thần hợp tác để quản lý và sử dụng bền vững nguồn nước chung. Nhưng thực tế cho thấy, các quốc gia thượng nguồn vẫn chủ trương tối đa hóa lợi ích về mình."

Còn ông Brian thì cho rằng, các quốc gia hạ nguồn cần hợp tác với nhau để xây dựng thỏa thuận với Trung Quốc nhằm bảo đảm có được lượng nước tối thiểu trong mùa khô và trong thời kỳ hạn hán. Theo ông, Cơ chế hợp tác Lancang - Mekong mà Trung Quốc đề xướng gần đây đã nói về việc sử dụng các con đập để giảm hạn hán. Bởi vậy, đây có lẽ là thời điểm tốt để thúc đẩy thương thảo cho một thỏa thuận như vậy.

Tuy nhiên, ông Brian cũng nhìn nhận rằng, các nước ở hạ nguồn cần tận dụng sức mạnh của Ủy hội sông Mekong Quốc tế để kêu gọi sự phối hợp, thay vì cho phép Cơ chế Hợp tác Lancang - Mekong vì cơ chế này sẽ đem tới cho Trung Quốc quá nhiều quyền lực đối với thượng nguồn.

Trong khi đó, cũng theo ông Brian, ASEAN thực sự chưa bao giờ quan tâm đến các vấn đề của Mekong.

Việt Nam có thể làm gì?

Mất quyền chủ động sử dụng nguồn nước Mekong sẽ có ảnh hưởng dài hạn lên kinh tế - xã hội của Việt Nam. Hậu quả có thể không xảy ra ngay lập tức, nhưng theo như các nghiên cứu ở quy mô lưu vực, nhiều tác động là lâu dài và không thể đảo ngược.

Theo ông Trịnh Lê Nguyên, với viễn cảnh toàn bộ 11 đập dòng chính phía hạ lưu có khả năng sẽ được xây dựng, Việt Nam sẽ phải thay đổi toàn bộ định hướng phát triển đồng bằng sông Cửu Long để thích ứng.

 

"Ở vị thế quốc gia cuối nguồn, trong trường hợp này, Việt Nam không có nhiều lựa chọn. Đồng bằng sông Cửu Long chắc chắn sẽ thay đổi, sẽ rất khác so với khi con sông Mekong còn duy trì được dòng chảy tự nhiên tương đối," ông Nguyên nói.

Khi con đập đầu tiên ở phía hạ lưu là Xayaburi được xây dựng, phía Việt Nam đã liên tục nêu các quan ngại về tác động của các công trình sử dụng nước dòng chính lên phía cuối nguồn, đe dọa sự bền vững của cả khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long.

Liên minh Cứu sông Mekong (Save the Mekong Coalition - SMC) cũng như Mạng lưới Sông ngòi Việt Nam đã có thông cáo phản hồi về việc Chính phủ Lào đệ trình đề xuất đập Luang Prabang lên Ủy hội sông Mekong quốc tế.

Dự án này do một liên danh ba bên, gồm PV Power, chính phủ Lào và một nhà đầu tư của Thái Lan thực hiện. Trong đó, PV Power - công ty con của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam - đứng vai trò chính, theo ông Trịnh Lê Nguyên.

Ông Nguyên nhận định rằng việc một doanh nghiệp Việt Nam tham gia xây dựng con đập thứ năm trên dòng chính sông Me Kong ở phía hạ lưu có nguy cơ làm yếu tiếng nói của Chính phủ Việt Nam trong các đàm phán về quản lý và sử dụng nguồn nước con sông quốc tế này.

"Tập đoàn Dầu khí Việt Nam là doanh nghiệp nhà nước. Do vậy, nếu PV Power vẫn tiếp tục triển khai dự án này có thể được các bên hiểu là phía Việt Nam đã chính thức tham dự vào xây đập thủy điện dòng chính. Điều đó đồng nghĩa với việc các dự án tiếp theo trong chuỗi đập trong kế hoạch sẽ được xây dựng mà không còn vấp phải nhiều phản đối," ông Nguyên nói.

Ông Brian cũng chung nhận định khi cho rằng, làm điều đó chẳng khác nào Việt Nam tự bắn vào chân mình.

Ông nói: "Việc một công ty Việt Nam tìm cách xây dựng đập Luang Prabang trên dòng chính sông Me Kong ở Lào, theo tôi, Việt Nam đang phạm sai lầm lớn. Họ tự bắn vào chân mình bằng một kế hoạch có thể làm hỏng một số kế hoạch cứu đồng bằng châu thổ sông Me Kong mà Hà Nội tìm cách thực hiện trong năm tới."

Tuy nhiên, ở khía cạnh khác, ông cho rằng, Việt Nam cần tăng cường hợp tác với Lào.

"Tôi nghĩ, Việt Nam nên tham gia vào cùng với Lào để mua thêm năng lượng và giúp họ trong quá trình trở thành "Năng lượng của Đông Nam Á." Điều này nghe hơi trái, nhưng không có nghĩa là Việt Nam mua điện từ các dự án thủy điện lớn ở Lào.

"Thay vào đó, Việt Nam có thể chia sẻ kinh nghiệm phát triển ngành năng lượng tái tạo với Lào. Việt Nam cũng có thể đầu tư vào các đập được bố trí ở các khu vực của sông Mekong ít ảnh hưởng hơn so với các đập chính. Chẳng hạn, xây dựng một con đập trên một nhánh sông phía trên một con đập hiện có sẽ ít ảnh hưởng đến hạ lưu."

Còn ông Phạm Phan Long, Chủ tịch tổ chức phi chính phủ Viet Ecology Foundation, ở Hoa Kỳ, nói với BBC News Tiếng Việt rằng, các nước Mekong cần sớm có một cuộc cách mạng về chính sách năng lượng.

Vị trí khả thi các dự án năng lương mặt trời nổi tại ba nước Mekong từ bỏ thủy điện 17Bản quyền hình ảnhPHAM PHAN LONG
Image captionVị trí khả thi các dự án năng lương mặt trời nổi tại ba nước Mekong từ bỏ thủy điện

"Tôi đã thấy tiềm năng năng lượng mặt trời của ba nước đủ cho họ tự giải thoát khỏi lời nguyền thủy điện Mekong và gọng kềm Trung Quốc.

"Lào có thể hủy bỏ cả ba dự án thủy điện Pak Lay-Pak Beng-Luang Prabang thay bằng dự án năng lượng mặt trời nổi ngay trên hồ Nam Ngum. Campuchia có thể bỏ hai dự án Sambor Stung Treng và có thể bỏ các dự án nhiên liệu hóa thạch khác nếu thay chúng bằng dự án năng lượng mặt trời trên hồ Tonle Sap.

"Và Việt Nam cũng có thể bỏ các nhà máy điện than trong quy hoạch trên Đồng bằng sông Cửu Long thay bằng dư án tương tự trên hồ Trị An," ông Long nói.
Theo BBC

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Hồng Kông : Biểu tình chống đảng Cộng sản Trung Quốc Đăng ngày: 19/01/2020 - 13:14 Phong trào dân chủ Hồng Kông tiếp tục biểu tình mỗi cuối tuần cho dù bị đàn áp. Công viên Chater Garden, gần viện Lập pháp, ngày Chủ Nhật 19/01/2020 tràn ngập những người cầm biểu ngữ chống đảng Cộng sản Trung Quốc và đòi quyền ứng cử bầu cử tự do.
Sinh viên Trung Quốc: Tự do ngôn luận tại Mỹ bị Trung Quốc làm ‘nguội lạnh’.....Trung Quốc nói các nhà ngoại giao và các giới chức chính phủ của họ sẽ khai thác đầy đủ các diễn đàn truyền thông xã hội của nước ngoài như Facebook và Twitter mà các công dân trong nội địa Trung Quốc bị ngăn chặn. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Cảnh Sảng ngày 14/1 nói chính phủ Trung Quốc cũng giống như các cơ quan ngoại giao và các nhà ngoại giao của các nước trong việc dùng những mạng xã hội này để “liên lạc tốt hơn với những người ở bên ngoài và giới thiệu tốt hơn tình hình và chính sách của Trung Quốc.”
Hôm nay, 11/01/2020, tại Đài Loan diễn ra cuộc bầu cử tổng thống và Nghị Viện, trong bối cảnh căng thẳng với Trung Quốc và phong trào phản kháng đòi dân chủ ở Hồng Kông diễn ra mạnh mẽ. Kết quả sau khi kiểm hơn 10 triệu phiếu bầu (hơn một nửa số phiếu) các kênh truyền hình lớn của Đài Loan đều công bố bà Thái Anh Văn giành được 57-58% phiếu bầu. Trong khi đối thủ Hàn Quốc Du chỉ thu được từ 35% đến 37% phiếu.
Tàu Trung Quốc rời vùng biển Natuna sau phản ứng mạnh của Indonesia Đăng ngày: 10/01/2020 - 12:02 Sửa đổi ngày: 10/01/2020 - 14:57 Quân đội Indonesia ngày 09/01/2020 cho biết là hầu như toàn bộ các tàu hải cảnh và tàu đánh cá Trung Quốc đã rời khỏi vùng biển tranh chấp ngoài khơi quần đảo Natuna của Indonesia, nằm ở phía tây Biển Đông. Đội tàu Trung Quốc đã rút đi sau khi tổng thống Indonesia đích thân đến khu vực để khẳng định chủ quyền của quốc gia Đông Nam Á này trên vùng biển mà Bắc Kinh tranh chấp.
Những ngày gần đây, dư luận khu vực đang nóng lên bởi cuộc đối đầu giữa lực lượng hải quân Indonesia và tàu hải cảnh của Trung Quốc. Sự căng thẳng bắt đầu vào hồi giữa tháng 12 năm 2019 khi Indonesia phát hiện ra một tàu hải cảnh Trung Quốc tiến sát đến khu vực bắc quần đảo Natuna. Khu vực này được Indonesia cho biết thuộc vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Indonesia.
50 người đã thiệt mạng vì đám đông giẫm đạp lên nhau khi người dân Iran đổ về thị trấn quê nhà của vị tướng hàng đầu bị giết do Mỹ tấn công bằng drone, truyền thông Iran đưa tin. Tướng Qasem Soleimani được đưa về nơi an nghỉ cuối cùng ở Kerman, nơi xấp xỉ hàng triệu người xuống đường phố dự đám rước quan tài.
Vào lúc một cuộc đối đầu trên biển nghiêm trọng nhất với Trung Quốc đang leo thang ngoài khơi quần đảo Natuna của Indonesia nằm sát Biển Đông, Jakarta vào hôm qua 06/01/2020 xác nhận đã triển khai thêm tàu chiến và binh lính đến vùng biển Natuna để sẵn sàng đáp trả các hành vi của Trung Quốc thâm nhập vùng đặc quyền kinh tế của Indonesia. Một lực lượng 120 tàu đánh cá Indonesia cũng được huy động đến khu vực đang bị tàu cá Trung Quốc có tàu hải cảnh Trung Quốc hộ tống xâm lấn.
BAGHDAD, Iraq (NV) – Hôm 4 Tháng Giêng, 2020, trong lúc hàng ngàn người Iran đưa tang Tướng Qassem Soleimani, bị Hoa Kỳ hạ sát hôm 2 Tháng Giêng, hãng tin Reuters công bố nhiều chi tiết mới liên quan đến âm mưu tấn công sát hại người Mỹ, tình nghi là do ông Soleimani vạch ra. Chính vì âm mưu này mà Hoa Kỳ không kích tiêu diệt Soleimani. Như lời Tổng Thống Mỹ Donald Trump: “Nhiều vụ tấn công hiểm ác xắp xảy ra nhắm vào các nhà ngoại giao và binh lính Hoa Kỳ, nhưng chúng ta đã ngăn chặn ông ta ngay tại trận.”
Lào có nguy cơ trở thành một trong những quốc gia rơi sâu hơn vào “bẫy nợ” của Trung Quốc, khi nợ tích lũy đã vượt quá 60% tổng sản phẩm quốc nội của nền kinh tế. Theo tờ Nikkei Asian Review, Lào, với dân số chỉ 7 triệu người, hy vọng các công ty Trung Quốc có thể đầu tư các đặc khu kinh tế và mở cửa các cơ sở hạ tầng như đập thủy điện và đường sắt cho các công ty Trung Quốc nhận xây dựng. Tuy nhiên, các nhà quan sát đã đặt câu hỏi về các dự án này, thậm chí lo ngại rằng nợ của Lào đã chồng chất như núi.
Trong bài « Đài Loan bỏ phiếu chống lại Tập Cận Bình », tác giả Pierre Haski trên L’Obs nhận xét, lần thứ hai chỉ trong vài tuần lễ, đảng Cộng Sản Trung Quốc sẽ bị thua trong cuộc bầu cử dân chủ. Tất nhiên là không phải tại Hoa lục, nơi không thể có bầu cử một cách dân chủ. Nền dân chủ Đài Loan không hề muốn tự sát với « nhất quốc, lưỡng chế »
Bảo Trợ