Tháng Giêng Đen 1991: Nổ súng Vilnius làm tan vỡ Liên Xô

04 Tháng Tư 201911:58 SA(Xem: 325)
  • Tác giả :

Tháng Giêng Đen 1991: Nổ súng Vilnius làm tan vỡ Liên Xô

Hôm 27/03/2019, toà án Lithuania ra bản án 10 năm tù với Nguyên soái Dmitry Yazov, 94 tuổi, vì vụ tấn công đầu năm 1991 ở Vilnius.

Soviet soldiers guard Vilnius TV tower. Photo: January 1991Bản quyền hình ảnhTASS VIA GETTY IMAGE
Image captionTrong cuộc tấn công vào đài truyền hình Vilnius tháng 1/1991, đa số nạn nhân bị bắn chết hoặc bị xe bọc thép chèn chết

Bị xử khiếm diện nhưng tên tuổi ông Yazov và trên 60 công dân Nga, Belarus và Ukraine bị kết án gây "tội ác chiến tranh" nhắc lại Tháng Giêng Đen 1991.

Đây cũng là sự kiện đảng cộng sản Lithuania chọn cách đứng về phía người dân nước họ, công khai phản đối người Nga và chế độ Liên Xô.

Liên Xô, từ lãnh đạo cao nhất là Mikhail Gorbachev, đã đánh giá sai xu hướng dân tộc dâng lên ở vùng Baltic và ra nhiều quyết định sai lầm, làm tình hình xấu đi.

Xu hướng dân tộc chủ nghĩa, bác bỏ cộng sản từ Lithuania đã lan ra hai nước cộng hòa vùng Baltic khác là Estonia và Latvia, rồi tới các khu vực khác của Liên Xô.

Lithuania đi đầu tách khỏi Liên Xô

Ngay từ cuối thập niên 1980, ở cộng hòa Lithuania đã nổi lên ý tưởng đòi độc lập khỏi Liên Xô.

Tháng 5/1989, cùng thời gian Ba Lan chuẩn bị Hội nghị Bàn tròn để chia sẻ quyền lực giữa Công đoàn Đoàn kết và Đảng Công nhân Thống nhất (cộng sản), Quốc hội Lithuania ra nghị quyết rằng mọi quyết định của Moscow chỉ có hiệu lực ở Lithuania sau khi được nghị viện nước này phê chuẩn.

Về nguyên tắc, đây chỉ là một động tác pháp lý nhằm nêu bật tính "hợp hiến" và vì dân của các quyết định cấp liên bang đối với nước cộng hòa thành viên.

Nhưng trên thực tế, đây là cách Lithuania, vẫn do đảng cộng sản địa phương lãnh đạo, khẳng định quyền của họ, và tách xa Liên Xô.

Sang tháng 3/1990, vẫn quốc hội Lithuania ra nghị quyết coi việc sáp nhập Lithuania vào Liên Xô năm 1940 là "phi pháp".

 

Cộng hòa Xô-viết Lithuania, về danh nghĩa vẫn thuộc Liên Xô, nay coi họ là quốc gia kế thừa nền cộng hòa dân chủ tư sản từ thập niên 1920.

Phản ứng của Mikhail Gorbachev là đe dọa và bao vây.

Liên Xô ra lệnh cấm vận kinh tế Lithuania và Gorbachev đe dọa sẽ sáp nhập cảng Klaipeda của Lithuania vào đặc khu Kaliningrad của Nga nằm bên bờ Baltic.

Lệnh bao vây, chặn nguồn cung ứng dầu hỏa, khí đốt và thực phẩm của Liên Xô khiến kinh tế Lithuania điêu đứng, giá cả tăng vọt.

Mùa hè năm 1990, Stanislovas Žemaitis, công nhân từ thành phố Kaunas, đến Quảng trường Đỏ ở Moscow để tự thiêu phản đối Liên Xô "áp bức quê hương Lithuania" của ông.

Hai đảng cộng sản ở Vilnius và Moscow đàm phán để tháo gỡ khủng hoảng và Lithuania đồng ý tạm treo Nghị quyết Độc lập để Liên Xô bỏ cấm vận.

Tuy nhiên, quan hệ hai bên trở nên rất tồi tệ và chính các thành viên cao cấp nhất của đảng cộng sản Lithuania cảm thấy Liên Xô kiên quyết đường lối "đế quốc" nên đã quyết tâm đi theo con đường dân tộc và kêu gọi sự ủng hộ quốc tế.

Trong làn sóng dân tộc chủ nghĩa đòi tự quyết dâng lên ở vùng Baltic, Liên Xô, mà thực tế là nước Nga, chỉ còn có thể trông cậy vào nhóm dân chúng và cán bộ nói tiếng Nga.

Tháng Giêng 1991, người nói tiếng Nga ở Lithuania tổ chức biểu tình đòi ban lãnh đạo nước cộng hòa, mà tất cả là người Lithuania, phải từ chức.

Trong số người biểu tình có cả các công nhân Nga đến từ vùng khác cùng các đảng viên cộng sản Liên Xô.

LithuaniaBản quyền hình ảnhPASCAL J LE SEGRETAIN
Image captionNgười dân Lithuania trong lễ tưởng niệm nạn nhân bị Hồng quân Liên Xô giết chết tại Vilnius đầu năm 1991

Ngày 11/01, ông Gorbachev yêu cầu ban lãnh đạo Lithuania "rút lại mọi tuyên bố vi hiến" về nền độc lập của nước cộng hòa nhỏ bé, 3,7 triệu dân.

GorbachevBản quyền hình ảnhTASS
Image captionTBT Mikhail Gorbachev đón Chủ tịch Giang Trạch Dân tại Moscow năm 1991. Người mặc quân phục ở bìa phải chính là Nguyên soái Dmitry Yazov, và người đứng giữa, vỗ tay là Phó Chủ tịch Liên Xô Gennady Yanaev, kẻ chủ mưu làm cuộc đảo chính chống lại Gorbachev tháng 8/1991

Đáp lại, các đảng viên cộng sản Lithuania lập ra Hội đồng Cứu quốc để thay thế Quốc hội (tức Hội đồng Tối cao nước cộng hòa, theo mô hình Liên Xô).

Nguyên soái Dmitry Yazov, Bộ trưởng Quốc phòng Liên Xô, và đại tá KGB Mikhail Golatov đóng tại Lithuania, ra lệnh bao vây mọi cơ quan nhà nước Lithuania.

Nhưng phe độc lập vẫn làm chủ các đài truyền hình ở Vilnius và Kaunas.

Họ kêu gọi những ai biết ngoại ngữ xung phong đến soạn bản tin tiếng Anh, Pháp, các tiếng Bắc Âu để phát ra cho thế giới biết về tình hình Lithuania.

Đêm 12 sang ngày 13/01, đặc nhiệm Liên Xô tấn công tháp truyền hình Vilnius, làm chết 14 người và khiến hàng trăm người bị thương.

Người Lithuania gọi đây là Chủ Nhật Đẫm Máu, và phát lời kêu gọi thế giới ủng hộ họ.

Bản tin của Lithuania đầu tiên từ kênh truyền hình vẫn còn do phái độc lập kiểm soát ở Kaunas được một đài Thụy Điển đón nhận và phát lại.

Sau đó, các nước Bắc Âu như Na Uy, và quốc gia Ba Lan láng giềng - vẫn còn là xã hội chủ nghĩa - cũng lên tiếng yêu cầu Liên Xô chấm dứt đàn áp ở Lithuania.

Cuộc tấn công vào đài truyền hình Vilnius làm sứt mẻ hình ảnh "thân thiện" mà Mikhail Gorbachev gây dựng ở Phương Tây thời Mở cửa.

Sau này, ông Gorbachev bác bỏ lời nói rằng ông ra lệnh cho quân đội đánh vào đài truyền hình Vilnius.

Nhưng các sử gia không tin điều này vì thật khó có chuyện quân đội Liên Xô tự ý có hành động nghiêm trọng như thế mà thiếu sự ủng hộ của lãnh đạo Đảng.

Chưa kể ngay sau sự kiện Vilnius, nguyên soái Yazov được TBT Gorbachev ngợi khen và tiếp tục ra quân tấn công người biểu tình ở Baku, Azerbaijan.

Vụ nổ súng ở Vilnius không làm cho người Lithuania nhụt chí.

Hàng vạn dân đã tràn ra phố, tuần hành và trực đêm bảo vệ các cơ quan chính quyền.

Một cuộc khủng hoảng tựa như Budapest năm 1956 và Prague 1968 có thể bùng ra bất cứ lúc nào nếu Moscow tiếp tục dùng biện pháp quân sự.

 

Cuối cùng thì Liên Xô đành nhượng bộ.

Ngày 31/01/1991, Liên Xô ký lại hiệp ước quốc tế với Lithuania, công nhận nước này độc lập.

Chỉ vài ngày sau, vào 4/02, Iceland là quốc gia đầu tiên trên thế giới công nhận Lithuania và lập quan hệ ngoại giao với Vilnius.

Cũng trong tháng 2/1991, trưng cầu dân ý tại Lithuania ghi nhận 90,7% cử tri chọn độc lập.

Lithuanian President Dalia GrybauskaiteBản quyền hình ảnhGETTY IMAGES
Image captionNữ tổng thống Dalia Grybauskaite của Lithuania nói về vụ xử nguyên soái Liên Xô Dmitry Yazov: "Những kẻ có tội cuối cùng đã bị nêu tên vì giết người dân chỉ biểu tình hòa bình đòi tự do"

Lithuania trở thành cộng hòa đầu tiên thuộc Liên Xô chọn độc lập, mở đường cho hay láng giềng Baltic là Latvia và Estonia tuyên bố độc lập vào tháng 8 năm đó.

Khủng hoảng sau đó diễn ra tại chính nước Nga với Bè lũ Tám tên (Gang of Eight) do Phó Chủ tịch Liên Xô Gennady Yanaev chủ mưu, làm cuộc đảo chính bất thành chống lại Gorbachev.

Nhưng tình thế đã khiến TBT Gorbachev từ chức và đến ngày 26/12, Liên Xô tự giải thể.

Thành công trong hội nhập châu Âu

Sau khi Lithuania thông qua hiến pháp mới năm 1992, khôi phục các nguyên tắc dân chủ và tam quyền phân lập, nước này tiến nhanh trên con đường hội nhập châu Âu.

Đảng Cộng sản Lithuania đổi tên thành Đảng Lao động Dân chủ, và giành nhiều ghế hơn cả đảng Sajudis trong cuộc bầu cử đầu tiên năm, và họ đã lập chính phủ liên minh.

Một điều đáng chú ý là dân số Lithuania giảm đi nhiều sau khi tách khỏi Liên Xô vì một số đông người Nga rời nước này.

Hiện Lithuania có 2,8 triệu dân, so với 3,7 triệu năm 1991.
LithuanianBản quyền hình ảnhPETRAS MALUKAS

Image captionGiới trẻ Lithuania trong một ngày lễ ở Vilnius

Năm 1993, Lithuania gia nhập Hội đồng châu Âu và dùng lại đồng tiền litas.

Quân đội Liên Xô rút khỏi Lithuania và sự kiểm soát gián tiếp của Nga hoàn toàn chấm dứt.

Năm 2004, Lithuania cùng 9 nước Đông Âu gia nhập EU.

Lithuania hiện cũng là thành viên Nato.

Nay đã dùng đồng euro, Lithuania sau khi tách khỏi Liên Xô có tăng trưởng kinh tế đều, và đạt thành tích ngoại mục.

Thu nhập bình quân đầu dân tăng từ 2800 USD năm 1990 lên gần 19 nghìn năm 2018.
Theo BBC


Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Tình báo Mỹ điều tra cáo buộc COVID-19 lọt ra từ phòng thí nghiệm ở Vũ Hán.....VŨ HÁN, Trung Quốc (NV) – Trung Quốc vừa điều chỉnh số người chết vì COVID-19 ở Vũ Hán lên thêm 50% hôm Thứ Sáu, 17 Tháng Tư, theo AFP. Điều này cho thấy thành phố trung tâm đại dịch của thế giới và cũng là thủ phủ của tỉnh Hồ Bắc bị COVID-19 gây thiệt hại nhiều hơn người ta tưởng, đồng thời số người thực sự chết nhiều hơn báo cáo trước đây.
Theo Fox News, phòng thí nghiệm Vũ Hán đã nghiên cứu về virus Corona "không phải như một vũ khí sinh học, mà là một phần trong nỗ lực của Trung Quốc để chứng minh rằng năng lực của họ trong việc xác định và chiến đấu với virus là ngang bằng hoặc tốt hơn khả năng của Hoa Kỳ". Vì vậy, việc lây lan virus ra bên ngoài là một tai nạn đến từ phòng thí nghiệm.
TT Trump: ‘WHO là công cụ của Trung Quốc’........Tối ngày 15/04, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump cho biết chính phủ của ông đang cố gắng xác định xem liệu virus corona có phát ra từ một phòng thí nghiệm ở Vũ Hán, Trung Quốc hay không. Cùng lúc Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo nói rằng Bắc Kinh “cần tường minh” những gì họ biết, theo Reuters. Nguồn gốc của virus vẫn còn là một bí ẩn. Tướng Mark Milley, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ, hôm 14/04, cho biết cơ quan tình báo Hoa Kỳ lưu ý rằng virus corona có khả năng xuất phát từ thiên nhiên, trái ngược với việc cho rằng virus được tạo ra từ phòng thí nghiệm ở Trung Quốc, nhưng điều này cũng không có gì chắc chắn.
Sir John Sawers, cựu đại sứ Anh ở Liên hiệp quốc, cựu giám đốc cơ quan tình báo MI6 lên tiếng ngay sau khi Tổng thống Hoa Kỳ, Donald Trump ra lệnh cắt ngân khoản cho WHO. Trả lời đài BBC hôm 15/04/2020, ông Sawers, 64 tuổi, thừa nhận tại Mỹ đang có “cơn giận dữ sâu nặng về điều người Mỹ cho là Trung Quốc gây hại cho tất cả chúng ta” qua dịch virus corona. “Trung Quốc đã né tránh rất nhiều trách nhiệm của họ về nguồn gốc virus, thất bại trong việc xử lý dịch giai đoạn đầu,”
Gần một triệu người trên khắp thế giới đồng ký tên vào thỉnh nguyện thư gửi Liên hiệp quốc, yêu cầu Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới WHO, Tedros Adhanom Ghebreyesus, phải từ chức. Thư ngỏ đăng trên trang change.org với bản chính tiếng Anh được dịch sang rất nhiều ngôn ngữ, trong đó có tiếng Việt. Tính tới ngày 14/4/2020 lá thư đã thu được trên 947.135 chữ ký chỉ trích ông Tedros trong cách xử lý đại dịch COVID-19. Thư nhắc lại rằng từ hôm 23/1/2020, ông Tedros Adhanom Ghebreyesus đã không chịu công bố dịch bùng phát virus corona từ Trung Quốc là một tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu.
Truyền thông chính thống của Trung Quốc vừa lên tiếng cáo buộc Việt Nam “xâm phạm" lãnh hải của họ cũng như cảnh báo sự “ủng hộ” của Washington đối với Hà Nội sẽ làm leo thang căng thẳng trên Biển Đông trong khi đưa tàu Hải Dương 8 trở lại vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam. Tờ Hoàn cầu Thời báo (Global Times) của Đảng Cộng sản Trung Quốc cho rằng tàu cá của Việt Nam đâm vào tàu hải cảnh của Trung Quốc gần đảo Tây Sa hồi đầu tháng này và gửi công hàm phản đối “với mục đích tìm kiếm bồi thường” trước áp lực kinh tế vì đại dịch COVID-19.
i Theo L’Express, Trung Quốc vừa giữ quan hệ với chính phủ Miến Điện, vừa xúi giục các nhóm vũ trang, để cố tình làm nước láng giềng yếu đi. Chuyến thăm của ông Tập Cận Bình hồi tháng Giêng sẽ phải mở ra « một kỷ nguyên mới » giữa Trung Quốc và láng giềng Miến Điện. Chuyến đi được cụ thể hóa bằng khoảng 30 hợp đồng liên quan đến việc phát triển « hành lang kinh tế Trung Quốc – Miến Điện », sẽ giúp Bắc Kinh mở được ngõ vào chiến lược sang Ấn Độ Dương.
Giám sát toàn thế giới Về cơ bản, ứng dụng của Huawei đã tạo ra cơ hội ngàn vàng cho chế độ độc tài Trung Quốc giám sát an ninh ngay tại cửa trước của nhà bạn. ĐCSTQ không chỉ là giám sát, mà cuối cùng là kiểm soát toàn xã hội. Trước khi đại dịch xảy ra, Trung Quốc vẫn đang phân phối các công cụ giám sát và kiểm soát xã hội, và tạo ra mối đe dọa tiềm tàng cho khắp thế giới. Mục tiêu của Trung Quốc là thay thế vai trò lãnh đạo thế giới của Hoa Kỳ, và vì vậy ĐCSTQ bằng mọi cách để xâm nhập vào các quốc gia gần với lãnh thổ Mỹ.
Căng thẳng ngoại giao giữa CH Czech và Nga lại gia tăng sau khi chính quyền thủ đô Prague tháo dỡ tượng nguyên soái Ivan Konev, anh hùng Liên Xô hôm 03/04/2020 để cho vào bảo tàng. Chính quyền Nga ngay lập tức đã làm hai động tác: mở cuộc điều tra hình sự về tội xâm hại biểu tượng quân đội Nga, và yêu cầu CH Czech "hoàn trả tượng ông Konev".
Nobel văn chương 2010 : Đại dịch sẽ không gây hậu quả lớn nếu không xuất phát từ Trung Quốc Giải Nobel văn chương người Pêru, Mario Vargas Llosa sau bài viết trên nhật báo tiếng Tây Ban Nha El Pais - nhấn mạnh rằng con virus corona xuất xứ từ Trung Quốc - thì tất cả các tác phẩm của ông đều biến mất trên các trang web thương mại ở Hoa lục ! Trả lời phỏng vấn tuần báo Le Point, nhà văn nhận định « Virus corona làm hài lòng tất cả những kẻ thù của tự do ». Theo nhà văn, đại dịch là cái cớ lý tưởng để các Nhà nước độc tài hạn chế quyền tự do của người dân. Trung Quốc phải chịu trách nhiệm vì đã đàn áp các bác sĩ cảnh báo, làm chậm trễ nhiều tuần lễ khiến nạn dịch hoành hành, gây thảm họa cho toàn thế giới. Thật phi lý nếu coi Trung Quốc là hình mẫu, vì chỉ là một chế độ độc tài có mở cửa về kinh tế.
Bảo Trợ