Tháng Giêng Đen 1991: Nổ súng Vilnius làm tan vỡ Liên Xô

04 Tháng Tư 201911:58 SA(Xem: 116)
  • Tác giả :

Tháng Giêng Đen 1991: Nổ súng Vilnius làm tan vỡ Liên Xô

Hôm 27/03/2019, toà án Lithuania ra bản án 10 năm tù với Nguyên soái Dmitry Yazov, 94 tuổi, vì vụ tấn công đầu năm 1991 ở Vilnius.

Soviet soldiers guard Vilnius TV tower. Photo: January 1991Bản quyền hình ảnhTASS VIA GETTY IMAGE
Image captionTrong cuộc tấn công vào đài truyền hình Vilnius tháng 1/1991, đa số nạn nhân bị bắn chết hoặc bị xe bọc thép chèn chết

Bị xử khiếm diện nhưng tên tuổi ông Yazov và trên 60 công dân Nga, Belarus và Ukraine bị kết án gây "tội ác chiến tranh" nhắc lại Tháng Giêng Đen 1991.

Đây cũng là sự kiện đảng cộng sản Lithuania chọn cách đứng về phía người dân nước họ, công khai phản đối người Nga và chế độ Liên Xô.

Liên Xô, từ lãnh đạo cao nhất là Mikhail Gorbachev, đã đánh giá sai xu hướng dân tộc dâng lên ở vùng Baltic và ra nhiều quyết định sai lầm, làm tình hình xấu đi.

Xu hướng dân tộc chủ nghĩa, bác bỏ cộng sản từ Lithuania đã lan ra hai nước cộng hòa vùng Baltic khác là Estonia và Latvia, rồi tới các khu vực khác của Liên Xô.

Lithuania đi đầu tách khỏi Liên Xô

Ngay từ cuối thập niên 1980, ở cộng hòa Lithuania đã nổi lên ý tưởng đòi độc lập khỏi Liên Xô.

Tháng 5/1989, cùng thời gian Ba Lan chuẩn bị Hội nghị Bàn tròn để chia sẻ quyền lực giữa Công đoàn Đoàn kết và Đảng Công nhân Thống nhất (cộng sản), Quốc hội Lithuania ra nghị quyết rằng mọi quyết định của Moscow chỉ có hiệu lực ở Lithuania sau khi được nghị viện nước này phê chuẩn.

Về nguyên tắc, đây chỉ là một động tác pháp lý nhằm nêu bật tính "hợp hiến" và vì dân của các quyết định cấp liên bang đối với nước cộng hòa thành viên.

Nhưng trên thực tế, đây là cách Lithuania, vẫn do đảng cộng sản địa phương lãnh đạo, khẳng định quyền của họ, và tách xa Liên Xô.

Sang tháng 3/1990, vẫn quốc hội Lithuania ra nghị quyết coi việc sáp nhập Lithuania vào Liên Xô năm 1940 là "phi pháp".

 

Cộng hòa Xô-viết Lithuania, về danh nghĩa vẫn thuộc Liên Xô, nay coi họ là quốc gia kế thừa nền cộng hòa dân chủ tư sản từ thập niên 1920.

Phản ứng của Mikhail Gorbachev là đe dọa và bao vây.

Liên Xô ra lệnh cấm vận kinh tế Lithuania và Gorbachev đe dọa sẽ sáp nhập cảng Klaipeda của Lithuania vào đặc khu Kaliningrad của Nga nằm bên bờ Baltic.

Lệnh bao vây, chặn nguồn cung ứng dầu hỏa, khí đốt và thực phẩm của Liên Xô khiến kinh tế Lithuania điêu đứng, giá cả tăng vọt.

Mùa hè năm 1990, Stanislovas Žemaitis, công nhân từ thành phố Kaunas, đến Quảng trường Đỏ ở Moscow để tự thiêu phản đối Liên Xô "áp bức quê hương Lithuania" của ông.

Hai đảng cộng sản ở Vilnius và Moscow đàm phán để tháo gỡ khủng hoảng và Lithuania đồng ý tạm treo Nghị quyết Độc lập để Liên Xô bỏ cấm vận.

Tuy nhiên, quan hệ hai bên trở nên rất tồi tệ và chính các thành viên cao cấp nhất của đảng cộng sản Lithuania cảm thấy Liên Xô kiên quyết đường lối "đế quốc" nên đã quyết tâm đi theo con đường dân tộc và kêu gọi sự ủng hộ quốc tế.

Trong làn sóng dân tộc chủ nghĩa đòi tự quyết dâng lên ở vùng Baltic, Liên Xô, mà thực tế là nước Nga, chỉ còn có thể trông cậy vào nhóm dân chúng và cán bộ nói tiếng Nga.

Tháng Giêng 1991, người nói tiếng Nga ở Lithuania tổ chức biểu tình đòi ban lãnh đạo nước cộng hòa, mà tất cả là người Lithuania, phải từ chức.

Trong số người biểu tình có cả các công nhân Nga đến từ vùng khác cùng các đảng viên cộng sản Liên Xô.

LithuaniaBản quyền hình ảnhPASCAL J LE SEGRETAIN
Image captionNgười dân Lithuania trong lễ tưởng niệm nạn nhân bị Hồng quân Liên Xô giết chết tại Vilnius đầu năm 1991

Ngày 11/01, ông Gorbachev yêu cầu ban lãnh đạo Lithuania "rút lại mọi tuyên bố vi hiến" về nền độc lập của nước cộng hòa nhỏ bé, 3,7 triệu dân.

GorbachevBản quyền hình ảnhTASS
Image captionTBT Mikhail Gorbachev đón Chủ tịch Giang Trạch Dân tại Moscow năm 1991. Người mặc quân phục ở bìa phải chính là Nguyên soái Dmitry Yazov, và người đứng giữa, vỗ tay là Phó Chủ tịch Liên Xô Gennady Yanaev, kẻ chủ mưu làm cuộc đảo chính chống lại Gorbachev tháng 8/1991

Đáp lại, các đảng viên cộng sản Lithuania lập ra Hội đồng Cứu quốc để thay thế Quốc hội (tức Hội đồng Tối cao nước cộng hòa, theo mô hình Liên Xô).

Nguyên soái Dmitry Yazov, Bộ trưởng Quốc phòng Liên Xô, và đại tá KGB Mikhail Golatov đóng tại Lithuania, ra lệnh bao vây mọi cơ quan nhà nước Lithuania.

Nhưng phe độc lập vẫn làm chủ các đài truyền hình ở Vilnius và Kaunas.

Họ kêu gọi những ai biết ngoại ngữ xung phong đến soạn bản tin tiếng Anh, Pháp, các tiếng Bắc Âu để phát ra cho thế giới biết về tình hình Lithuania.

Đêm 12 sang ngày 13/01, đặc nhiệm Liên Xô tấn công tháp truyền hình Vilnius, làm chết 14 người và khiến hàng trăm người bị thương.

Người Lithuania gọi đây là Chủ Nhật Đẫm Máu, và phát lời kêu gọi thế giới ủng hộ họ.

Bản tin của Lithuania đầu tiên từ kênh truyền hình vẫn còn do phái độc lập kiểm soát ở Kaunas được một đài Thụy Điển đón nhận và phát lại.

Sau đó, các nước Bắc Âu như Na Uy, và quốc gia Ba Lan láng giềng - vẫn còn là xã hội chủ nghĩa - cũng lên tiếng yêu cầu Liên Xô chấm dứt đàn áp ở Lithuania.

Cuộc tấn công vào đài truyền hình Vilnius làm sứt mẻ hình ảnh "thân thiện" mà Mikhail Gorbachev gây dựng ở Phương Tây thời Mở cửa.

Sau này, ông Gorbachev bác bỏ lời nói rằng ông ra lệnh cho quân đội đánh vào đài truyền hình Vilnius.

Nhưng các sử gia không tin điều này vì thật khó có chuyện quân đội Liên Xô tự ý có hành động nghiêm trọng như thế mà thiếu sự ủng hộ của lãnh đạo Đảng.

Chưa kể ngay sau sự kiện Vilnius, nguyên soái Yazov được TBT Gorbachev ngợi khen và tiếp tục ra quân tấn công người biểu tình ở Baku, Azerbaijan.

Vụ nổ súng ở Vilnius không làm cho người Lithuania nhụt chí.

Hàng vạn dân đã tràn ra phố, tuần hành và trực đêm bảo vệ các cơ quan chính quyền.

Một cuộc khủng hoảng tựa như Budapest năm 1956 và Prague 1968 có thể bùng ra bất cứ lúc nào nếu Moscow tiếp tục dùng biện pháp quân sự.

 

Cuối cùng thì Liên Xô đành nhượng bộ.

Ngày 31/01/1991, Liên Xô ký lại hiệp ước quốc tế với Lithuania, công nhận nước này độc lập.

Chỉ vài ngày sau, vào 4/02, Iceland là quốc gia đầu tiên trên thế giới công nhận Lithuania và lập quan hệ ngoại giao với Vilnius.

Cũng trong tháng 2/1991, trưng cầu dân ý tại Lithuania ghi nhận 90,7% cử tri chọn độc lập.

Lithuanian President Dalia GrybauskaiteBản quyền hình ảnhGETTY IMAGES
Image captionNữ tổng thống Dalia Grybauskaite của Lithuania nói về vụ xử nguyên soái Liên Xô Dmitry Yazov: "Những kẻ có tội cuối cùng đã bị nêu tên vì giết người dân chỉ biểu tình hòa bình đòi tự do"

Lithuania trở thành cộng hòa đầu tiên thuộc Liên Xô chọn độc lập, mở đường cho hay láng giềng Baltic là Latvia và Estonia tuyên bố độc lập vào tháng 8 năm đó.

Khủng hoảng sau đó diễn ra tại chính nước Nga với Bè lũ Tám tên (Gang of Eight) do Phó Chủ tịch Liên Xô Gennady Yanaev chủ mưu, làm cuộc đảo chính bất thành chống lại Gorbachev.

Nhưng tình thế đã khiến TBT Gorbachev từ chức và đến ngày 26/12, Liên Xô tự giải thể.

Thành công trong hội nhập châu Âu

Sau khi Lithuania thông qua hiến pháp mới năm 1992, khôi phục các nguyên tắc dân chủ và tam quyền phân lập, nước này tiến nhanh trên con đường hội nhập châu Âu.

Đảng Cộng sản Lithuania đổi tên thành Đảng Lao động Dân chủ, và giành nhiều ghế hơn cả đảng Sajudis trong cuộc bầu cử đầu tiên năm, và họ đã lập chính phủ liên minh.

Một điều đáng chú ý là dân số Lithuania giảm đi nhiều sau khi tách khỏi Liên Xô vì một số đông người Nga rời nước này.

Hiện Lithuania có 2,8 triệu dân, so với 3,7 triệu năm 1991.
LithuanianBản quyền hình ảnhPETRAS MALUKAS

Image captionGiới trẻ Lithuania trong một ngày lễ ở Vilnius

Năm 1993, Lithuania gia nhập Hội đồng châu Âu và dùng lại đồng tiền litas.

Quân đội Liên Xô rút khỏi Lithuania và sự kiểm soát gián tiếp của Nga hoàn toàn chấm dứt.

Năm 2004, Lithuania cùng 9 nước Đông Âu gia nhập EU.

Lithuania hiện cũng là thành viên Nato.

Nay đã dùng đồng euro, Lithuania sau khi tách khỏi Liên Xô có tăng trưởng kinh tế đều, và đạt thành tích ngoại mục.

Thu nhập bình quân đầu dân tăng từ 2800 USD năm 1990 lên gần 19 nghìn năm 2018.
Theo BBC


Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Làm sao chắc rằng Bắc Kinh sẽ giữ lời hứa ? Phải chăng vì mối lo này mà tổng thống Mỹ hôm qua bất ngờ thông báo dọa áp thuế từ 10% lên 25% nhắm vào 200 tỷ đô la hàng hóa nhập khẩu Trung Quốc để gây áp lực với Bắc Kinh ? Thứ Tư, 08/05/2019, theo lịch trình, các nhà đàm phán Trung Quốc sẽ đến Washington để tiếp tục cuộc thương lượng.
Tóm tắt bài viết Viện Khổng Tử của Trung Quốc hiện có mặt ở 154 quốc gia trên thế giới, Bắc Kinh đang chi hơn 300 triệu đô la mỗi năm để nuôi những viện này nhằm thực hiện mưu đồ chính trị của mình. Bắc Kinh sử dụng Viện Khổng Tử như một kênh để kiểm duyệt học thuật tại các trường đại học và theo dõi sinh viên và nhà nghiên cứu Trung Quốc ở nước ngoài. Các cơ quan như Quốc hội, CIA, FBI của Mỹ đã vào cuộc điều tra Viện Khổng Tử và có những kết luận bước đầu gây chú ý. Cần đóng cửa các Viện Khổng Tử hoặc ít nhất minh bạch hóa và giám sát hoạt động của các viện này. Nhà hoạt động nhân quyền người Anh Benedict Rogers mới công bố một bài viết trên trang La Croix International, phân tích về sự nguy hại của các Viện Khổng Tử (Confucius Institutes) của Trung Quốc.
Thao túng tâm trí người khác sẽ trở nên hiệu quả nhất nếu bắt đầu từ khi người đó còn nhỏ, đây là lý do tại sao chính quyền Trung Quốc đang gia tăng nỗ lực chống tôn giáo trong các trường học, theo tạp chí Bitter Winter. Vào tháng 8/2018, phòng giáo dục quận Lishan ở thành phố An Sơn, tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc đã ban hành một văn bản yêu cầu các trường mẫu giáo không được thuê giáo viên có tôn giáo dạy học. Và các quan chức sẽ tiến hành thanh tra giờ dạy của các giáo viên để xem có bất kỳ nội dung tôn giáo nào được dạy trong giờ học hay không...../ Điểm tin thế giới 4/5: Hàn lên tiếng việc Triều Tiên thử tên lửa; MOFA tố Trung Quốc bất chấp thủ đoạn ‘chơi xấu’ sinh viên Đài Loan
Quân đội Hàn Quốc cho biết, từ Hodo, sát thành phố biển Wonsan, Bắc Triều Tiên đã cho bắn thử tên lửa vào quãng 9 giờ sáng giờ địa phương ngày 04/05/2019. Đầu đạn có tầm bắn từ 70 đến 200 km, bay ngang Biển Nhật Bản. Quan hệ Bình Nhưỡng và Washington có nguy cơ thêm căng thẳng, và vụ thử nghiệm lần này đe dọa tiến trình đàm phán hạt nhân Bắc Triều Tiên.
Các ủy ban trong Quốc hội Hoa Kỳ đánh dấu Ngày Tự do Báo chí Thế giới 3 tháng 5 bằng việc giới thiệu hai nghị quyết khẳng định vai trò thiết yếu của tự do báo chí trong bối cảnh những đe dọa nhắm vào các nhà báo gia tăng khắp nơi trên thế giới kể cả ở Mỹ. Đây là năm thứ hai liên tiếp các nghị quyết này được giới thiệu ở cả Thượng viện lẫn Hạ viện nhằm ghi nhận “những đe dọa đang mở rộng đối với tự do báo chí khắp thế giới, tái khẳng định tính trọng yếu của một nền báo chí tự do và độc lập đối với sức khỏe của một nền dân chủ, và tái khẳng định tự do báo chí là một ưu tiên của Hoa Kỳ trong việc cổ xúy dân chủ, nhân quyền và quản trị tốt,” theo phần giới thiệu nghị quyết của Hạ viện.
Lầu Năm Góc Mỹ ngày hôm 02/05/2019 đã công bố báo cáo thường niên về năng lực quân sự của Trung Quốc. Bản báo cáo dài 136 trang ghi nhận là quân đội Trung Quốc ngày càng tăng cường sức mạnh nhằm « thách thức ưu thế quân sự của Mỹ ». Một trong những nhận định đáng chú ý là việc Bắc Kinh « rất có thể » sẽ xây thêm nhiều căn cứ quân sự ở nước ngoài..../ Mỹ cử tàu đổ bộ tấn công mới nhất mang tiêm kích F-35B đến Nhật
BIỂN ĐÔNG: MỸ NÓI SẼ CÓ CHIẾN LƯỢC MỚI ĐỂ PHẢN PHÁO LẠI TQ ... Hoa Kỳ sẽ công bố một chiến lược Ấn Độ-Thái Bình Dương mới trong tháng này nhằm chống lại nỗ lực của Trung Quốc muốn quân sự hóa Biển Đông. Căng thẳng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc tiếp tục leo thang, và Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng phụ trách an ninh khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương của Mỹ đã phản ứng bằng thông điệp là một chiến lược Ấn Độ-Thái Bình Dương mới sẽ được khởi động vào tháng Năm.
Video: Cố đấm ăn xôi: 23 bang đồng loạt nổi dậy. Maduro định trốn sang Cuba, Nga ép ở lại - Cuộc tổng nổi dậy tại Venezuela và phản ứng của các Giám Mục nước này Kính thưa quý vị và anh chị em, Các cuộc biểu tình lớn chưa từng thấy đã diễn ra ở tất cả 23 bang của Venezuela cũng như ở thủ đô Caracas, các tổ chức phi chính phủ và các phương tiện truyền thông địa phương cho biết như trên.
Cảnh sát Trung Quốc đang dùng một ứng dụng (app) di động để lưu trữ dữ liệu về hàng triệu người Uighur ở tỉnh Tân Cương, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) nói. Trong bản phúc trình ra hôm thứ Năm, HRW nói họ đã dùng kỹ thuật để tìm hiểu về mức độ quy mô theo dõi. App được dùng để theo dõi chặt chẽ các hành vi, tổ chức này nói, trong đó gồm cả việc thiếu việc giao tiếp xã hội, sử dụng quá nhiều điện, hoặc giao thiệp, làm quen với người ở nước ngoài.
Trung Quốc ‘lách luật’ ở Biển Đông, Hoa Kỳ đổi sách lược.../ Hoa Kỳ sẽ công bố chiến lược Ấn Độ Thái Bình Dương mới tại diễn đàn Shangri-la ở Singapore vào cuối tháng này, Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng phụ trách An ninh Ấn Độ Thái Bình Dương của Mỹ, Randall Schriver cho biết như vậy vào tuần trước tại Malaysia. Diễn đàn Shangri-la được tổ chức hàng năm, quy tụ các lãnh đạo quốc phòng của nhiều quốc gia, để thảo luận các vấn đề liên quan đến an ninh.
Bảo Trợ