Lương Thế Vinh, vị trạng nguyên đa tài và những giai thoại thú vị

06 Tháng Mười 20204:23 CH(Xem: 80)
Lương Thế Vinh sinh ngày 1 tháng 8 năm Tân Dậu (tức ngày 17/8/1441) tại làng Cao Hương, huyện Thiên Bản, Trấn Sơn Nam (nay thuộc Vụ Bản, Nam Định). Ông vẫn được người đời gọi là “Trạng Lường”, lý do là vì từ nhỏ ông đã rất giỏi đo lường, tính toán.

Chưa đầy 20 tuổi, tài học của ông đã nổi tiếng khắp vùng Sơn Nam. Năm 1463, Lương Thế Vinh đỗ trạng nguyên khoa Quý Mùi niên hiệu Quang Thuận thứ 4, đời Lê Thánh Tông.

Truyền thuyết về sự ra đời của Lương Thế Vinh

Dân gian xứ Sơn Nam còn lưu truyền hai giai thoại về sự ra đời của Lương Thế Vinh. Tương truyền, Quang Thục thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao lúc mang thai vua Lê Thánh Tông nằm mơ được lên thiên đình. Bà thấy Thượng đế sai tiên đồng giáng xuống làm vua nước Nam, tiên đồng xin thêm một bề tôi giỏi để phù giúp. Thượng đế chỉ định một viên tướng nhưng vị tướng đó từ chối, Thượng đế nổi giận ấn mạnh vào vai và bắt phải nhận lệnh.

Sau khi Lê Thánh Tông lên ngôi, Thái hậu kể lại cho vua giấc mộng lạ. Đến khoa thi Quý Mùi (1463) Lương Thế Vinh đỗ trạng nguyên, lúc vào yết kiến, vua thấy vai ông bị lệch, bèn đem chuyện này kể với Thái hậu.

Thái hậu cho gọi Lương Thế Vinh vào xem mặt thì thấy đúng là người đã gặp trong mộng. Bà vui mừng nói với vua, đây chính là vị bề tôi mà Thượng đế cử xuống. Từ đó, Lê Thánh Tông rất mực tin dùng, coi trọng tài năng của Lương Thế Vinh.

blank
Chân dung Lương Thế Vinh (ảnh: Wikipedia).

Câu chuyện thứ hai được ghi lại trong cuốn Kiến Văn Tiểu Lục của Lê Quý Đôn còn ly kỳ hơn, cho rằng Lương Thế Vinh là sao Văn Khúc từ trên trời giáng xuống nước Nam.

Thần đồng nước Nam

Thời niên thiếu, Lương Thế Vinh đã nổi tiếng là thần đồng, thông minh, nhanh trí. Trong việc học tập hàng ngày, ông rất khéo kết hợp giữa chơi và học. Khi đã học thì tập trung tư tưởng rất cao, trong khi vui chơi, ông luôn muốn áp dụng những điều đã học. Lúc thả diều, ông rung dây diều để ước lượng chiều dài, chiều cao. Khi câu cá, ông tìm hiểu đời sống sinh vật, ước tính đo lường sự vật rồi kiểm tra lại.

Có lần, ông cùng bạn bè ngồi chơi dưới gốc cây cổ thụ. Các bạn thách đố nhau đo chiều cao của cây. Vậy là, thay vì trèo lên cây rồi dùng dây thòng xuống đất để đo, Lương Thế Vinh lấy một cây gậy, đo chiều dài của nó rồi dựng gậy trên mặt đất, đo chiều dài bóng gậy. Sau đó, ông tiếp tục đo bóng cây. Tính nhẩm một lát, ông đưa ra kết quả. Đám bạn không tin bèn dùng dây thừng đo lại. Kết quả đúng như ông đã tính!

Một lần khác, khi Lương Thế Vinh chơi bóng cùng bạn, quả bưởi làm bóng bị rơi xuống hố. Cả bọn loay hoay, không biết làm thế nào lấy lên. Ông đã nghĩ ra cách đổ nước vào hố để quả bưởi nổi lên.

Lương Thế Vinh cân voi

Một trong những giai thoại nổi tiếng nhất về ông là câu chuyện “Trạng lường cân voi”. Có lần, vua Lê Thánh Tông cử trạng Lương Thế Vinh ra đón tiếp sứ nhà Minh là Chu Hy. Chu Hy đã nghe nói về Lương Thế Vinh, không những nổi tiếng về văn chương âm nhạc, mà còn có tri thức uyên bác về khoa học, vì vậy đã thách đố Thế Vinh cân một con voi.

“Trạng lường” sai người dắt voi xuống chiếc thuyền lớn đang neo tại bờ sông, đợi con voi đứng yên rồi sai người đánh dấu mép nước trên mạn thuyền rồi lại dắt voi lên bờ. Sau đó, ông ra lệnh đổ đá xuống thuyền, cho đến khi thuyền chìm xuống ngang mực nước được đánh dấu cũ. Việc còn lại, ông chỉ cần cân số đá là tính toán được trọng lượng của voi.

trạng lường cân voi
Ảnh minh họa: Chụp màn hình Zenzen TV.

Chu Hy thán phục ông nhưng bề ngoài vẫn tỏ vẻ chưa tin muốn thử tài trạng thêm. Chu Hy xé một tờ giấy trong cuốn sách dày, nhờ đo xem tờ giấy dày bao nhiêu. Tờ giấy quá mỏng, mà các nấc trên thước thì vừa lớn vừa không rõ. Lương Thế Vinh nghĩ ngay ra cách lấy thước đo chiều dày cả cuốn sách rồi chia cho số tờ là ra kết quả, Chu Hy ngửa mặt lên trời than: “Nước Nam quả có lắm người tài!”

Vị trạng nguyên đa tài

Sau khi đỗ đạt, Lương Thế Vinh ra làm quan 32 năm, nổi tiếng thanh liêm, chính trực. Ông làm ở Viện hàn lâm, thăng đến chức Hàn lâm thị đứng đầu Viện hàn lâm.

Khi làm quan, Lương Thế Vinh đã nhận định về tình hình quan chức và nhấn mạnh: Việc yên hay loạn là do các quan. Ông cũng đề xuất với nhà vua, cần khảo tích xem rõ đúng sai, nắm chắc các quan, đã nắm chắc các quan thì chính sự không thể sai lầm, tệ xấu bỏ được, tất dân được nhờ.

Lương Thế Vinh nổi tiếng với tài năng toán học. Ông đã biên soạn cuốn sách Đại thành Toán pháp, được xem là cuốn sách giáo khoa toán đầu tiên ở nước ta. Thời Lương Thế Vinh, các công cụ tính toán ở Việt Nam rất nghèo nàn, thô sơ. Thời đó, mọi người chủ yếu tính toán bằng cách “bấm đốt ngón tay”, hoặc dùng sợi dây với những nút thắt làm công cụ đếm. Ông đã sáng chế ra bàn tính gẩy cho người Việt, lúc đầu làm bằng đất rồi bằng trúc, bằng gỗ, sơn màu khác nhau, đẹp và dễ tính, dễ nhớ.

blank
Chụp màn hình: Báo Doanh nghiệp Việt Nam.

Thú vị hơn là, nhà toán học Alexei Volko đã sử dụng ngôn ngữ toán học hiện đại để diễn giải các phép toán trong Đại thành toán pháp. Theo đó, Đại thành toán pháp có bao gồm các phép toán, thuật giải và kết quả số. Nội dung các bài toán bao gồm, bình phân và sai phân, tính diện tích thể tích, tam giác đồng dạng…

Ngoài việc nổi danh là nhà toán học, ông cũng nổi tiếng là nhà nghiên cứu tôn giáo, nghệ thuật với nhiều tác phẩm giá trị như Hý phường phả lục (nghiên cứu về Chèo), Thiền môn khoa giáo (còn gọi là Thích điển Giáo khoa).

Trạng nguyên Lương Thế Vinh mất tại quê nhà ngày 26/8 năm Bính Thìn (1496), thọ 55 tuổi. Khi ông qua đời, vua Lê Thánh Tông rất thương tiếc và đã viết một bài thơ khóc Trạng:

Chiếu thư thượng đế xuống đêm qua
Gióng khách chương đài kiếp tại nhà
Cẩm tú mấy hàng về động ngọc
Thánh hiền ba chén ướt hồn hoa
Khí thiên đã lại thu sơn nhạc
Danh lạ còn truyền để quốc gia
Khuất ngón tay than tài cái thế
Lấy ai làm Trạng nước Nam ta

Ngọc Mai (tổng hợp) DKN






Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Chẳng biết mưa buồn nắng gì đây Nên mưa dai dẵng chảy sông đầy Tối trời mưa tạnh không còn nắng Để lòng áo ướt chợt mênh mang Chắc là mưa lại thấy buồn trăng Đêm rằm mưa lại cứ lăn phăn Hình như trong gió mưa thầm kể Lỡ mùa trăng tỏ với đêm rằm Dạo này mưa lại thấy buồn mây Không mưa không nắng cứ hây hây Chen trong hơi nắng vài giọt nước Em mắc mưa cảm suốt mấy ngày. Mưa lại buồn chi nữa mưa ơi Suối nguồn đã ngập nước mưa rơi Phố phường cống không còn lối thoát Thiên hạ buồn lây với mưa trời Mưa buồn mưa chảy khắp nơi nơi Ai có buồn mưa phải cầu trời Người buồn đành phải chôn chặt dạ Khóc thầm lặng lẽ nước mắt rơi Làm mưa sung sướng quá đi thôi Nhưng mà mưa khóc lạnh than ôi Nước mắt của người thì mặn, nóng
bước qua cái tuổi sáu mươi Tóc xanh thời đã muối tiêu ngã màu Ta gom ký ức qua mau Ươm vào thơ gởi cho nhau tuổi già Chuyện ngày xưa đẹp như hoa Một thời tuổi trẻ " Thứ ba học trò" Ngọt ngào sách vở trong ta Bao nhiêu kỷ niệm chan hoà tuổi thơ Tâm hồn bay bổng ước mơ Trống trường dục dã đợi chờ chân ai Tung tăng đường nhỏ sớm mai Những bậc tam cấp so vai đến trường Tuổi già gửi lại yêu thương Bao nhiêu bè bạn bốn phương đất trời Một đời xin tạ ơn Người Đã cho con biết thẳm sâu lòng mình Vẫn còn những ký ức xinh Một khung trời đẹp mông mênh tuyệt vời Trường xưa tuổi trẻ quê tôi Bạn bè thủa ấy một thời không quên Tâm hồn mở rộng vươn xa Không hờn không giận không ra lo phiền Vứt bỏ ganh tức tị hiềm Yêu thương nhân ái nỗi niềm bao dung Mong là hoa thắm mặn mà Dù chỉ cánh mỏng vẫn là hoa tươi Cao quang chân lý mọi nơi Tuổi già vẫn cứ yêu đời thơm hương
Năm 2016, tôi đến Huế. Đấy là lần đầu tiên tôi đến thăm lăng Gia Long. Tôi đã đi Huế rất nhiều, đã đi lăng Tự Đức, Khải Định vài lần. Nhưng lăng Gia Long hầu như tôi không hề đặt chân đến, chỉ vì … tôi không biết. Ngài được mặc định là nhân vật phản diện trong sách giáo khoa, trong những tài liệu chính thống, và vì thế, lăng của ngài cũng bị đưa vào quên lãng. Dịp đó là lần đầu tiên tôi đưa bạn gái ra Huế chơi. Trong vé tham quan các điểm di tích lăng tẩm, thì chỉ có lăng Minh Mạng, Tự Đức, Khải Định và thăm Đại Nội, không có lăng Gia Long. Chiều đó, tôi chở bạn gái đi thăm lăng Minh Mạng. Nhưng không hiểu sao tôi chạy lố đến một cây cầu mới xây và có biển hiệu chỉ dẫn "Lăng Gia Long". Vừa lạc, vừa tìm mãi chưa ra lăng Minh Mạng mà thấy biển chỉ lăng Gia Long.
Tâm từ ái biển xanh... đôi mắt Mẹ Bé vừa sinh, âu yếm ngẩng nhìn, xem... Hằng mong mỏi... con mình cho trọn vẹn Mắt hân hoan... ngắm bé ngủ ngoan hiền...!! Mẹ dạy nói... à... ơi... lời cổ tích Mắt mẹ cười... dìu bé khẽ tập đi Vào tuổi học sắm đủ điều...vở, sách... Mắt mẹ mừng con đậu mỗi kỳ thi ! Con dần lớn, Mẹ, cội mai dần cỗi Mắt mẹ chờ... con trẻ chóng thành đôi Đời bận rộn; ngược, xuôi... đường muôn lối Mắt Mẹ buồn... trông bóng nhạn nổi trôi...!! Con đi xa rầu lo... tràn mắt mẹ ! Khi con về, Mẹ, mắt ánh, ấm niềm vui... Con ốm đau hay có điều hờn tủi... Trải tâm can, Mẹ, mắt trĩu ngậm ngùi...!! Ôi, cao cả trời cao... Đôi Mắt Mẹ Dõi theo con tấm bé...đến thành nhân Đi chập chững... ngại chim non ngã té Con trưởng thành lòng mẹ vẫn bâng khuâng...!!
Em đi qua mùa hạ- Lượm gió thu se hồn- Anh ngồi nhìn chiếc lá- Lòng những luống cô đơn - Lá vàng đưa vọng tiếng- Hồi chuông bên nhà thờ- Ru hồn anh trống vắng- Đầy những lời kinh thơ / post 07 Tháng Mười 2013 (Xem: 2297) Sa Mạc Hồng /
1. Lương tâm . Con ốm, nhập viện. Làm thủ tục, bác sĩ mặt lạnh tanh. Biết ý, tay mẹ run run dúi trăm nghìn vào túi “lương y”… Bác sĩ thân mật: “Nằm giường này cháu, đừng lo có bác!”. Biết đâu mẹ đang xỉu dần vì bán máu cho con. Lương tâm? 2. Xứ lạ quê người . Qua xứ người được vài năm thì ông anh họ của tôi bắt đầu gởi tiền về, giục các con lo học tiếng Anh và vi tính đẻ mai mốt qua đó có thể dễ dàng kiếm việc làm. Hôm vừa rồi, anh gọi điện về thăm gia đình chúng tôi, tôi hỏi anh có địa chỉ eMail chưa để tiện liên lạc, giọng anh chùng hẳn xuống: ”Suốt ngày tích- cực lao-ôộng, làm thêm "over time", đâu rảnh để chơi internet!" 3. Chung Riêng. Chung một con ngõ hẹp, hai nhà chung một vách ngăn. Hai đứa chơi thân từ nhỏ, chung trường chung lớp, ngồi chung bàn, đi về chung lối. Chơi chung trò chơi trẻ nhỏ, cùng khóc cùng cười, chung cả số lần bị đánh đòn do hai đứa mãi chơi. Đi qua tuổi thơ với chung những kỷ niệm rồi cùng lớn lên… Uống chung một ly rượi mừng, chụp chung t
Hoàn toàn vô ích khi hy vọng rằng cách mạng có thể cải tạo bản chất con người, tuy nhiên đó là điều mà cuộc cách mạng của quý vị, và đặc biệt cuộc cách mạng Nga của chúng tôi đã hy vọng rất nhiều. Cách mạng Pháp khai màn dưới lá cờ của khẩu hiệu mà tự mâu thuẫn và bất khả thi, “tự do, bình đẳng, bác ái”. Nhưng trong cuộc sống xã hội, tự do và bình đẳng là những khái niệm không dung hòa nhau, thậm chí còn chống đối nhau. Tự do tiêu diệt bình đẳng xã hội vì đó là bản chất của tự do. Còn bình đẳng cản trở tự do-vì nếu không như thế không thể nào có bình đẳng
Biển lung linh biển tình biển nhớ. Biển vỗ về biển chở mối thương yêu. Biển hiu hiu sóng nhẹ gió muôn chiều. Cho liễu rủ bóng dừa nghiêng xõa tóc. Biển thông lộ cho đoàn con vượt thoát. Đường Tự Do rộng mở cuối chân trời. Nắng cao lên lồng lộng gió căng hơi. Vững tay lái ta xa rời cõi chết. Biển Mẹ đó bắt nguồn từ Móng Cái Chảy về Nam xuôi đến Bến Vân Đồn. Cửa Ông ơi ta nhớ những người thương. Than Cẩm Phả sắc đen màu quê mẹ. Hạ Long Vịnh nước trong xanh như ngọc. Rồng ở đây nằm ngủ rất yên bình. Cánh buồm nâu tất tả cuộc mưu sinh. Sao thương quá những cuộc đời trôi nổi.
Lá khởi vàng em nhỉ Từ độ người đi thương nhớ âm thầm Chiều vào thu nghe lời ru gió Nắng vàng lơ lửng ngoài hiên Mắt nai đen mùa thu Hà Nội Nghe lòng ấm lại tuổi phong sương May mà có em cho đường phố vui
Khi đường đời nhiều gian nan, trắc trở.. Cả thế gian dường ngoảnh măt, quay lưng.. Thì Cha Mẹ.. bóng mát hoài che chở Đôi vòng tay độ lượng tới vô cùng.. - Nắng có lúc cũng phai ngày thu đến Mưa bao lần chưa thắm vội vàng đi Người yêu dấu.. cũng theo thuyền sang bến.. Tình Mẹ Cha vẫn thế.. dẫu chia ly.
Bảo Trợ