"Em yêu dấu"...nhưng ‘dấu’ nghĩa là gì

01 Tháng Mười 20191:20 CH(Xem: 98)

"Em yêu dấu"...nhưng ‘dấu’ nghĩa là gì

BM
Chúng ta vẫn thường nói, Em yêu dấu _ nhưng  ‘dấu’  nghĩa là gì
 
Từ thời xa xưa, ngôn ngữ Việt Nam đã rất đa dạng, phong phú. Nhất là những từ ngữ cổ bởi chúng có thể diễn tả sâu sắc nội tâm của con người, diễn tả chi tiết về sự vật, hiện tượng…. Cho đến ngày nay, chúng vẫn tồn tại nhưng lại thường bị mất nghĩa hoặc bị hiểu sai. 
Dưới đây là một số từ cổ tưởng chừng vô nghĩa nhưng lại có ý nghĩa rất bất ngờ và thú vị.
Chúng ta vẫn thường nói, em yêu dấu, ‘yêu’ thì hiểu rồi, nhưng ‘dấu’ nghĩa là gì?
‘Dấu’ là một từ cổ, sách Đại Nam quốc âm tự vị của Huỳnh Tịnh Của giảng: ‘dấu’ nghĩa là ‘yêu mến’. Từ điển Việt-Bồ-La của Alexandre de Rhodes (1651) cũng giải thích ‘dấu’ là một từ cổ để chỉ sự thương yêu. Ông cho ví dụ: Thuốc dấu là ‘bùa để làm cho yêu’.
‘Dấu’ nghĩa là ‘yêu mến’
BM
  
Tục ngữ Việt Nam nói ‘Con vua vua dấu, con chúa chúa yêu’, còn Hồ Xuân Hương trong bài thơ Cái quạt giấy (bài hai) thì viết ‘Chúa dấu vua yêu một cái này’. Có thể thấy, ‘dấu’ và ‘yêu’ là hai từ có ý nghĩa tương đương, ngày xưa dùng hai từ độc lập, nhưng bây giờ ta có thể thấy từ ‘yêu’ vẫn còn được viết hay nói một mình, còn từ ‘dấu’ thì không ai dùng một mình nữa. Giờ đây, thay vì ‘anh yêu em’ mà nói ‘anh dấu em’ thì không khéo lại bị hỏi ‘anh giấu cái gì?’.
Trong từ ‘chợ búa’ thì ‘búa’ có nghĩa là gì?
 
BM  
‘Búa’ là âm xưa của chữ [], âm Hán Việt hiện đại là của chữ này là ‘phố’, nghĩa là cửa hàng, là nơi buôn bán.
‘Búa’ trong ‘chợ búa’ chắc chắn không liên quan đến cái búa để đốn cây rồi. Tuy còn nhiều ý kiến khác nhau, nhưng ý kiến được xem là vững chắc nhất thì cho rằng ‘búa’ là âm xưa của chữ [], âm Hán Việt hiện đại là của chữ này là ‘phố’, nghĩa là cửa hàng, là nơi buôn bán. Chợ búa nói chung là nơi người ta tụ tập mua bán.
‘Búa’ trong tiếng Việt hiện đại đã dần mất nghĩa và không dùng độc lập, nhưng nếu nói nó vô nghĩa thì không đúng. Tiếng Việt có rất nhiều từ cổ bị mất nghĩa khi đứng một mình, nhưng chúng không vô nghĩa.
Người ta nói ‘gậy gộc’, ‘gậy’ thì hiểu rồi, còn ‘gộc’? 
BM  
‘Gộc’ là ‘cây củi có khúc đẩn lớn cũng là ‘đoạn gốc của cây tre, cây vầu’ hay có nghĩa là ‘to lớn’.
‘Gộc’ là từ mà hiện nay đã không còn nghĩa độc lập. Tiếng Hán, ‘gộc’ là chữ này []. Sách ‘Đại Nam quốc âm tự vị’ của Huỳnh Tịnh Của giảng: ‘Gộc’ là ‘cây củi có khúc đẩn(?) mà lớn’ và cho ví dụ ‘ông gộc’ là người già cả hơn hết hoặc làm lớn hơn hết trong một xứ. Cũng có tài liệu giảng ‘gộc’ là ‘đoạn gốc của cây tre, cây vầu’ hay có nghĩa là ‘to lớn’.
Theo đó, gậy gộc nghĩa là những cây gậy lớn, thường dùng để đánh nhau.
Mình hay nói ‘hỏi han’ nhau, ‘hỏi’ thì rõ nghĩa rồi, vậy ‘han’ có nghĩa không?
Tương tự như ‘gậy gộc’, ‘hỏi han’ không phải là từ láy mà là từ ghép đẳng lập, trong đó cả ‘hỏi’ và ‘han’ đều có nghĩa.
‘Han’ nghĩa là ‘hỏi tới’, ‘nói tới’.   
Đại Nam quốc âm tự vị của Huỳnh Tịnh Của giải thích: ‘han’ nghĩa là ‘hỏi tới’, ‘nói tới’. Theo đó, ‘hỏi han’ nghĩa là hỏi một việc gì đó, hỏi tới hay nói tới một việc nào đó.
Truyện Kiều của Nguyễn Du từng dùng ‘han’ như một từ độc lập, không dính đến từ ‘hỏi’, trong câu: ‘Trước xe lơi lả han chào / Vâng lời nàng mới bước vào tận nơi’ (Phần Kiều rơi vào tay Tú Bà và Mã Giám Sinh). ‘Han chào’ chính là chào hỏi.
Khi mình nói về một chuyện gì đó ‘to tát’ thì ‘tát’ có nghĩa là gì?
 
‘Tát’ đúng ra phải dùng là ‘tác’.’Tác’ nghĩa là lớn, ta thường gặp qua từ ‘tuổi tác’.
‘To tát’ không phải là từ láy mà là từ ghép, cả ‘to’ và ‘tát’ đều có nghĩa. Tuy nhiên,  ‘tát’ ở đây là một minh chứng cho hiện tượng dùng sai nhiều thì thành đúng trong ngôn ngữ. ‘Tát’ đúng ra phải dùng là ‘tác’.
  
‘Tác’ nghĩa là lớn, ta thường gặp qua từ ‘tuổi tác’. Khi nói ‘tuổi tác’ thì đã mang nghĩa lớn tuổi, già rồi.. Tuy nhiên, ngày nay mình hay nói ‘tuổi tác đã lớn’, cách nói này xét về nguồn gốc thì không đúng, bị lặp từ.
Do trong quá trình sử dụng đã có nhiều biến chuyển, nên ‘tuổi tác’ thường dùng để chỉ tuổi. Thậm chí tuổi còn nhỏ cũng dùng ‘tuổi tác’, ví dụ: ‘Tuổi tác còn nhỏ’, ‘tuổi tác mới có bây lớn’,… 
  
Riêng từ ‘to tác’ để chỉ cái gì đó lớn thì đã dùng thành ‘to tát’. Tuy nhiên, để viết đúng chính tả tiếng Việt hiện đại thì mình vẫn cứ dùng ‘to tát’.
Có câu, ‘cần cù bù thông minh’, ‘cần cù’ là từ láy hay từ ghép? ‘Cù’ có nghĩa gì không?
BM
‘Cần’ là siêng năng chăm chỉ, ‘cù’ là khó nhọc, vất vả.
‘Cần cù’ là từ ghép, cả ‘cần’ và ‘cù’ đều có nghĩa. Đây là từ gốc Hán, viết là 勤劬. ‘Cần’ là siêng năng chăm chỉ, ‘cù’ là khó nhọc, vất vả.
Chữ ‘cù’ này còn xuất hiện trong từ ‘cù lao’ () chỉ công ơn cha mẹ (thường nói chín chữ cù lao).
 
  
Truyện Kiều có câu: ‘Duyên hội ngộ, đức cù lao/Bên tình bên hiếu bên nào nặng hơn’. Không nên nhầm lẫn từ ‘cù lao’ này với từ ‘cù lao’ chỉ cồn đất/cát nổi lên giữa sông do phù sa bồi lắng.
Bếp núc
BM
‘Núc’ là ‘đồ đắp bằng đất thường làm ra ba hòn, có thể bắc nồi nấu ăn’ và có thể hiểu núc chính là ông Táo.
– Bếp là nơi nấu ăn;
BM
  
– Núc là ‘đồ đắp bằng đất thường làm ra ba hòn, có thể bắc nồi nấu ăn’, cho nên có thể hiểu núc chính là ông Táo. (theo Huỳnh Tịnh Của, Đại Nam quốc âm tự vị)
‘Thêu thùa’ là từ ghép tổ hợp (hay ghép đẳng lập), trong đó cả thêu và thùa đều có nghĩa
Thùa là kết chỉ thêm, làm cho đẹp thêm.
– Thêu là dùng chỉ màu đính lên bề mặt vải làm ra hoa văn;
– Thùa là kết chỉ thêm, làm cho đẹp thêm. 
Về cơ bản thì thêu và thùa giống nhau, đều là hành động thêm hoa văn trang trí trên vải vóc cho đẹp. Nhưng thùa đôi khi còn có nghĩa là hành động mạng lại chỗ vải bị rách cho đẹp.
‘Vải vóc’ là một từ ghép với chữ ‘vóc’ cũng có nghĩa
Vóc là một xấp hàng lụa vừa đủ một quần là sáu thước may.
– Vải là chỉ bông hoặc đồ dệt bằng chỉ bông;
– Vóc là một xấp hàng lụa vừa đủ một quần là sáu thước may.
  
Ngày nay thì vải không nhất thiết là dệt bằng chỉ bông mà có thể dệt bằng nhiều chất liệu khác. Còn vóc thì ít khi thấy dùng một mình nữa, người ta thường lầm tưởng ‘vải vóc’ là từ láy.
Vũ Tuấn
 Theo Baomai
Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Đâu là điểm chung giữa một bài hát dí dỏm vui nhộn của Joe Dassin, một tình khúc da diết trầm buồn của Michel Delpech và điệu valse tình tứ trong bài L'Avventura của ban song ca Stone & Charden ? Cả ba bài hát đều ra đời dưới ngòi bút của Jean Michel Rivat. Tác giả người Pháp năm nay ăn mừng sinh nhật 80 tuổi. Sinh trưởng tại Vesoul, Jean Michel Rivat đến Paris lập nghiệp sau khi ông tốt nghiệp ra trường. Từ thuở niên thiếu, ông đã có năng khiếu sáng tác, lúc đầu ông đã thử ghi âm một số bài hát của chính mình nhưng không thành công. Cái duyên với nghề sân khấu chỉ đến với ông vào giữa những năm 1960
Trước đây, dân làng luôn tổ chức tiệc sinh nhật cho cụ (ảnh: Russian Record Book). Cụ bà phúc hậu Tanzilya Bisembeyeva đã qua đời ngày 30/10 ở tuổi 123, là người sống qua 3 thế kỷ và 12 đời cầm quyền nước Nga. Tuy nhiên bí quyết sống thọ của cụ lại không có gì đặc biệt ngoài chăm chỉ làm việc và giữ thái độ lạc quan. VnExpress cho biết, bà Tanzilya Bisembeyeva sinh ra gần hai tháng trước lễ đăng quang của Sa hoàng Nicholas II, năm 1896, được ghi nhận là người lớn tuổi nhất Nga. Giấy khai sinh của cụ Tanzaniaily ghi năm sinh 1896 (ảnh: East2west News). Sau 3 thế kỷ với nhiều chiến tranh và loạn lạc, bà Tanzilya sinh thời chia sẻ bí quyết sống lâu của bà là “sự lạc quan và chăm chỉ”. Bà thường xuyên uống kefir, một loại nấm sữa Tây Tạng. Bà không phải gặp bác sĩ cho tới năm 100 tuổi. Những ngày tháng cuối đời, bà vẫn giữ được sự khỏe mạnh và minh mẫn.
Sẩm tối 28/10, ông Trump và vợ xuất hiện trước cửa ra vào của Nhà Trắng nhân dịp Halloween truyền thống. Tuy nhiên, cặp vợ chồng quyền lực của nước Mỹ không chọn đồ hóa trang mà vẫn mặc trang phục như bình thường. Trong khi Tổng thống Mỹ diện vest, vợ của ông - bà Melania - chọn một chiếc váy dài quá đầu gối với họa tiết vàng đỏ phù hợp với tiết thu.
Halloween - lễ hội diễn ra vào ngày 31/10 hằng năm. Halloween 2019 rơi vào ngày thứ Năm, nên rất đông người dân và du khách đã tranh thủ 2 tối cuối tuần vừa qua để đón Halloween sớm, trong khi các món đồ chơi cũng đã tràn ngập phố phường. Trước ngày lễ Halloween, nhiều loại trang phục, đồ chơi mang đậm không khí ma quái được bày bán tràn ngập trên phố Hàng Mã.
Mỗi người Việt từ gốc cội đều là con nông dân, thành ra ai cũng có thể kể đủ hương vị bữa cơm quê nhà theo vùng miền họ sinh trưởng. Ai có dịp ra nước ngoài và đến với trung tâm các cộng đồng người Việt, thỉnh thoảng bắt gặp hình ảnh những bà cụ ngồi bày bán dúm rau quả vườn nhà, có khi họp thành chợ chồm hổm nhỏ, có khi chỉ vài cụ đơn độc trên đường phố tấp nập ngày cuối tuần.
Vào Thứ Hai, 14 Tháng Mười, thành phố Half Moon Bay ở ven biển của San Mateo County, thuộc Bắc Califorina, tổ chức cuộc thi đấu cân bí đỏ nặng nhất thế giới. Thành phố này được gọi là thủ đô bí đỏ của thế giới và năm 2019 là lần thứ 46 của cuộc thi bí nặng nhất có tên Safeway World Championship Pumpkin Weigh-Off. Cuộc thi này được coi là lễ khai mạc của lễ hội bí đỏ Art & Pumpkin Festival sẽ diễn ra ở Halfmoon Bay vào ngày 19 đến 20 Tháng Mười.
Có độc giả đã viết cho Đại Kỷ Nguyên khi đến với loạt bài “Nghe lại bản gốc tuyệt đẹp”, rằng: “Đến ngày hôm nay, thế giới lại gần được nhau hơn, thì chúng ta phải cảm ơn tầm quan trọng và sức lôi cuốn của Âm nhạc, mà bất cứ một dân tộc nào đều có thể, qua những nhạc phẩm bất hủ của mình, mang mọi người lại gần nhau, hòa cùng một trái tim, dù ở góc phố nào trên thế giới”.
Thành Cát Tư Hãn, Hoàng đế Nero, Võ Tắc Thiên... nằm trong số 10 vua chúa tàn độc nhất lịch sử nhân loại, thậm chí sát hại cả người thân. - 1. Thành Cát Tư Hãn: Ông là người sáng lập ra đế chế Mông Cổ từ năm 1206 đến 1227 và là một trong 10 vua chúa tàn độc nhất lịch sử nhân loại . Trong thời gian cai trị, bạo chúa này nổi tiếng tàn nhẫn và khát máu. Những nơi vó ngựa ông đi qua đều trở nên hoang tàn và chết chóc. Cả binh lính, dân thường và trẻ em đều bị giết hại.
ANAHEIM, California (NV) – Lần đầu tiên kể từ khi người Việt cùng nhau đưa ngành nail lên hàng kỹ nghệ bạc tỷ tại Hoa Kỳ và trên toàn thế giới, một chương trình văn nghệ do “dân trong nghề” tổ chức để đặt một cái nhìn đúng đắn về ngành nail, vinh danh ngành nail và cũng để vinh danh những người sáng lập ra ngành nail. Chương trình này có tên là “Gala Vinh Danh Ngành Móng Việt,” sẽ được ra mắt “dân làng nail” cũng như khán giả toàn thế giới vào Chủ Nhật, 27 Tháng Mười, tại City National Grove of Anaheim, 2200 E. Katella Ave., Anheim, CA 92806.
Một nền âm nhạc dung tục không chỉ làm ô nhiễm văn hoá, mà còn ô nhiễm cả một lớp người. Mong rằng những gì chúng ta để lại sẽ không phải là một nền văn hoá bại hoại cho thế hệ tương lai… Tâm Minh
Bảo Trợ