Nhà thờ Bùi Chu "Baroque đậm chất Tây Ban Nha"

10 Tháng Chín 20192:13 SA(Xem: 21)

Nhà thờ Bùi Chu "Baroque đậm chất Tây Ban Nha"

Trần thị Vĩnh-Tường

10/5/2019, Tòa Giám Mục Bùi Chu ra thông báo hoãn việc “hạ giải” nhà thờ Bùi Chu ngày 13/5/2019 khiến dấy lên niềm hy vọng nhà thờ sẽ tồn tại. Theo tòa giám mục Bùi Chu thì nhà thờ “xây dựng theo kiến trúc Baroque đậm chất Tây Ban Nha... Oval là hình chủ đạo của kiến trúc này...” gây thắc mắc trong các bạn cũng như tôi ngoài ngành kiến trúc.

Chưa được viếng nhà thờ Bùi Chu, tôi may mắn được kiến trúc sư Minh Trung ở Hà Nội, kiến trúc sư Đỗ Phú Hưng và Đoàn Minh Long ở Saigon góp ý. Bài viết ngắn này mong tóm tắt vài nét đơn sơ còn “kiến trúc Baroque đậm chất Tây Ban Nha” thì cần một luận án kiến trúc. 
Vì giới hạn trang giấy, xin viết tắt Tây Ban Nha là TBN, Giám Mục là GM, Bùi Chu là BC, nhà thờ Bùi Chu là NTBC.

NTBC có đủ các phong cách kiến trúc Romanesque, Gothic, Baroque. Rất nhiều cung Ba-Lá khiến NTBC có kiến trúc “duy nhất” không chỉ tại thời điểm xây dựng 1881-1885 mà tới bây giờ.

blank
Nhà thờ Bùi Chu. (Ảnh: trang Nam Định)

THẾ NÀO LÀ BAROQUE?

Tiếng Ý thời Trung Cổ barocco có nghĩa trở ngại trong học thuật. Giữa thế kỷ 18, tiếng Pháp là baroque, tiếng TBN barrueco, tiếng Bồ Đào Nha barroco để gọi "ngọc trai không tròn” như 105 hạt trai trên vương miện hoàng hậu Farah, Ba-Tư.


blank
(Ảnh Kathleen Marino)

Phong cách nghệ thuật (âm nhạc, kiến trúc, hội hoạ) phức tạp và tráng lệ lại được gọi là Baroque (viết hoa). Nền nghệ thuật Âu châu nguồn gốc từ văn minh Hy - La có truyền thống mô phỏng thiên nhiên: màu sắc, đường nét và tỷ lệ như trong ảnh này. Khung thứ tư là cửa sổ NTBC có ba-lá, lá dương xỉ, lá acantha (mà theo kiến trúc sư Tran Ngọc Hung chính là nàng Ô Rô trắng dưới lục tỉnh miền Nam thấy hoài mà hổng hay thiệt là mắc lỗi với nàng).



blank
(Nguồn ảnh: tổng hợp)


TẠI SAO CÓ YẾU TỐ TÂY BAN NHA Ở VIỆT NAM?

Theo Hiệp ước Nhâm Tuất ký tại Sài Gòn ngày 5/6/1862 (thời vua Tự Đức) thì “Espana nhường quyền lấy đất làm thuộc địa cho nước Pháp, chỉ nhận tiền binh phí và quyền giáo sĩ được đi giảng đạo”.
Theo trang Dioecesis, trong 109 năm chín vị GM được bổ nhiệm coi sóc giáo phận BC là người Espana tức TBN dòng Đa Minh. Thời điểm đến BC và qua đời (hay từ chức) như sau: 

1. Domingo Martí (18/5/1847 – 26/8/1852) 5 năm
2. St. José María Díaz Sanjurjo (5/9/1848 – 20/7/1857) 9 năm
3. St. Melchor García Sanpedro (15/4/1853 - 28/7/1858) 5 năm
4. St. Valentín Faustino Berrio Ochoa (28/12/1857 - 1/11/1861) 4 năm 
5. Bernabé García Cezón (9/9/1864 - 11/1879 từ chức) 15 năm
6. Manuel Ignacio Riano (31/8/1866 - 26/11/1884 ) 18 năm
7. Wenceslao Onate (18/7//1882 - 23/6/1897) 15 năm
8. Máximo Fernández (16/2/1898 – 14/8/1907 từ chức) 9 năm
9. Pedro Munagorri y Obineta (13/8/1907 - 17/6/1936) 29 năm

Vị GM thứ mười trở đi là người Việt: Cha Hồ Ngọc Cẩn (11/3/1935 - 28/11/1948). NTBC được xây dựng dưới thời GM thứ sáu Manuel Ignacio Riano và GM thứ bẩy Wenceslao Onate, NTBC khánh thành 11/1885. Bức tranh Lễ Rửa Tội, họa sĩ Juan Gimenez-Martin (1858-1901) phản ảnh sinh hoạt xã hội TBN cùng thời chín GM TBN ở BC. 

blank
(Ảnh askArt)


ĐẶC TÍNH BAROQUE TBN: ĐA VĂN HÓA & GIÀU SANG

Bán đảo Iberia, cửa ngõ châu Âu và Bắc Phi, cũng là vùng đất giao tranh, chịu ảnh hưởng châu Âu 900 năm, Hồi giáo Ả Rập 800 năm. Thế kỷ 15 TBN trở thành đế quốc rộng lớn gồm cả Bỉ, Ý, Hòa Lan, Bồ Đào Nha. Sau năm 1492 Christopher Columbus “khám phá tân thế giới”, TBN làm chủ Bắc Mỹ, Trung Mỹ, Nam Mỹ và Manila, của cải tuôn về như suối chảy. Triều đình, nhà thờ, quí tộc đua nhau xây cất nên Baroque TBN khác với Baroque Tây Âu chừng mực hơn dù giáo hội và trào đình cũng khoe giàu sang và uy quyền. 

Mặt tiền tk 18 Vương Cung Thánh Đường Caravaca, giờ là tài sản quốc gia, là thí dụ của kiến trúc hoa lá cành Baroque TBN: họa tiết Rococo chi chít cá biển, con sò, lá acantha, ngọn dương xỉ cong cong; ba cột tượng trưng cho Ba Ngôi (Chúa Cha, Chúa Con và Thánh Thần) bằng đá Jasper Trắng-Đen-Đỏ trong vùng. Jasper có độ cứng Mohs là 7 rất khó chạm khắc nhưng rất nhuần nhuyễn trong tay người thợ TBN. 

blank
(Ảnh Vincent Lostanlen – wiki)


CỬA SỔ HOA HỒNG NHÀ THỜ THÁNH ĐA MINH

Cha Domingo Félix de Guzmán (1170-1221) người TBN sáng lập dòng Đa Minh, từ chối cuộc sống giàu sang lang thang giảng đạo. Cha qua đời ở Ý, an nghỉ tại nhà thờ San Domenico xây năm 1240, phong cách Romanesque. Như những nhà thờ ở Ý, đặc tính nổi trội là cửa sổ vòng tròn Hoa Hồng ngay lối vào chính, và khung cửa giả bán tròn kế bên. Nhà thờ Đức Bà Saigon cũng có khung Hoa Hồng này. 
Mặt tiền gắn cửa sổ Hoa Hồng là đặc trưng của nhà thờ Ki-tô từ thế kỷ thứ 2. Qua hàng ngàn năm, Hoa Hồng có nhiều biến thể mang tên khác nhau tùy thời kỳ. 

blank
Nhà thờ San Domenico (Ảnh Bologna-Guide.com)

GM TBN MANG CHỦNG VIỆN MANILA TỚI NTBC?

Theo “Lịch Sử Địa Phận Bùi Chu” của linh mục Trần Đức Huynh, từ năm 1659 Giáo Hội VN được tòa thánh trao cho các thừa sai Paris và các cha Đa Minh, Tỉnh Dòng Manila. Các cha hoặc là mất được chôn ở BC hay hết nhiệm kỳ trở về Manila. 
Giáo sĩ Dòng Đa Minh TBN thành lập Chủng Viện Thánh Tôma năm 1614 tại Manila đào tạo chủng sinh. Cổng Chủng Viện Arch of Centuries xây năm 1680, phục dựng từ mảnh vụn sau thế chiến II nhưng vẫn giữ hình dạng cũ, giờ là tài sản quốc gia. Có phải nhà thờ quê hương và nơi tu học đã hoà vào tâm hồn người xa xứ nên quí Cha Đa Minh dựng xây NTBC cũng có mặt tiền phẳng và Vòm Ba-Lá?

blank
Cổng Chủng Viện (Ảnh Aidan ORourke)


BA LÁ-TREFOIL BAROQUE TBN?

Tiếng Pháp foil là Lá. Ba Lá-Trefoil, Bốn Lá-Quatrefoil , Năm Lá-Cinquefoil... nằm trong hình bán tròn. Đầu thế kỷ 17 các ông thầy nghệ thuật trêu ghẹo học trò đời sau lại xếp vào phong cách Baroque dù kiến trúc Gothic dùng nhiều Ba-Lá nhất, cả tròn lẫn bán tròn trong chứa nhiều dạng lá (ba lá, bốn lá, sáu lá...)

blank
(Ảnh Minh Trung – ThoughtCo)


Do đó Ba-Lá không phải đặc tính riêng của Baroque, lại càng không phải là độc quyền của Baroque TBN mà Ba-Lá thừa hưởng tinh thần Renaissance (Phục Hưng, tìm lại thời đã qua): từ âm u sang tươi sáng.

VÒM Ô VAN 16-MÚI DUYÊN DÁNG

Theo kiến trúc sư Đỗ Phú Hưng vòm trần NTBC không  trong khung bán tròn (vốn hẹp) mà trong khung oval khiến không gian mở rộng thêm theo phương ngang. Vòm trần “ô van Ba-Lá” NTBC giao thoa thành vòm 16-Múi, chưa thấy vòm thứ hai. Vòm ở Old Royal Naval College cũng êm mắt nhưng theo kiến trúc sư Đoàn Minh Long thì đó là điển hình vòm “4-Múi”.


blank
Trên: Vòm NTBC 16-Múi (Nguyen Hung)
Dưới: Vòm Old Royal Naval College 4-Múi (Steve Shipman)

Vòm BC thành hình từ vật liệu địa phương rơm, mật, vôi, vữa, gỗ...bàn tay nông dân cần mẫn suốt 4 năm giữa khó khăn vận chuyển và nguồn vật liệu. Nhớ tới NTBC xin đừng quên những người vô danh ấy.
Khung cửa sổ NTBC đơn sơ minh chứng khó khăn những năm 1880.

blank
(Ảnh: internet)

DUYÊN DÁNG TRONG KHIÊM NHƯỜNG

Bàn tay nào thiết kế Vòm 16-Múi? Thợ khéo nào làm vòm tồn tại 134 năm? May ra thượng đế trên trời ghi chép. Mong dù NTBC có phục dựng, Vòm 16-Múi vẫn còn nguyên vẹn để lại tuyệt phẩm cho thế giới và bài học kiến trúc thiết kế từ những khiêm nhường. 
Phải chăng nét “Duyên Dáng trong Khiêm Nhường” nơi nhà thờ Bùi Chu thuở bình minh là điều cần giữ lại? Thể nào linh hồn Giám Mục Đa Minh Nghèo Khó Manuel Ignacio Riano và Wenceslao Onate cũng sẽ sàng thưa chuyện với tòa Giám Mục Bùi Chu.
Xin được như nguyền.

Trần thị Vĩnh-Tường
(Cuối Tháng Hoa, California, 26/5/2019)

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Nhà thờ được thiết kế theo phong cách kiến trúc Gothic trung cổ châu Âu, rất thịnh hành trong thế kỷ 12 và thời Phục Hưng ở châu Âu, làm theo mẫu của Nhà thờ Đức Bà Paris với những mái vòm uốn cong, rộng, hướng lên trời. Vật liệu xây dựng chính của nhà thờ là gạch đất nung, tường trát bằng giấy bổi. Nhà thờ có chiều dài 64,5m, chiều rộng 20,5m và hai tháp chuông cao 31,5m với những trụ đá to nặng bốn góc. Trên đỉnh là cây thánh giá bằng đá.
Bài viết đứng đắn và không thiên vị, tôi đồng ý 100%, đã đến lúc chúng ta cần xét lại cách xưng hô với các vị Cha, Sư cho chỉnh hơn. Tôi có dịp tiếp xúc với vài vị linh mục trẻ thì chính những vị nầy đã yêu cầu các bô lão đừng xưng con với họ. Vì lối xưng hô nầy còn sót lại từ thời thực dân phong kiến, không còn hợp thời nữa. Những người đi tu là những người phải hy sinh và phục vụ cho các tín đồ. Tôi cũng đồng ý với tác giả bài viết nầy, về tư cách hiến dâng và cách sống thanh bạch của các vị tu dòng Tên & dòng Phanxico, bài viết trên rất đáng được phổ biến rộng rãi . Thân CMC ĐINH LÂM THANH
Những năm 1970, nhiều sinh viên Việt Nam được chính phủ Việt Nam Cộng Hòa tài trợ đi du học ở Nhật. Vào tháng 1/1974, sau khi Trung Quốc chiếm quần đảo Hoàng Sa, nhiều sinh viên đã tổ chức một cuộc biểu tình ở Tokyo, Nhật Bản. "Trung Quốc tấn công và chiếm đảo Hoàng Sa của Việt Nam Cộng Hoà. Anh em chúng tôi họp lại và biểu quyết một cuộc biểu tình chống Trung Quốc xâm lăng vào cuối tháng 1/1974." Ông Đặng Hữu Thạnh, khi đó là Hội phó Hội sinh viên Việt Nam, nói ông vẫn giữ gìn một bộ ảnh cuộc biểu tình này.
Khách sạn 5 sao Trung Quốc dùng chung một chiếc khăn lau bồn cầu và cốc uống nước: Phần nổi của một tảng băng chìm Nhiều khách sạn 5 sao tại Trung Quốc đã bị phát hiện có những hành vi vệ sinh buồng phòng vô đạo đức, đáng bị lên án. Nhưng đó chỉ là phần nổi của một tảng băng chìm. Đến Trung Quốc, hẳn ai cũng sợ phải đi vào nhà vệ sinh công cộng vì chúng rất bẩn. Đa phần chúng không có giấy vệ sinh, một số ...
Ký hiệu đồng đô la ($) là biểu tượng có uy lực lớn nhất thế giới - tượng trưng cho điều lớn hơn đồng tiền nước Mỹ rất nhiều. Nó đã được đưa vào văn hóa đại chúng (hãy nghĩ đến ca nhạc sỹ Mỹ Ke$ha khi cô bắt đầu sự nghiệp, hay bất cứ những chiếc áo phông thời trang nào) và được các nghệ sỹ vay mượn (Salvador Dali thiết kế một bộ râu dựa vào nó, Andy Warhol vẽ nó trên tấm mica và in lụa, tạo ra những tác phẩm nghệ thuật biểu tượng mà bản thân
Theo nhật báo Đài Loan Liberty Times, được trang tin Taiwan News ngày 31/08/2019 trích dẫn, các học giả Trung Quốc trong một hội nghiên cứu văn minh thế giới đã khẳng định hai điểm : Tất cả các ngôn ngữ châu Âu, đi đầu là tiếng Anh, chỉ là các phương ngữ của tiếng Quan Thoại, trong lúc các nền văn minh châu Âu đều xuất xứ từ Trung Quốc. Trong một cuộc phỏng vấn với mạng Trung Quốc Sina Online, ông Địch Quế Kim (Zhai Guiyun), phó chủ tịch kiêm tổng thư ký hiệp hội mang tên Hội Nghiên Cứu Văn Minh Thế Giới đã cho rằng một số từ tiếng Anh đã bắt nguồn từ tiếng Quan Thoại.
Cho đến hôm nay, có lẽ không có người Việt Nam nào trên toàn thế giới mà không biết đến khu “Tiểu Sài Gòn” (Little Saigon) trong thành phố Westminster thuộc Orange County của miền Nam California. Du khách Việt Nam từ khắp nơi đến du ngoạn Hoa Kỳ nếu mà chưa đến thăm khu Little Saigon này thì hình như ai cũng cảm thấy một chuyến du lịch Hoa Kỳ của mình chưa trọn vẹn, hình như có một điều gì thiếu thiếu trong chuyến đi. Little Saigon, thủ đô của người Việt Nam tị nạn Cộng Sản, có nhiều điều hấp dẫn!
"Nếu không phải là vì chuột cống thì tôi đã không có việc làm," Phil Merrill, người đứng đầu chương trình kiểm soát chuột tại tỉnh Alberta của Canada, nói. "Tôi không thích nhưng cũng không ghét chúng. Tôi tôn trọng chúng. Chúng là những kẻ rất biết thích nghi với hoàn cảnh. Và chúng thách thức hoàn cảnh." Nhìn từ nhiều khía cạnh thì lũ chuột nâu, còn được gọi là chuột cống Na Uy, rất đáng nể. Chúng là loài sinh sôi nảy nở vô cùng nhanh chóng, thời gian mang thai ngắn và mỗi lứa đẻ nhiều con. Chúng hầu như cái gì cũng chén hết, từ rác thải gia đình, thức ăn thối rữa, cho đến ngũ cốc, và sống ở bất kỳ nơi nào có người sống.
Ngoài hai ngày Lễ Mẹ (Mother’s Day) và Lễ Cha (Father’s Day), nước Mỹ còn kỷ niệm Ngày của Ông Bà (Grandparents Day) để giới trẻ Mỹ bày tỏ lòng biết ơn và tôn kính đối với ông bà nội ngoại. Một số người cho rằng Ngày của Ông Bà do ông Michael Goldgar đề xuất lần đầu tiên trong những năm 1970 sau khi ông đi thăm cô của ông tại một nhà dưỡng lão ở thành phố Atlanta bang Georgia. Ông tự mình bỏ ra 11.000 đô la để vận động cho ngày này được chính thức công nhận. Trong vòng 7 năm, ông đã đến thủ đô Washington DC của nước Mỹ 17 lần để gặp các nhà lập pháp.
Hơn chín năm trước, lần đầu tiên được nghe Khánh Ly bằng xương bằng thịt trên sân khấu, tôi đã cảm nhận đó là “giọng ca trầm, đục, chứa đầy những uẩn ức, thâm trầm.” Những năm tiếp theo sau, mỗi lần nghe cô, là mỗi lần tôi nhận ra giọng cô khàn hơn, đục hơn, và nhiều khắc khoải hơn.
Bảo Trợ