Nguồn gốc câu nói: ‘Nhà nước của dân, do dân và vì dân’

21 Tháng Mười Một 20189:22 SA(Xem: 1216)

Chuyên mục “Chữ và Nghĩa” chủ trương trả lại ý nghĩa đích thực, nghĩa gốc của những từ ngữ mà chúng ta đang dùng trong đời sống hiện đại. Nếu chúng ta hiểu không đúng nghĩa của từ, chúng ta sẽ không thể hiểu được lời nói của ông cha, cũng không đọc được sách vở chính thống, chính là tự cắt đi sự liên hệ với quá khứ. Do vậy, chúng tôi xin giúp độc giả phạt cỏ dọn cành ngõ hầu phát quang lối cũ về với người xưa. Và cũng nhân đó giúp cho độc giả có được dăm ba phút giải trí nhẹ nhàng.

Có những khẩu hiệu hay cụm từ đã trở nên quá quen thuộc với cuộc sống chúng ta đến mức ít người quan tâm đến nguồn gốc của nó. Đa phần chúng ta đều tin rằng đó là “sản phẩm địa phương”. Tuy nhiên, nếu truy nguyên về nguồn gốc của nó thì chúng ta lại có thêm những nhận thức thú vị.

1. Nhà nước của dân, do dân, vì dân

Chúng ta hay nghe nói trong các văn bản chính trị rằng: Nhà nước Việt Nam là nhà nước của dân, do dân, vì dân. Tuy nhiên, đây là tư tưởng được tổng thống vĩ đại nước Mỹ Abraham Lincoln nói ra lần đầu tiên trong diễn văn Gettysburg nổi tiếng trong buổi lễ khánh thành Nghĩa trang Quốc gia vào tháng 11 năm 1863. Lincoln nói rằng: “…một chính phủ của dân, do dân, vì dân sẽ không bao giờ lụi tàn khỏi trái đất này” (Goverment of the people, by the people, for the people shall not perish from the Earth).

Hàm ý của câu nói này đó là: Chính quyền không phải những người làm nên lịch sử mà chính nhân dân đã xây dựng, chiến đấu và bảo vệ đất nước. Chính phủ được sinh ra để phụng sự nhân dân chứ không phải điều ngược lại. Tư tưởng này có nhiều điểm tương đồng với tư tưởng của Mạnh Tử: “Dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh” – Dân là quý nhất, đất nước đứng sau, vua đứng cuối cùng. Lincoln là một người thành thật với biệt hiệu Honest Abe (Abe thành thật) và đó không phải là lời đầu môi chót lưỡi của một chính trị gia mị dân mà thực sự là tinh thần của chính quyền Lincoln và nước Mỹ.

Tư tưởng này của Lincoln gây ảnh hưởng tới rất nhiều chính trị gia khác. Có người nói Tôn Trung Sơn (Tôn Dật Tiên), người khai sinh ra Trung Hoa Dân Quốc đã xây dựng lý thuyết trị quốc của ông trên tinh thần của diễn văn Gettysburg. Tương ứng với “của dân”, “do dân”, “vì dân” của Lincoln, ông Tôn Trung Sơn đã xây dựng khái niệm “dân hữu”, “dân trị”, “dân hưởng”.

Nhà nước của dân, do dân, vì dân
“Nhà nước của dân, do dân, vì dân” là câu nói của tổng thống vĩ đại nước Mỹ Abraham Lincoln. (Ảnh: dkn.tv)

2. Đừng hỏi tổ quốc đã làm gì cho ta, mà hãy hỏi ta đã làm gì cho tổ quốc hôm nay

Câu hát này xuất hiện trong một bài hát của một nhạc sĩ Việt Nam. Có lẽ cũng từ đó nhiều người hay thích hỏi: “Bạn đã làm được gì cho đất nước hay chưa?”.

Câu hát này lấy nguyên văn phát biểu của một chính khách nổi tiếng của Mỹ, tổng thống J.F. Kennedy, trong bài diễn văn nhậm chức tổng thống thứ 35 của Hoa Kỳ của ông vào ngày 20 tháng 1 năm 1961. Ông nói rằng: “Hỡi những người Mỹ thân mến của tôi: Đừng hỏi đất nước có thể làm gì cho các bạn – hãy hỏi rằng các bạn có thể làm gì cho đất nước”. (And, so, my fellow Americans: ask not what your country can do for you – ask what you can do for your country).

Tất nhiên, như trên đã nói, nhân dân Mỹ là những người làm nên lịch sử kể từ khi lập quốc và đất nước Hoa Kỳ thực sự là một đất nước “của dân”, “do dân”, “vì dân” cho nên khẩu hiệu đó của Kennedy cũng là tuân theo truyền thống của nước Mỹ mà thôi.

Bạn đọc có thể xem Kennedy phát biểu nội dung này trong một đoạn phim tư liệu được lồng vào bộ phim điện ảnh Mỹ nổi tiếng “sinh ngày 4/7” của đạo diễn Oliver Stone do diễn viên Tom Cruise thủ vai chính.

Đừng hỏi tổ quốc đã làm gì cho ta, mà hãy hỏi ta đã làm gì cho tổ quốc hôm nay
Tổng thống J.F. Kennedy, đọc bài diễn văn nhậm chức tổng thống. (Ảnh: youtube.com)

3. Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người

Có thể chúng ta vẫn nghĩ câu nói này là của Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, tư tưởng ấy lại là của một người sống cách ông 2600 năm vào thời Chiến Quốc nước Trung Hoa. Đó là Quản Trọng, một chiến lược gia vĩ đại thời cổ và là công thần số 1 của Tề Hoàn Công nước Tề.

Khi Tề Hoàn Công hỏi Quản Trọng về chính sách phát triển quốc gia, Quản Trọng đã trả lời như sau (điều này được ghi lại trong sách Quản Tử của ông):

“Nhất niên chi kế mạc như thụ cốc
Thập niên chi kế mạc như thụ mộc
Chung thân chi kế mạc như thụ nhân

Nhất thu nhất hoạch giả, cốc dã
Nhất thu thập hoạch giả, mộc dã
Nhất thu bách hoạch giả, nhân dã”.

Tạm dịch:

Kế một năm, chi bằng trồng lúa
Kế 10 năm, chi bằng trồng cây
Kế trọn đời, chi bằng trồng người.

Trồng một, gặt một, ấy là lúa
Trồng một, gặt mười, ấy là cây
Trồng một, gặt trăm, ấy là người.

Nghĩa là để giải quyết chuyện đói no trước mắt hãy đi trồng cây lương thực. Nếu muốn có lợi ích xa hơn, lớn hơn thì trồng cây lớn. Còn kẻ lão mưu thâm toán biết nhìn xa trông rộng thì phải biết gieo trồng trong tư tưởng của người khác. Với người dân trong nước, đó chính là chính sách giáo dục để trồng nên những thế hệ sau tài năng và có nền tảng đạo đức, văn hóa vững mạnh thì nước nhà mới cường thịnh. Ấy chính là “trồng một, gặt trăm”. Ngược lại với quốc gia kẻ địch thì phải gieo trồng tư tưởng thực dân khiến nhân dân nước đó yếu kém về nhận thức, hủ lậu về văn hóa và suy sụp về đạo đức.

Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người
“Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người”, đây là lời của Quản Trọng khi trả lời Tề Hoàn Công. (Ảnh: wikipedia.org)

4. Không có việc gì khó, chỉ sợ lòng không bền. Đào núi và lấp biển, quyết chí ắt làm nên

Đây là bốn câu thơ nổi tiếng mà nhiều người Việt thuộc lòng. Thực tế, bốn câu này cũng được lấy từ “Ấu học ngũ ngôn thi” trong sách giáo khoa chữ Hán xưa. Nguyên văn chữ Hán của bốn câu thơ này như sau: “Tạc sơn thông đại hải/ Luyện thạch bổ thanh thiên/ Thế thượng vô nan sự/ Nhân tâm tự bất kiên” (鑿 山 通 大 海/ 鍊 石 補 青 天/ 世 上 無 難 事/人 心 自 不 堅). Tác giả bài thơ “Huấn mông ấu học thi” này là Uông Thù, người thời Bắc Tống.

Bạn đọc thân mến, ngôn ngữ chính là tư tưởng. Những phát ngôn chí lý nhất, thâm sâu nhất chúng ta nghe được lại bắt nguồn từ những tư tưởng xa xưa, không phải sáng tạo gần đây. Tỷ như chúng ta vẫn tấm tắc với câu nói: “Hành trình ngàn dặm bắt đầu từ một bước chân”. Thực ra đấy lại là tư tưởng cửa Đức Lão Tử từ 2500 năm trước: “Thiên lý chi hành thủy vu túc hạ”. Do vậy, tìm lại gốc tích của những phát ngôn này, chính là tìm đến đầu nguồn của những tinh hoa văn hóa của nhân loại, hiểu được, cảm được, thấm được tư tưởng của người xưa để chúng ta không còn mơ hồ về lịch sử, về quá khứ, cũng là cách tự làm đầy cái “túi khôn” của mỗi người.

Minh Trí ĐKN

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Vụ đắm tàu Titanic là một trong những thảm kịch lớn nhất thế kỷ 20, một bí ẩn vẫn khiến các nhà khoa học và sử gia đau đầu nhiều thập kỷ. Những bức ảnh chụp bằng công nghệ hiện đại do nhóm nghiên cứu ở Viện hải dương học Woods Hole (Mỹ) thực hiện nhằm làm sáng tỏ điều đã xảy ra vào ngày 15/4/1912 định mệnh. Các bức ảnh chỉ là một phần kết quả của dự án nhiều triệu đô nhằm thực hiện hành trình kéo dài hai tháng, sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để có được cái nhìn chưa từng thấy trước đây về con tàu huyền thoại.
CA DAO 1: (*) Tháng giêng là tháng ăn chơi. Tháng Hai nghỉ Dịch, tháng Ba ăn mày. Tháng Tư nếu tiếp tục gay Thắng Năm ăn cháo nửa ngày, cầm hơi NGUYỄN BÍNH: (*) Hôm qua Em đi tỉnh về. Đợi Em ở mãi con đê đầu làng. Khẩu Trang che mặt kỹ càng. Em ho một cái cả làng hoang mang. TỤC NGỮ: Một con ngựa ho, cả tàu mắc Dịch. NGUYỄN CÔNG TRỨ: Kiếp sau xin chớ làm người. Làm Cô Vy khiến loài người hoang mang. Lơ là một chút sẽ toang. Nhật Bản cũng chết, Đại Hàn cũng banh. TẢN ĐÀ: Đêm xuân buồn lắm ! Chị Hằng ơi ! Trần thế nay toang hết nửa rồi. Cung quế đã ai bị sốt chửa ? Cành đa xin Chị nhắc lên chơi. CA DAO 2: Bắc thang lên hỏi Ông Trời. Có ai miễn nhiễm vào thời Cô Vy. Ông Trời Ổng mới thầm thì. Tao còn bị Cách Ly, chi là mày. NGUYỄN BỈNH KHIÊM: (*) Ta dại ta tìm nơi trốn Dịch. Người khôn người đến chốn lao xao. Thu ăn măng trúc, đông ăn giá. Xuân cho nghỉ học, hạ học bù. HÀN MẠC TỬ: (*) Mơ khách đường xa khách đường xa. Bịt c
Giấy vệ sinh lên ngôi, đấy không phải chuyện đùa mà là chuyện “người thật, việc thật” trong mùa đại dịch coronavirus này. “Ngày thần tiên em bước lên ngôi” (1) Câu chuyện thế này, tháng trước, Haidee Janetzki, một phụ nữ 33 tuổi ở thành phố Toowomba tiểu bang Queensland bên Úc, đặt mua trên mạng 48 cuộn giấy vệ sinh gửi về địa chỉ nhà cô, nhưng không hiểu lơ đãng thế nào mà cô lại gõ lên bàn phím là 48… thùng giấy vệ sinh. Kết quả là ít ngày sau hai chiếc xe truck lớn chở hàng đậu trước nhà, lần lượt dỡ hàng đổ xuống nhiều thùng lớn chứa toàn giấy vệ sinh. Sau phút choáng váng, hiểu ra rằng lỗi sơ ý của mình đã khiến “sai một ly đi một dặm”, cô và ông chồng cười sặc sụa. Haidee đã phải trả số tiền lên đến AU$3,264 (trên US$2,100) cho 48 thùng giấy vệ sinh ấy. Mỗi thùng có 48 cuộn, 48 thùng là 2304 cuộn, nếu dùng nhanh lắm, cứ hai ngày thay một cuộn thì cũng phài mất đến 12 năm mới sử dụng hết.
Người ta ai cũng có tổ quốc… Cô Vi sinh ra từ Vũ Hán, lưu bạt kỳ hồ, thân gái dặm trường bị cả thế giới ruồng bỏ và giờ đây tổ quốc của cô cũng chối bỏ cô… Cô muốn chính danh Virus ĐCSTQ… Hãy tưởng tượng thành phố bạn đang ở là một thành phố chết. Những con đường vắng tanh, các bệnh viện quá tải, không còn giao thông công cộng. Hãy tưởng tượng đất nước bạn đang ở cuộc sống ngưng đọng lại, các nhà máy trống rỗng, cư dân bị phong tỏa tại nhà, các nhà thuốc, trung tâm y tế đông nghẹt người. Những phi trường, nhà ga hoang vắng và cả đất nước bị cách ly! Đó là tình hình của những nơi mà Cô Vi có nhã hứng ghé thăm cùng với lưỡi hái Tử thần của mình.
Một bức tường vàng trông loang lổ, chồng chéo những quảng cáo khoan cắt bê tông cùng số điện thoại, bên tường đối diện là những chiếc mũ bảo hiểm và trang phục của Grab, rồi những chiếc ca, chiếc cốc thời bao cấp. Thoạt nhìn cứ ngỡ đang bước vào một quán cà phê ở Hà Nội, nhưng lại nằm giữa quận 11 Paris nhộn nhịp với những nhà hàng, quán bar, cà phê của giới trẻ.
Thái Thanh Đã Ra Đi (5/8/1934-17/3/2020) Thái Thanh giọng hát vượt thời gian Giã biệt từ nay khuất dặm ngàn “Yêu tiếng nước tôi” người nhắc nhở Vĩnh hằng cung bậc mãi âm vang Vẫn biết ra đi là cách biệt Hỏi lòng dân Việt mấy người quên Thăng Long gánh hát thời danh tiếng Vận nước nổi trôi phận gắn liền Đêm Màu Hồng vũ trường ghi nhớ Những dặm trường ca dấu khắc ghi Tiền chiến hoài mơ cùng nhạc trẻ Diva bất khuất lẫn nhu mì Ấm áp thanh âm thật diệu huyền Ru hồn khả ái bóng thuyền quyên Từ năm mười bốn danh trình diễn Chi bảo cầm ca trọn ước nguyền Thái Huy Long
Tại sao loài ngựa vằn lại có sọc Yao-Hua Law BBC Future
Khu vực Bắc Mỹ Châu nổi tiếng có năm hồ nước ngọt lớn, thường được người Việt biết qua cái tên “ngũ đại hồ” gồm có Lakes Superior, Michigan, Huron, Erie, và Ontario. Trong số đó Lake Ontario là hồ có diện tích nhỏ nhất trong năm hồ, nhưng về dung lượng nước thì lại được xếp vào hạng thứ tư trong nhóm. Hồ nằm về phía Đông của lục địa Bắc Mỹ và tuôn chảy ra biển Atlantic qua con sông Saint Lawrence. Ngoài ra, hồ Ontario cũng là đường biên giới phân chia giữa tiểu bang New York của Mỹ và tỉnh Ontario của Canada. Điểm đặc biệt hồ Ontario cũng là thượng nguồn của đầu sông St. Lawrence, một con sông có độ dài gần 1,200 cây số chảy từ hồ Ontario tuôn đổ ra biển Atlantic Ocean. Cũng giống như hồ Ontario, con sông St. Lawrence cũng chính là đường phân chia biên giới của Mỹ và Canada.
Vào sáng ngày 17/03, giới yêu nhạc Việt Nam nhận thêm một tin buồn: nữ ca sĩ Thái Thanh đã về cõi vĩnh hằng tại miền Nam Cali trong tình thương yêu của con cháu, gia đình, hưởng thọ 86 tuổi. Như vậy là Tiếng Chim Thanh đã chính thức vượt khái niệm thời gian để sống với đời sống không có tuổi tác trong lòng hàng triệu người ngưỡng mộ. Tiếng Chim Thanh là cách gọi riêng của nhạc sĩ Phạm Duy đối với giọng hát gắn liền với nhiều ca khúc bất tử của ông. Còn Tiếng Hát Vượt Thời Gian là biệt danh của nhà văn Mai Thảo, sau này cũng gắn liền với cái tên Thái Thanh như một định ngữ chính xác nhất dành cho tiếng hát của bà. Có thể nói rằng, cũng giống như nhạc sĩ Phạm Duy trong giới sáng tác ca khúc, giọng hát của ca sĩ Thái Thanh có chỗ đứng độc nhất vô nhị trong giới ca sĩ Việt Nam của mọi thời đại. Mọi sự so sánh đều khập khiễng.
Bài hát là những lời nhớ thương da diết của một cô gái gửi đến người yêu của mình – sống ở thành phố Scarborough, Ai Len. Họ đã chia tay nhau, và giờ đây – ở một nơi xa rất xa – cô gái hát cho chàng trai nghe. Nàng đưa ra những công việc “không thể thực hiện” cho chàng, nếu thực hiện được thì “chàng sẽ mãi là tình yêu chân thành của tôi”.
Bảo Trợ