Nguồn gốc câu nói: ‘Nhà nước của dân, do dân và vì dân’

21 Tháng Mười Một 20189:22 SA(Xem: 1301)

Chuyên mục “Chữ và Nghĩa” chủ trương trả lại ý nghĩa đích thực, nghĩa gốc của những từ ngữ mà chúng ta đang dùng trong đời sống hiện đại. Nếu chúng ta hiểu không đúng nghĩa của từ, chúng ta sẽ không thể hiểu được lời nói của ông cha, cũng không đọc được sách vở chính thống, chính là tự cắt đi sự liên hệ với quá khứ. Do vậy, chúng tôi xin giúp độc giả phạt cỏ dọn cành ngõ hầu phát quang lối cũ về với người xưa. Và cũng nhân đó giúp cho độc giả có được dăm ba phút giải trí nhẹ nhàng.

Có những khẩu hiệu hay cụm từ đã trở nên quá quen thuộc với cuộc sống chúng ta đến mức ít người quan tâm đến nguồn gốc của nó. Đa phần chúng ta đều tin rằng đó là “sản phẩm địa phương”. Tuy nhiên, nếu truy nguyên về nguồn gốc của nó thì chúng ta lại có thêm những nhận thức thú vị.

1. Nhà nước của dân, do dân, vì dân

Chúng ta hay nghe nói trong các văn bản chính trị rằng: Nhà nước Việt Nam là nhà nước của dân, do dân, vì dân. Tuy nhiên, đây là tư tưởng được tổng thống vĩ đại nước Mỹ Abraham Lincoln nói ra lần đầu tiên trong diễn văn Gettysburg nổi tiếng trong buổi lễ khánh thành Nghĩa trang Quốc gia vào tháng 11 năm 1863. Lincoln nói rằng: “…một chính phủ của dân, do dân, vì dân sẽ không bao giờ lụi tàn khỏi trái đất này” (Goverment of the people, by the people, for the people shall not perish from the Earth).

Hàm ý của câu nói này đó là: Chính quyền không phải những người làm nên lịch sử mà chính nhân dân đã xây dựng, chiến đấu và bảo vệ đất nước. Chính phủ được sinh ra để phụng sự nhân dân chứ không phải điều ngược lại. Tư tưởng này có nhiều điểm tương đồng với tư tưởng của Mạnh Tử: “Dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh” – Dân là quý nhất, đất nước đứng sau, vua đứng cuối cùng. Lincoln là một người thành thật với biệt hiệu Honest Abe (Abe thành thật) và đó không phải là lời đầu môi chót lưỡi của một chính trị gia mị dân mà thực sự là tinh thần của chính quyền Lincoln và nước Mỹ.

Tư tưởng này của Lincoln gây ảnh hưởng tới rất nhiều chính trị gia khác. Có người nói Tôn Trung Sơn (Tôn Dật Tiên), người khai sinh ra Trung Hoa Dân Quốc đã xây dựng lý thuyết trị quốc của ông trên tinh thần của diễn văn Gettysburg. Tương ứng với “của dân”, “do dân”, “vì dân” của Lincoln, ông Tôn Trung Sơn đã xây dựng khái niệm “dân hữu”, “dân trị”, “dân hưởng”.

Nhà nước của dân, do dân, vì dân
“Nhà nước của dân, do dân, vì dân” là câu nói của tổng thống vĩ đại nước Mỹ Abraham Lincoln. (Ảnh: dkn.tv)

2. Đừng hỏi tổ quốc đã làm gì cho ta, mà hãy hỏi ta đã làm gì cho tổ quốc hôm nay

Câu hát này xuất hiện trong một bài hát của một nhạc sĩ Việt Nam. Có lẽ cũng từ đó nhiều người hay thích hỏi: “Bạn đã làm được gì cho đất nước hay chưa?”.

Câu hát này lấy nguyên văn phát biểu của một chính khách nổi tiếng của Mỹ, tổng thống J.F. Kennedy, trong bài diễn văn nhậm chức tổng thống thứ 35 của Hoa Kỳ của ông vào ngày 20 tháng 1 năm 1961. Ông nói rằng: “Hỡi những người Mỹ thân mến của tôi: Đừng hỏi đất nước có thể làm gì cho các bạn – hãy hỏi rằng các bạn có thể làm gì cho đất nước”. (And, so, my fellow Americans: ask not what your country can do for you – ask what you can do for your country).

Tất nhiên, như trên đã nói, nhân dân Mỹ là những người làm nên lịch sử kể từ khi lập quốc và đất nước Hoa Kỳ thực sự là một đất nước “của dân”, “do dân”, “vì dân” cho nên khẩu hiệu đó của Kennedy cũng là tuân theo truyền thống của nước Mỹ mà thôi.

Bạn đọc có thể xem Kennedy phát biểu nội dung này trong một đoạn phim tư liệu được lồng vào bộ phim điện ảnh Mỹ nổi tiếng “sinh ngày 4/7” của đạo diễn Oliver Stone do diễn viên Tom Cruise thủ vai chính.

Đừng hỏi tổ quốc đã làm gì cho ta, mà hãy hỏi ta đã làm gì cho tổ quốc hôm nay
Tổng thống J.F. Kennedy, đọc bài diễn văn nhậm chức tổng thống. (Ảnh: youtube.com)

3. Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người

Có thể chúng ta vẫn nghĩ câu nói này là của Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, tư tưởng ấy lại là của một người sống cách ông 2600 năm vào thời Chiến Quốc nước Trung Hoa. Đó là Quản Trọng, một chiến lược gia vĩ đại thời cổ và là công thần số 1 của Tề Hoàn Công nước Tề.

Khi Tề Hoàn Công hỏi Quản Trọng về chính sách phát triển quốc gia, Quản Trọng đã trả lời như sau (điều này được ghi lại trong sách Quản Tử của ông):

“Nhất niên chi kế mạc như thụ cốc
Thập niên chi kế mạc như thụ mộc
Chung thân chi kế mạc như thụ nhân

Nhất thu nhất hoạch giả, cốc dã
Nhất thu thập hoạch giả, mộc dã
Nhất thu bách hoạch giả, nhân dã”.

Tạm dịch:

Kế một năm, chi bằng trồng lúa
Kế 10 năm, chi bằng trồng cây
Kế trọn đời, chi bằng trồng người.

Trồng một, gặt một, ấy là lúa
Trồng một, gặt mười, ấy là cây
Trồng một, gặt trăm, ấy là người.

Nghĩa là để giải quyết chuyện đói no trước mắt hãy đi trồng cây lương thực. Nếu muốn có lợi ích xa hơn, lớn hơn thì trồng cây lớn. Còn kẻ lão mưu thâm toán biết nhìn xa trông rộng thì phải biết gieo trồng trong tư tưởng của người khác. Với người dân trong nước, đó chính là chính sách giáo dục để trồng nên những thế hệ sau tài năng và có nền tảng đạo đức, văn hóa vững mạnh thì nước nhà mới cường thịnh. Ấy chính là “trồng một, gặt trăm”. Ngược lại với quốc gia kẻ địch thì phải gieo trồng tư tưởng thực dân khiến nhân dân nước đó yếu kém về nhận thức, hủ lậu về văn hóa và suy sụp về đạo đức.

Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người
“Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người”, đây là lời của Quản Trọng khi trả lời Tề Hoàn Công. (Ảnh: wikipedia.org)

4. Không có việc gì khó, chỉ sợ lòng không bền. Đào núi và lấp biển, quyết chí ắt làm nên

Đây là bốn câu thơ nổi tiếng mà nhiều người Việt thuộc lòng. Thực tế, bốn câu này cũng được lấy từ “Ấu học ngũ ngôn thi” trong sách giáo khoa chữ Hán xưa. Nguyên văn chữ Hán của bốn câu thơ này như sau: “Tạc sơn thông đại hải/ Luyện thạch bổ thanh thiên/ Thế thượng vô nan sự/ Nhân tâm tự bất kiên” (鑿 山 通 大 海/ 鍊 石 補 青 天/ 世 上 無 難 事/人 心 自 不 堅). Tác giả bài thơ “Huấn mông ấu học thi” này là Uông Thù, người thời Bắc Tống.

Bạn đọc thân mến, ngôn ngữ chính là tư tưởng. Những phát ngôn chí lý nhất, thâm sâu nhất chúng ta nghe được lại bắt nguồn từ những tư tưởng xa xưa, không phải sáng tạo gần đây. Tỷ như chúng ta vẫn tấm tắc với câu nói: “Hành trình ngàn dặm bắt đầu từ một bước chân”. Thực ra đấy lại là tư tưởng cửa Đức Lão Tử từ 2500 năm trước: “Thiên lý chi hành thủy vu túc hạ”. Do vậy, tìm lại gốc tích của những phát ngôn này, chính là tìm đến đầu nguồn của những tinh hoa văn hóa của nhân loại, hiểu được, cảm được, thấm được tư tưởng của người xưa để chúng ta không còn mơ hồ về lịch sử, về quá khứ, cũng là cách tự làm đầy cái “túi khôn” của mỗi người.

Minh Trí ĐKN

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Nghệ thuật là kết tinh trí huệ của văn minh nhân loại, ngược dòng lịch sử tìm hiểu, ta có thể phát hiện khởi nguồn của nghệ thuật đỉnh cao thường có liên quan tới tín ngưỡng. Khi cảm xúc tư tưởng tình cảm của người ta với một điều nào đó quá mạnh mẽ, sẽ được thông qua ca hát, hội họa, vũ đạo để biểu đạt ra. Vào thời cổ đại, lòng kính trọng và tín ngưỡng với Thần Phật của nhân loại vượt xa mọi loại cảm xúc khác do vậy trong giai đoạn khởi thủy của nghệ thuật nhân loại, chúng ta thường xuyên thấy miêu tả về Thần Phật và thế giới Thiên Quốc.
Hoài Dịu - Trong xứ sở gần như vô hạn của giới sành nhạc, mấy ai không thể không biết đến cuộc ngộ diện giữa hai nghệ sĩ người Nga xuất chúng nhất thế kỉ XX. Một bên là nghệ sĩ dương cầm, nhà soạn nhạc Serge Rachmaninoff, nổi tiếng với những tuyệt tác chạm « thẳng trái tim » với những ngón tay biết hát. Bên kia là « Hoàng đế piano » Vladimir Horowitz, người một mực tôn sùng « vị thần âm nhạc » Rachmaninoff của đời mình.
Hình ảnh thánh lễ tối thứ Sáu 10/04/2020 trong Nhà Thờ Đức Bà Paris (Notre-Dame de Paris) sẽ còn lưu mãi trong kí ức của người Công giáo. Một nhà thờ Đức Bà hoang vắng, u tối, ở chính giữa là một ban thờ nhỏ được dựng tạm, bên trên đặt vòng gai của chúa Giêsu - báu vật được kịp cứu khỏi ngọn lửa dữ dội cách đây đúng một năm, ngày 15/04/2019. Tổng giám mục Tổng giáo phận Paris Michel Aupetit và đoàn cử lễ tiến vào nhà thờ, đầu đội mũ bảo hiểm trắng. Đứng chờ bên ban thờ là nghệ sĩ violon nổi tiếng người Pháp Renaud Capuçon và hai nghệ sĩ Philippe Torreton và Judith Chemla, đi ủng, mặc trang phục bảo hộ chống chì như những phi hành gia. Buổi lễ thứ Sáu tuần Thánh chỉ có khoảng 10 người, không một giáo dân tham dự vì toàn nước Pháp bị phong tỏa do dịch Covid-19.
Một số sự việc diễn ra trong thảm hoạ chìm tàu Titanic đã trở thành huyền thoại. Một trong những giai thoại nổi tiếng và động lòng nhất của thảm họa Titanic là câu chuyện về ban nhạc tám người do nhạc công Wallace Hartley chỉ huy. Trước bầu không khí hoảng loạn và nhốn nháo, các nhạc công với chiếc áo phao bận trên thân kèm nhạc cụ của họ, đã từ bỏ cơ hội được cứu của mình ở lại trên boong tàu chơi bản nhạc cuối cùng để các du khách trấn tĩnh lại mà có cơ hội được cứu. Tiếng nhạc của họ vang vọng cho đến khi còn tàu chìm xuống biển, không một ai trong số họ còn sống sót sau thảm họa Titanic.
Từ xa xưa, người Nhật coi thưởng trà chính là đang chiêm nghiệm nét văn hóa tín Phật, Đạo, Thần, được gói gọn trong 4 chữ: Wa - Kei - Sei - Jaku (Hòa - Kính - Tinh - Mịch). Người Á đông vẫn thường quan niệm, thưởng trà là một nghệ thuật tổng hòa của sự tao nhã và tinh tế. Nên một tách trà cũng gói gọn nét tinh hoa văn hóa, đồng thời trà cũng là thức uống tuyệt vời bổ dưỡng cơ thể và tinh thần…
Những ảnh đoạt Giải Cuộc Thi Festival trái cây Việt www.vietthuc.org Festival trái cây Vietnam giai_nhat Chợ trái cây Bến Thành - Giải 1 (Lê hữu Dũng - Saigon) an Mùa bội thu - Giải 2 (Quảng ngọc Minh - An Giang) [MUA_THU_HOACH_TANG_PHI_TUAN_GIAI_2.png] Mùa thu hoạch - Giải 2 (Tăng phi Tuấn - Bến Tre) 01-buoi_da_xanh_ruot_hong__giai_3__THANH_VU Bưởi da xanh ruột hồng - Giải 3 (Thanh Vũ - Bến Tre) chonoingaygiaptet_NG_BACH_THAO__GIAI_3 Chợ nổi ngày giáp Tết - Giải 3 (Nguyễn bách Thảo - Vĩnh Long) thuhoach_Lexuancuong_G3 Thu hoạch - Giải 3 (Lê xuân Cường - Daklak) 01HON_NHIEN-PhamQuocHungKK_1 Hồn nhiên - Giải khuyến khích (Phạm quốc Hưng - Đồng Tháp) [duocmua_Ngotrung_KK[3].jpg] Được mùa - Giải khuyến khích (Ngô Trung - Trà Vinh) cungra_cho__vanngocnhuan_KK_1
WESTMINSTER, California (NV) – Khi công chiếu vào năm 2011, phim “Contagion” rất ăn khách, tiền bán vé thu được lên đến $135 triệu. Và thật bất ngờ, gần 10 năm sau, bộ phim của đạo diễn Steven Soderbergh lại thu hút sự quan tâm của khán giả toàn cầu. Cuối Tháng Giêng, 2020, “Contagion” lọt vào top 10 phim được xem nhiều nhất trên iTunes. Cách đây chỉ một năm, phim thậm chí còn không nằm trong top 100, theo Buzzfeed. Trước đó, The New York Times đưa tin, cuối Tháng Mười Hai, 2019, Warner Bros. cho hay “Contagion” xếp thứ 270 trên danh sách phim được yêu thích nhất của hãng này. Đến Tháng Ba vừa qua, bộ phim vượt lên thứ nhì, sau “Harry Potter.”
Trần Tiến Dũng Thật không phải đạo khi thiên hạ đồng lòng vinh danh các món ngon Việt Nam mà quên để cho khẩu vị mở cảm xúc hướng về chén cơm trắng, cội nguồn sự sống, chủ thể mọi thực phẩm trên mâm cơm của từng người Việt hiện hữu trong lòng nền văn minh lúa nước. Người miền Nam, trước sau vẫn là cộng đồng đa sắc dân, chọn các vùng đồng bằng trồng lúa nước để góp phần làm nên non sông gấm vóc. Cứ mỗi năm vào mùa gặt hái lúa mùa, không chỉ con người mà cả thần linh, tổ tiên, ông bà cùng tất cả người khuất mặt đều hiện về trong ánh nắng chói chang trên cánh đồng vàng rực màu lúa chín.
Nhật Bản là quốc gia có nhiều thương hiệu lâu đời nhất thế giới, ví dụ như khách sạn Nishiyama Onsen Keiunkan ở Yamanashi được thành lập vào năm 705. Ngoài ra còn có cửa hàng tráng miệng Candy Ichimonjiya Wasuke, một công ty đặt trụ sở ở Kyoto có niên đại từ năm 1000. Hơn 33.000 cửa hàng đã tồn tại trong nhiều thế kỷ tại quốc gia này. Chúng được gọi là “shinise” hay “cửa hiệu lâu đời”. Vậy điều gì đã làm cho các công ty Nhật Bản trường tồn với thời gian? Câu trả lời rất đơn giản: tôn trọng các yếu tố truyền thống; truyền lại doanh nghiệp từ thế hệ này sang thế hệ khác; duy trì khả năng cạnh tranh cốt lõi và đừng vội vã “đổi mới”.
Nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng lệnh phong toả để đối phó với virus corona Vũ Hán. Theo đó, một số nơi thực thi các biện pháp cứng rắn để trừng phạt người không tuân thủ cách ly. Điều này gây ra nhiều ý kiến trái chiều và thậm chí làm tổn thương những nhóm người nghèo và yếu thế trong xã hội. Úc Trong vòng 15 ngày qua, chính quyền Australia đã thực hiện nhiều quy định mới và nghiêm ngặt để yêu cầu người dân tuân thủ việc cách ly xã hội, nhằm ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh viêm phổi Vũ Hán. Theo đó, ngồi trên ghế đá ăn bánh mì kebab, lau rửa kính chắn gió xe ô tô ngay giữa ngã tư hay ngồi yên trong xe mà không có lý do chính đáng... cũng có thể bị xử phạt ở bang New South Wales (NSW) và Victoria, Úc. Nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng lệnh phong toả để đối phó với virus corona Vũ Hán. Theo đó, một số nơi thực thi các biện pháp cứng rắn để trừng phạt người không tuân thủ cách ly. (Ảnh: Getty)
Bảo Trợ