Người Công Giáo Và Những Tập Tục Ngày Tết

03 Tháng Hai 20191:04 SA(Xem: 940)

Tết là ngày lễ hội truyền thống đã  có  từ  ngàn xưa. Ngày Tết có ý nghĩa thiêng liêng, mang đậm bản sắc dân tộc. Đã là người Việt Nam thì dù sống ở đâu, từ thành thị đến thôn quê, từ vùng đồng bằng đến vùng cao nguyên, dù ở trong nước hay đang sinh sống ở nước ngoài, dù thuộc những thành phần xã hội khác nhau, dù có chính kiến khác nhau, dù theo tín ngưỡng khác nhau… cũng đều coi Tết là một ngày trọng đại, cũng đều có chung một niềm hân hoan đón mừng ngày Tết. Tết đã đi vào tim óc mỗi một người Việt Nam.
tet conggiao

Những người tương đối lớn tuổi đã từng sống ở miền Bắc đều rất quen thuộc với câu nói “Ba vua, lễ Nến, Tết đến sau lưng.” Theo thứ tự thời gian, sau lễ Ba vua (tức lễ Hiển Linh) đến lễ Nến (tức là lễ Đức Mẹ dâng Chúa Giêsu vào Đền thánh) rồi Tết đến ngay sau đó. Điều này cho thấy người Công giáo gắn bó với văn hoá dân tộc và sự tương quan giữa lịch đạo và lịch đời trong việc tính ngày Tết là điều dễ hiểu.

Tinh thần của ngày Tết và đường hướng của Tin Mừng gần như đã hòa nhập vào nhau, không mấy khác biệt.  Đức TGM Ngô Quang Kiệt cho rằng “Tinh thần ngày Tết cổ truyền dân tộc rất gần gũi với Tin Mừng. Rõ ràng nét đẹp văn hoá Việt nam đã chất chứa những giá trị Tin Mừng.  Rõ ràng Tin Mừng đang đi vào cuộc sống của người Việt Nam.” Tổng thể là như vậy nhưng khi đi vào những  tục lệ của ngày Tết, khi hòa nhập vào nền văn hóa chung của dân tộc, người Công giáo cần phải chú ý hầu không đi ngược lại giáo lý và niềm tin của mình.

Những tục lệ như đi chợ Tết, chưng hoa mai, hoa đào, cúc, thược dược… làm cho bầu khí  thêm tươi vui trong ngày Tết; tục lệ dọn dẹp, trang hoàng nhà cửa cho khang trang, sửa sang mồ mả ông bà, người thân đã qua đời cho đẹp mắt; tục lệ gói bánh chưng bánh tét, muối dưa, ngâm củ kiệu… chuẩn bị việc ẩm thực cho ngày Tết hoặc tục lệ đón giao thừa, thăm hỏi nhau, chúc Tết, lì xì ngày đầu năm… đều là những nét đẹp văn hóa của người Việt trong ngày Tết, không có gì khác biệt trong tâm thức của người Công giáo hay không là người Công giáo. Nhưng đối với một số tục lệ khác, người Công giáo cần phải điều chỉnh để không đi ngược lại niềm tin của mình.

Trong thời kỳ truyền giáo sơ khai, đối với tục lệ dựng cây nêu mà dân gian tin rằng có thể xua đuổi tà ma trong dịp Tết, cha Alexande Rhodes đã khéo léo hướng dẫn bổn đạo của mình thay đổi một chút cho phù hợp với niềm tin Kitô giáo. Cha cho biết “Để thay thế cái hộp treo ở đầu cây nêu cao dựng ngay ở cửa nhà, thì chúng tôi khuyên họ đặt cây thánh giá. Họ làm theo. Thế là trong khắp phố phường trong kinh thành, người ta xem thấy biểu hiệu đáng kính của việc cứu rỗi được dựng cao chót vót qua mái nhà làm cho ma quỷ sợ hãi và các thiên thần vui mừng.”

Tục lệ “Hái lộc đầu xuân” ngày nay cũng đã được biến đổi cho phù hợp với niềm tin của người Công giáo.  Thay vì là những chồi non của những nhánh cây tươi, ngày nay “Lộc xuân Lời Chúa” hay còn gọi ngắn gọn là “Lộc Thánh” đang được phổ biến rộng rãi ở các giáo xứ và đã trở thành quen thuộc đối với người Công giáo. “Lộc Thánh” là những câu được trích trong Kinh Thánh được bỏ trong các phong bì hay cuốn lại và treo trên cành mai, cành đào hay để trong một cái rổ đặt ở gian cung thánh. Mỗi gia đình đi dự thánh lễ đầu năm sẽ hái một “Lộc Thánh” để suy niệm, tìm hiểu ý Chúa ở trong đó và sống ý Chúa trong cả năm.

Theo tín ngưỡng dân gian ông Táo là vị thần trông coi công việc nhà cửa, bếp núc, chợ búa trong mỗi gia đình, có nhiệm vụ ghi chép mọi việc trong gia đình đó để tâu trình với Ngọc hoàng.  Hàng năm vào ngày 23 tháng Chạp người ta làm một mâm cỗ thịnh soạn cúng ông Táo để đưa tiễn ông về thiên đình tâu trình với Ngọc hoàng mọi việc ở hạ thế trong suốt một năm qua. Người Công giáo không có thói quen cúng và cũng tin rằng Thiên Chúa thông biết mọi sự ở khắp mọi nơi, Ngài chẳng cần phải có người tâu trình.

Cũng theo quan niệm dân gian, chiều Ba mươi Tết người ta cũng làm một mâm cỗ cúng ông bà và mời ông bà về ăn Tết với con cháu. Như trên đã nói người Công giáo không cúng quảy vì người Công giáo tin rằng hương linh người quá cố không thể hưởng dùng những của ăn vật chất. Ngày nay Giáo Hội cho phép lập bàn thờ ông bà và người Công giáo có thể chưng hoa quả, trái cây trên bàn thờ ông bà nhưng chỉ với ý nghĩa tôn kính và tưởng nhớ đến và biết ơn ông bà chứ không với ý nghĩa dâng hoa quả và trái cây để ông bà hưởng dùng. Tin tưởng rằng ông bà sẽ  hưởng dùng hoa trái con cháu dâng cúng là trái với giáo lý và niềm tin của người Công giáo.  

Người Công giáo được dạy phải hiếu kính với ông bà, tưởng nhớ và cầu nguyện cho các ngài trong nhiều dịp như ngày giỗ, ngày lễ các Đẳng và  trong suốt tháng 11 hàng năm. Vì vậy không thể nào quên ông bà trong ngày Tết. Tối Ba Mươi Tết trong các gia đình Công giáo thường có buổi đọc kinh cầu nguyện cho ông bà. Lịch Phụng vụ còn ấn định thánh lễ ngày Mồng Hai Tết được dành riêng để kính nhớ tổ tiên, ông bà cha mẹ. Người Công giáo tưởng nhớ, biết ơn ông bà bằng việc đọc kinh, dâng việc lành phúc đức để cầu nguyện cho ông bà.

Trong dân gian người ta thường hay nói cầu xin ông bà nhưng người Công giáo cần phải hiểu là xin ông bà cầu bầu cùng Chúa cho chúng ta. Chúng ta xin ông bà cầu bầu cùng Chúa cho chúng ta được điều này điều nọ chứ ông bà ông thể tự ban cho chúng ta điều này hay điều khác được. Chỉ có Thiên Chúa mới có quyền ban phát ơn lành cho chúng ta.

Ngày Tết cũng có tục lệ xông nhà. Người ta tin rằng trong ngày mồng Một nếu mọi việc xảy ra suôn sẻ, may mắn, hanh thông thì cả năm sẽ được tốt lành, thuận lợi và việc này tùy thuộc vào người xông nhà. Người xông nhà là người đến thăm nhà đầu tiên trong ngày mồng Một và người này sẽ đem đến vận may hay không may cả năm cho gia chủ. Cũng có người kiêng quét nhà suốt ba ngày Tết vì sợ sẽ quét hết tài lộc ra ngoài. Trong ba ngày Tết họ dồn hết rác vào một góc nhà chờ qua ngày mồng Ba mới hốt rác đổ đi. Những điều kiêng kỵ này hoàn toàn không phù hợp với niềm tin Kitô giáo.

Sau cùng xem tử vi, xin xăm, bói toán… là  những việc rất thịnh hành trong dân gian trong những ngày Tết nhưng lại là điều cấm kỵ đối với người Công giáo. Bởi vì Giáo lý Công giáo dạy rằng: “Khi đặt tin tưởng vào những việc này, người ta đã gạt bỏ Thiên Chúa là Đấng duy nhất cầm quyền sinh tử cuả con người và vạn vật trong vũ trụ này.”

Lại Thế Lãng 
Giaophan Vinh

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
‘Muôn loài thọ tạo những ngong ngóng đợi chờ ngày Thiên Chúa mặc khải vinh quang của con cái Người.’ (Roma.8:19) ( Chủ đề Sứ Điệp Mùa Chay 2019 của Đức Thánh Cha Phanxicô ) Việc xức tro có nguồn gốc từ thực hành thống hối công khai, một nghi thức bắt buộc dành cho các tín hữu phạm lỗi nặng hoặc làm gương xấu trước khi họ được chính thức tái hoà nhập cộng đoàn vào ngày Thứ Năm Tuần Thánh, họ được xá tội và được phép rước lễ trở lại vì trước đó họ bị cấm.
Lời phi lộ: Tôi không phải là một bình luận gia. Tôi chỉ là một tín hữu bình thường thuộc Giáo Hội Công Giáo. Là một người con của Giáo Hội, ít hay nhiều, tôi cũng không khỏi buồn phiền trước những biến cố quan trọng đang làm tổn thương đến Giáo Hội Công Giáo Úc Châu nói riêng và Giáo Hội hoàn vũ nói chung. Trong tâm tình ấy, xin mạ phép được chia sẻ đôi chút suy tư về vết thương đang chảy máu. Để tránh những ngộ nhận không cần thiết, tôi xin được minh định quan điểm của cá nhân tôi như sau:
Hội Nghị Bảo Vệ Trẻ Vị Thành Niên được tổ chức tại Vatican dưới sự chủ tọa của chính Đức Thánh Cha Phanxicô và sự tham dự của 190 vị trong đó có 114 vị Hồng Y, Tổng Giám Mục và Giám Mục là chủ tịch các Hội Đồng Giám Mục trên thế giới. Tuy nhiên, cha Raymond de Souza, Tổng Biên Tập tạp chí của tờ Convivium của Canada nhận xét cay đắng rằng hội nghị này ít được các cơ quan truyền thông Công Giáo đề cập đến.
Những ngày này, người ta ấn tượng với câu nói của chủ cà phê Trung Nguyên: Tiền nhiều để làm gì? Chắc hẳn mỗi người đều có quan niệm khác nhau về tiền bạc. Trong Kinh Thánh, Thiên Chúa cho chúng ta những góc nhìn thú vị về mối bận tâm này của con người.
UỐNG NƯỚC NHỚ NGUỒN Lục địa Á châu đã thừa hưởng những truyền thống tôn giáo lâu đời và phong phú: Ấn giáo, Phật giáo, Khổng giáo và Lão giáo. Nước Việt Nam từ thế kỷ thứ II sau Công nguyên đã hội nhập Tam giáo: Phật, Khổng, Lão mà điểm gặp gỡ mạnh mẽ nhất là “Đạo Hiếu”, tôn kính Cha Mẹ và thờ cúng tổ tiên.
Chúa Giêsu không muốn đạo đức giả, trong Kinh Lạy Cha không bao giờ có từ "Tôi". Đức Thánh Cha Phanxicô đã dừng lại ở lời cầu nguyện mà Chúa Giêsu đã dạy chúng ta. Trong lời chào thăm các tín hữu hiện diện tại buối tiếp kiến chung Đức Thánh Cha khuyến khích mọi người hãy dấn thân cho sự trở lại của "những người ở xa" và những người gần gũi với chúng ta
BÀI GIẢNG CỦA ĐỨC TGM GIUSE VŨ VĂN THIÊN TRONG THÁNH LỄ ĐỨC MARIA MẸ THIÊN CHÚA, BỔN MẠNG GIÁO PHẬN HÀ TĨNH VÀ MỪNG NGÀY RA MẮT CHÍNH THỨC GIÁO PHẬN MỚI HÀ TĨNH, NGÀY KHỞI ĐẦU SỨ VỤ GIÁM MỤC CỦA ĐỨC CHA PHAOLÔ NGUYỄN THÁI HỢP
Tôi từng nghe người ta nhận xét bà con Công giáo rằng: “Cuộc sống trần thế không quan tâm, lại cứ để ý đến những chuyện trên trời. Tối lễ chiều thờ, giờ đâu mà làm ăn sinh sống!” Tựu chung họ cho rằng người Công giáo sống quá xa lạ với thực tại trần gian. Họ sống dưới đất mà lòng cứ hướng về trời cao. Một nơi quá xa vời viển vông! Thực tế trong tâm trí người trẻ chúng ta, ai dám can đảm nhận mình là người lúc nào cũng tìm kiếm Nước Trời!
Chúng ta kinh nghiệm cuộc sống con người luôn thiếu thốn, bếp bênh. Người giàu tuy không thiếu tiền, nhưng có khi tâm hồn chất chứa nhiều ưu phiền bất hạnh; tâm hồn người nghèo có khi đong đầy hạnh phúc bình an, nhưng họ lại thiếu cơ hội làm ăn, thiếu tiền bạc và chịu nhiều vất vả lầm than.
GNsP (04.02.2010) – Hôm nay ngày đầu năm Con Lợn tôi xin kể một câu chuyện cười ra nước mắt của tôi về con lợn. Một buổi chiều trước khi tắm tôi mở tivi, thấy con bé trên ti vi nói: da hồng hào, lông tơ mịn màng là dấu chỉ khỏe mạnh. Tôi liền ngó vào gương thấy mặt cũng hồng, xoa vào tay thấy lông cũng mịn, lòng mừng phấn khở, tôi mỉm cười một mình thì nghe con bé nói tiếp: “kính thưa quý bà con cô bác, chương trình chăn nuôi lợn tới đây là hết”! Hoá ra nó nói con lợn các bác ạ! Xấu hổ quá thôi đành đi tắm vậy!
Bảo Trợ