Sự thức tỉnh về tâm linh trong tuyệt phẩm hội họa "Il Sogno" Giấc Mơ của Michelangelo

19 Tháng Mười Hai 20191:45 CH(Xem: 88)
blankblank

Tâm Minh | ĐKN

Mượn cách nói của Leonardo da Vinci, nếu như “hội họa là thi ca để chiêm ngưỡng hơn là cảm nhận, và thi ca là hội họa để cảm nhận hơn là chiêm ngưỡng”, thì tuyệt phẩm “Il Sogno” (Giấc mơ) của Michelangelo chính là sự kết hợp hoàn hảo giữa hội họa và thi ca.

“Giấc mơ” chỉ là một bức trong chùm tranh mà Michelangelo dành tặng cho người bạn tri kỷ của mình – chàng quý tộc Tommaso de’ Cavalieri ở thành cổ Roma. Tommaso được biết đến là chàng trai thông minh, hào hoa, lịch lãm, từng được người họa sĩ ca ngợi là “ánh sáng của thế kỷ”, là “chuẩn mực của thế gian”. Tình bạn của họ kéo dài hơn 30 năm, từ những ngày đầu gặp gỡ vào năm 1532 cho tới tận giây phút cuối cùng khi Michelangelo nằm trên giường bệnh năm 1564. Trong quãng thời gian ấy, ông đã gửi cho Tommaso rất nhiều thơ và thư từ, kèm theo đó là một vài tranh vẽ. Bức “Giấc mơ” dù chưa thực sự đến tay Tommaso nhưng cũng là món quà mà Michelangelo ấp ủ dành tặng người bạn trẻ của mình.

blank

Bức vẽ có bố cục và ý tứ rất rõ ràng: Nổi bật giữa bức tranh là hai nhân vật chính – một thiên sứ từ trời giáng xuống và một chàng trai vừa tỉnh từ giấc mơ. Xung quanh chàng trai là đám đông nhạt nhòa, cảnh tượng mờ mờ ảo ảo giống như cơn mộng mị.

Trong đám đông hỗn loạn ấy, mỗi người làm một việc và gần như không có sự gắn kết với nhau: kẻ thì nốc cả bình rượu vào miệng, kẻ thì đắm chìm trong cơn ân ái, kẻ đang cầm túi tiền nặng trịch, kẻ lại đang ẩu đả – người thì cầm côn, người thì giật tóc, người thì túm áo, lại có kẻ biếng nhác gục đầu vào cánh tay mà ngủ, v.v. Những hình ảnh này gợi nhớ về “bảy mối tội đầu” (seven deadly sins) được nói đến trong Cơ Đốc giáo, bao gồm: ngạo mạn, tham lam, dâm dục, phẫn nộ, phàm ăn, đố kỵ, và lười biếng.

Ở chính giữa bức tranh, chàng trai trẻ ngồi tựa vào quả cầu lớn trên chiếc hộp có phủ tấm khăn mềm. Tấm khăn ấy cũng giống như bức màn sân khấu, khi vén lên sẽ để lộ ra bên trong là những chiếc mặt nạ của rất nhiều vai diễn khác nhau. Từ dáng ngồi của người thanh niên trong tranh, có thể đoán rằng anh vừa mới ngủ gục bên trái cầu chỉ vài phút trước đó. Nhưng rồi một thiên thần từ trên trời giáng xuống, ngài thổi vang cây kèn khiến người thanh niên kia choàng tỉnh giấc.

blank

Một bản sao của tác phẩm “Il Sogno” – Michelangelo. (Ảnh: Public Domain)

blank

Nếu cắt ngang bức tranh sẽ thấy nửa bên dưới (phía chàng trai) thì mờ mịt và hỗn loạn – ấy là trần thế, còn nửa bên trên (phía thiên thần) thì sáng sủa và thoáng đãng – ấy là bầu trời. Còn nếu bổ dọc bức tranh sẽ thấy có hai chiều chuyển động: ánh nhìn của chàng trai hướng lên, và cặp mắt của thiên thần hướng xuống, cả hai giao nhau tại cây kèn trumpet, kéo sự chú ý của chúng ta vào điểm cuối cây kèn. Đó là điểm chính giữa vầng trán chàng trai, trùng khớp với vị trí của “thiên mục”, hay ‘mắt trời’.

Nếu như thiên thần ngự trên không trung hoặc đứng trên mây lành để thổi kèn, thì chúng ta sẽ hiểu rằng âm thanh vang dội ấy làm chàng trai tỉnh giấc. Nhưng ở đây thì khác, cây kèn không hướng vào tai mà là vào thiên mục, cho nên sự thức tỉnh ấy cũng mang một ý nghĩa khác: thức tỉnh về tâm linh. Không phải thể xác thức tỉnh, mà là tâm linh đang thức tỉnh!

blank

Điểm cuối cây kèn trùng khớp với vị trí của “thiên mục”, hay ‘mắt trời’. (Ảnh: Public Domain)

Từ đây chúng ta có thể dễ dàng lý giải những chi tiết mang tính biểu tượng trong tranh: Quả cầu mà chàng trai ngồi tựa vào gợi liên tưởng đến Trái Đất, cũng chính là nơi trần gian ô trọc. Những chiếc mặt nạ sân khấu cho thấy thế giới này giống như một trường hý kịch, và mỗi chúng ta là diễn viên trong chính vở kịch của mình. Trên sân khấu cuộc đời, chúng ta đã kinh qua rất nhiều vai diễn khác nhau: có vai học giả lại có vai tội đồ, có vị vai quý tộc lại có vai kẻ nghèo hèn, có vai thiện đức lại có vai gian ác bỉ ổi, có vai trinh tiết lại có vai dâm dục lăng loàn, v.v.

Nhưng vì trần gian là cõi mê, nhân thế là cõi mộng, vậy nên ai ai cũng đắm chìm trong vở kịch ấy mà không biết rằng hết thảy chỉ là “diễn”, hết thảy chỉ là “mơ”. Chỉ đến giây phút cuối cùng khi tấm màn sân khấu được vén lên, chúng ta mới nhận ra rằng những tranh đấu cả đời, giành giật cả đời, và toan tính cả đời ấy… thảy đều vô nghĩa. Ta sẽ chẳng còn lại gì ngoài những nghiệp tội đã tạo ra trong đời – những tội nghiệp mà, theo Cơ Đốc giáo, sẽ kéo con người xuống địa ngục.

Và con người sẽ cứ mãi mải miết như thế và mê mờ như thế… Bởi thế gian có quá nhiều cám dỗ và đầy mê hoặc, nên chỉ có năng lượng thần thánh từ Thiên Chúa hay từ những sứ giả của Ngài mới có thể khiến họ thức tỉnh, để nhận ra đâu là cõi tạm, đâu là vĩnh hằng, và đâu mới là mục đích thực sự của kiếp nhân sinh.

blank

Một phiên bản khác của “Il Sogno” với chữ ký của Michelangelo ở góc dưới cùng bên trái. (Ảnh: artrenewal.org)

Mặc dù tên gọi của bức tranh là “Il Sogno” nghĩa là ‘giấc mơ’, kể về cái mê của nhân loại và cũng là cái mê của kiếp người, nhưng ở đây ta lại thấy một sự tỉnh thức: Nhân vật chính vừa thức dậy từ giấc mơ và hướng cặp mắt lên trời với ánh nhìn đầy hy vọng.

Michelangelo cũng như những nghệ sĩ đương thời đều cho rằng, mục đích của nghệ thuật là để thăng hoa tâm hồn, nâng tầm cảnh giới, và cuối cùng là đưa nhân loại trở về với Chúa. Có lẽ bởi vậy mà trong bức vẽ, ta thấy ánh mắt của chàng trai còn mang một khát vọng – đó là khát vọng hồi thiên, khát vọng trở về.

Rất nhiều tác phẩm của Michelanglo, từ thơ ca, kiến trúc, cho tới điêu khắc và hội họa, cho dù là thể hiện đức tin tôn giáo hay khắc họa một nhân vật thế gian phàm tục, thì đều bày tỏ ước vọng được trở về với Chúa. Cho đến cuối đời, ông đã để lại đằng sau hai niềm đam mê lớn nhất của mình – hội họa và điêu khắc – để hướng về “tình yêu thiêng liêng” của Chúa, giống như trong bài thơ số 285 ông viết:

“Neither painting nor sculpture will be able any longer
To calm my soul, now turned toward that divine love
That opened his arms on the cross to take us in”

(Bài số 285, bản dịch tiếng Anh)

Tạm dịch:

“Cả hội họa lẫn điêu khắc đều không thể thực hiện được nữa
Để làm dịu tâm hồn ta, giờ đây hướng về tình yêu thiêng liêng ấy
Điều đó đã mở rộng vòng tay của (Chúa) trên thập giá để đón chúng ta vào”.
Theo ĐKN

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Đặt chân tới Sài Gòn năm 1954, lúc ấy tôi là đứa bé 9 tuổi, theo gia đình từ miền Bắc di cư vào miền Nam tự do. Ký ức của đứa bé 9 tuổi hẳn nhiên không thể ghi nhận được gì nhiều; nhưng đứa bé lớn lên và sinh sống tại Sài Gòn từ thuở ấy tới bây giờ, đã giúp tôi dễ dàng gợi dậy trong ký ức, ít nhất là những hình ảnh đậm nét của Sài Gòn, 50 năm về trước. Ấn tượng về Sài Gòn trong tôi từ lúc ấy tới bây giờ cũng không phai nhạt bao nhiêu, dù đã hơn nửa thế kỷ trôi qua. Ấn tượng sâu đậm, bởi Sài Gòn những ngày tháng ấy quá mới lạ trong tâm trí tôi, đứa trẻ đã trải qua một đoạn đời ấu thơ tại Hà Nội.
Nấu rượu mùa Tết
Khi những giờ khắc cuối cùng của năm 2019 đến, có một triệu người sẽ tập trung tại Quảng trường Thời đại ở New York. Ở những nơi khác, ước tính một tỷ người sẽ bật tivi để theo dõi cảnh tượng hàng năm được chào đón trên toàn cầu.
Khuya 31 Tháng Mười Hai, 2019, nhiều ngàn người ở khắp các tỉnh, thành đổ về trung tâm thành phố các địa phương để đón năm mới 2020. Tại Hà Nội, báo Người Đưa Tin cho biết từ chiều ngày 31 Tháng Mười Hai, hàng ngàn người cũng đã có mặt sớm để hưởng không khí cũng như tham gia các hoạt động bên lề. Càng về tối, biển người đổ về khu vực đài phun nước tại quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, khu vực hồ Hoàn Kiếm. Nơi đây diễn ra chương trình biểu diễn nghệ thuật countdown (đếm ngược), ca nhạc với nhiều ca sĩ nổi tiếng. Đến khoảng 10 giờ tối, hàng ngàn người dân Hà Nội đã tập trung tại sân khấu ở quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục để chào đón năm mới 2020.
– Thành phố New York hoàn tất chuẩn bị cho lễ thả quả cầu mừng năm mới ở Times Square. London, Sydney, Rio de Janeiro sẽ vẫn bắn pháo bông, nhưng Berlin đã cấm hoạt động này. Các thành phố lớn trên thế giới đang chuẩn bị chào đón năm mới 2020 bằng nhiều chương trình hấp dẫn. Tại New York, sáng Thứ Hai, 30 Tháng Mười Hai, ban tổ chức lễ thả quả cầu mừng năm mới nổi tiếng ở Times Square cho chạy thử quả cầu lần cuối.
Nhà nghiên cứu Đỗ Thông Minh nói chuyện với nhà báo Nguyễn Giang của BBC về Tiếng Việt.
Dù mới mở được hơn một tháng nhưng hẻm Hồng Kông rất thu hút các bạn trẻ đến vui chơi, chụp ảnh (ảnh ghép từ nhiều nguồn). Không cần xuất ngoại, các bạn trẻ cũng có thể đến thăm một góc Hồng Kông ngay trong lòng Hà Nội. Hẻm bia Lost in Hong Kong, nằm tại số 12 Đào Duy Từ (Hà Nội) dù mới mở cửa được khoảng gần một tháng nhưng đã thu hút rất nhiều bạn trẻ đến “check-in” bởi khung cảnh đậm chất Hương Cảng.
Người dân Hà Nội đón Giáng Sinh trước nhà thờ lớn. (Hình: Getty Images) Giáng Sinh là lễ lớn nhất của đạo Công Giáo, nhưng đang được cả thế giới đón nhận. Cứ đến dịp này, nơi nào cũng trưng bày cây thông và giăng đèn rực rỡ…. Và, mỗi quốc gia cũng có nét đặc sắc của riêng mình.
Khắp ba miền từ Nhà Thờ Lớn Hà Nội đến Nhà Thờ Phú Cam (Huế), Nhà Thờ Con Gà (Đà Lạt), Nhà Thờ Đức Bà ở Sài Gòn, hay Nhà Thờ Rạch Giá (Kiên Giang) đều được trang hoàng rực rỡ đêm Giáng Sinh. Không còn là ngày lễ riêng của người theo đạo Công Giáo, Giáng Sinh đã và đang trở thành ngày hội được mong chờ của cả những người ngoài đạo, đặc biệt giới trẻ ở Việt Nam. Đêm 24 Tháng Mười Hai, 2019, trong tiết trời se lạnh ở Hà Nội, hàng vạn người dân, du khách trẻ đã đổ xuống đường tìm về khu vực trung tâm thành phố.
Không khí mùa Giáng Sinh trước nhà thờ Thánh Joseph ở Hà Nội. (Hình: Linh Pham/Getty Images) Lễ Giáng Sinh tại Việt Nam tuy chưa phải là một ngày lễ chính thức theo quy định của nhà cầm quyền, nhưng những năm gần đây, người dân nồng nhiệt đón nhận ngày lễ này vừa theo hướng tôn giáo, vừa theo hướng văn hóa. Tại hầu hết các thành phố lớn như Hà Nội, Sài Gòn, các quán cà phê trang trí với không khí Giáng Sinh. Nhiều công sở cũng trang trí làm như vậy và còn có nhiều nơi bán đồ trang trí cho Giáng Sinh.
Bảo Trợ