Phúng điếu

22 Tháng Mười Một 20123:00 CH(Xem: 2761)

1. Một gia đình nọ, bà nội mới qua đời. Người nhà bàn việc an táng, anh cả nói rằng chúng ta giàu có, nên viết rõ “xin miễn phúng điếu”. Người em thì nói miễn luôn vòng hoa. Người chị thì hỏi có nên miễn xin lễ không. Má lại bảo không nên viết “xin miễn phúng điếu”. Rồi cả nhà cãi nhau! Nên “xin miễn phúng điếu” hay không? Câu trả lời ở nơi thuật từ “phúng điếu”. Vậy “phúng điếu” nghĩa là gì? Thuật từ này được sử dụng rất phổ biến, nhưng không phải ai cũng hiểu ý nghĩa của nó, cho nên tìm hiểu ý nghĩa của thuật từ này là cần thiết.

Phân ưu

2. Phúng-điếu

2.1 Phúng: có những chữ Hán sau đây: 賵, (赗), 葑 (còn đọc phong), 風 (còn đọc phong), 諷, (讽), 縫, (缝) (còn đọc phùng). Trong thuật từ phúng điếuphúng là chữ 賵 (phúng), có bộ bối (貝) và chữ mạo (冒). Bối (貝) nghĩa là tiền tài, còn mạo (冒) nghĩa là che đậy. Nên nghĩa nguyên thủy của chữ phúng là tặng áo xống đồ vật cho người chết để che đắp thi hài; cốt ý là tặng cho người chết, giúp tiền của cho nhà hiếu làm ma chay. Hiện nay phúng có nghĩa là: dt. (1) Đồ tặng người chết; đt. (2) Đem lễ vật tới cúng người chết, dùng xe ngựa giúp người ta chôn kẻ chết.

Chúng ta nên phân biệt rõ: (1) Giúp xe ngựa gọi là phúng (賵), giúp tiền bạc gọi là phụ (賻); giúp quần áo gọi là tùy (禭) (2) Cho người chết gọi là phúng (賵), còn cho kẻ sống gọi là phụ (賻)[1].

2.2 Điếu: có những chữ Hán sau đây: 弔, 吊, 窎, 葯, (药) (còn đọc dược, ước), 窵, 釣, (钓). Trong thuật từ phúng điếu, điếu là chữ 弔 (吊, điếu). 弔 là chữ hội ý, gồm hai chữ nhân (人) và cung (弓). Cổ xưa người chết không được chôn, nhưng để nơi hoang vắng và dùng củi che lại, nhà hiếu và những người đi viếng kẻ chết thường mang theo cung tên để canh giữ, không cho dã thú ăn xác kẻ chết. Nên nghĩa nguyên thủy của chữ này là viếng thăm kẻ chết. Chữ điếu (弔) nghĩa là:đt. (1) Viếng kẻ chết; (2) Tỏ lòng thương tiếc đối với người chết; (3) An ủi; (4) Treo, máng: điếu kiều (cầu treo, cầu rút); (5) Rút lại; (6) Xách lấy, cắt lấy; dt. (7) Việc viếng kẻ chết; (8) Một xâu tiền thời xưa (một ngàn đồng tiền là một điếu, cũng như ta nói là một quan vậy). Thật ra chữ điếu (吊) có bộ khẩu (口) là chữ dân gian của chữ điếu (弔) có bộ cung (弓), xưa hai chữ này đồng nghĩa, nhưng nay đã sử dụng khác nhau, chữ điếu (弔) có bộ cung (弓) chỉ có nghĩa liên hệ tới viếng người chết, còn điếu (吊) có bộ khẩu (口) thì dùng cho các nghĩa treománg hay rút lại. Vì chữ Việt là chữ phiên âm, không thể phân biệt chữ 弔 hay 吊, nhưng chúng ta cũng nên nhớ trong thuật từ phúng điếu, chữ điếu chỉ có nghĩa viếng kẻ chết, mà không có nghĩa treománg hay rút lại gì cả.

Chữ điếu còn có nghĩa Nôm là: (1) Đồ dùng để hút thuốc lào; (2) Thuốc lá cuốn thành hình ống dài để hút: điếu thuốc lá.

2.3 Nghĩa của từ phúng điếu

Từ những tìm hiểu trên, chúng ta thấy phúng có nghĩa là đem lễ vật tới cúng người chết, hay chính xác hơn là giúp nhà tang bằng xe ngựa. Ngày nay ít người còn dùng ngựa nữa, chúng ta có thể tạm hiểu là đem lễ vật tới cúng người chết. Còn chữ điếu nghĩa là viếng thăm kẻ chết. Vậy phúng điếu là đem lễ vật đến cúng người chết, thăm hỏi và chia buồn cùng tang quyến.

Lễ vật phúng điếu không chỉ là tiền, mà có thể là vòng hoa, lẵng hoa, thẻ nhang, nhang đèn, trướng liễn, điếu văn, người Công Giáo còn đem tiền xin lễ nữa…Theo sử kể lại rằng khi vua Khải Định băng hà (1925), hoàng gia nhận được nhiều trướng liễn phúng điếu, trong đó có trướng liễn của vua Duy Tân (lúc đó vua đang bị đày ở đảo Réunion) viết: 

Ông vội bỏ đi đâu, bỏ bạc, bỏ tiền, bỏ vợ, bỏ con, bỏ hát bội, thầy tu, bỏ hết trần duyên trong một lúc.”

Tôi nay còn lại đó, còn trời, còn đất, còn non, còn nước, còn anh hùng, hào kiệt, còn nhiều vận hội giữa năm châu” (Theo Hoàng Trọng Thược).

 Tóm lại: Phúng điếu nghĩa là vừa viếng thăm kẻ chết vừa an ủi tang gia, vừa chia sẻ tinh thần lẫn vật chất. Vậy khi đã viết câu “xin miễn phúng điếu” mà vẫn đón tiếp ngưởi đến thăm hỏi và chia buồn cùng tang quyến… thì quả là đã làm không đúng với ý nghĩa của thuật từ này! Có lẽ vì người ta thường chỉ đơn giản hiểu hai chữ phúng điếu là biếu tiền để giúp tang gia lo việc an táng mà thôi.

 2.4. Phong tục Việt Nam về phúng điếu

Đây là một thuần phong mỹ tục của người Việt chúng ta, phúng điếu là hình thức thể hiện lòng kính trọng đối kẻ chết qua những lễ vật hay điếu văn. Qua những hình thức phúng điếu như vậy người Việt thể hiện tinh thần tương thân, tương ái, tương trợ giữa con người với nhau. Nếu chúng ta cảm thấy đủ sức lo việc ma chay và thể hiện lòng hiếu thảo mà không cần người ta giúp tiền thì cũng có thể nhận tiền biếu để làm việc thiện, đây đã là một thói quen tốt của nhiều người không Công Giáo. Sao chúng ta không bắt chước nhỉ? Chúng ta có thể dùng tiền phúng điếu đó giúp những cơ sở từ thiện, hay giúp chủng viện để tào đạo linh mục, tất cả chủng viện tại Việt Nam đang rất cần chúng ta giúp đỡ mà chúng ta thường quên mất.

 3. Văn hóa về sự chết- những khác biệt giữa Đông và Tây

 3.1. Nhất nguyên luận của Trung Quốc và nhị nguyên luận của Phương Tây

Chúng tôi bàn về Trung Quốc, vì thật ra Việt Nam chịu ảnh hưởng Trung Quốc rất nhiều, từ những tìm hiểu này chúng ta có thể thấy phần nào tâm thức người Việt chúng ta.Kính thờ tổ tiên là một yếu tố tâm lý rất quan trọng trong văn hóa Trung Quốc, họ đặt kẻ chết và ma chay với nhãn quan nhất nguyên luận. Tuy người Trung Hoa rất coi trọng linh hồn, nhưng thông thường họ lại coi trọng thân thể hơn. Họ không những vẫn xem người chết là một thành viên của gia tộc, mà còn xem bài vị và ngôi mộ của kẻ chết là tượng trưng tồn tại nối dài của kẻ chết. Cho nên việc tế tổ được xem là rất thiêng liêng và phải được kính trọng, việc kính tổ tiên này làm cho người Trung Quốc thích tổ chức ma chay một cách rất trọng thể.

Phương Tây xem sự chết với quan điểm nhị nguyên luận, họ coi trọng linh hồn hơn thể xác, coi thể xác chẳng qua là nơi cư trú của linh hồn. Chết là việc giải thoát và thăng tiến của linh hồn, linh hồn có thể tồn tại riêng lẻ ngoài thể xác. Lễ an táng là để an ủi linh hồn của kẻ chết, cho nên lễ an táng rất trang nghiêm và đơn giản.

3.2. Chế độ dòng tộc của Trung Quốc và chế độ Giáo Hội của Phương Tây

Chế độ xã hội dòng tộc trọng dòng máu, gia tộc, đạo hiếu của người Trung Quốc đã thắm vào văn hóa về sự chết. Đạo hiếu không những là nguyên tắc cho kẻ sống, mà cũng là nguyên tắc hoạt động của lễ tang, cho rằng “Khi sống, phải thảo kính cha mẹ bằng lễ đạo, khi chết cũng phải an táng bằng lễ đạo, tế tự bằng lễ đạo[2][2] (Khổng Tử, Luận Ngữ, Vi Chính Đệ Nhị). Cho nên lễ an táng sẽ cử hành bằng đơn vị cơ bản là gia tộc, nó trở thành một hoạt động xã hội để đoàn tụ gia tộc với bà con bạn bè.

Bên Phương Tây ảnh hưởng của Giáo Hội rất lớn, ảnh hưởng này giống như tổ chức dòng tộc của Trung Quốc. Trong văn hóa Kitô giáo, sự sống và sự chết là việc giữa Thiên Chúa và cá nhân. Chết là linh hồn rời khỏi thể xác về với Chúa, một khi đã chết, con người không còn liên hệ nhiều với bà con bạn bè, vì thể xác đã hư nát, linh hồn trở về nơi vĩnh hằng.

3.3. Người Trung Quốc chú trọng hình thức, người Phương Tây chú trọng nội tâm 

Trong nghi lễ an táng người Trung Quốc rất chú trọng hình thức, thích phô trương hình thức bề ngoài, thích náo nhiệt, ưa sĩ diện, thích so sánh, người tham dự càng đông, thì kẻ sống càng được vinh dự. Còn mồ mả cần xem phong thủy, phải đẹp đẽ, phải kiên cố, ngày xưa còn cần rất nhiều lễ vật chôn theo. Nói cách nghiêm túc, người Trung Quốc tổ chức an táng là để cho người sống xem, nên chú trọng hình thức.

Người Phương Tây có truyền thống tổ chức lễ an táng một cách đơn giản, lễ an táng cho kẻ chết là tiễn đưa linh hồn. Người Phương Tây tương đối bình tĩnh, chủ yếu là tưởng nhớ những thành tựu của kẻ chết, chú trọng việc người sống cầu nguyện cho kẻ chết.

4. Kết luận

Từ những khác biệt văn hóa giữa Đông và Tây, chúng ta thấy được những khác biệt trong tâm thức giữa hai bên. Chúng ta là người phương Đông, ít nhiều cũng thích có hình thức bề ngoài, mà chúng ta lại là người Công Giáo, lại nghĩ đến phải trở về thế giới nội tâm. Khi tổ chức ma chay, tuy vẫn nhớ cầu nguyện cho kẻ chết, nhưng chúng ta cũng thích có nhiều vòng hoa, có nhiều linh mục đến dâng lễ tại gia, cũng muốn có nhiều linh mục đồng tế trong thánh lễ an táng. Đây là vấn đề hội nhập văn hóa, làm sao dung hòa ngoại tại và nội tâm. Tôi trộm nghĩ, nếu chúng ta không biết văn hóa của mình là gì, điều gì là văn hóa của ta, thì chưa thể hội nhập văn hóa được. Cũng thế, nếu chúng ta hiểu được “phúng điếu” là gì, thì không thể có việc tranh cãi có nên “miễn phúng điếu” hay không.

Lm. Stêphanô Huỳnh Trụ
——————————————-
[1] Cao Thụ Phan (chủ biên), HÌNH ÂM NGHĨA TỔNG HỢP ĐẠI TỰ ĐIỂN, nxb Chánh Trung, Đài Loan, 1971, tr. 1742- 1743.

[2] 生,事之以禮;死,葬之以禮,祭之以禮。(Sinh, sự chi dĩ lễ; tử, táng chi dĩ lễ, tế chi dĩ lễ.)

 —————————————–

 Tham khảo

1. Châu Văn Cán, HOA VIỆT TÂN TỰ ĐIỂN, Thế Giới Thơ Cuộc, Chợ Lớn, 1960.
2. Cao Thụ Phan, HÌNH ÂM NGHĨA TỔNG HỢP ĐẠI TỰ ĐIỂN, Đài Loan, 1971.
3. Lý Lạc Nghị, TÌM VỀ CỘI NGUỒN CHỮ HÁN, nxb. Thế Giới, Hà Nội, 1997.
4. Bộ Giáo Dục Đào Tạo, Nguyễn Như Ý (chủ biên), ĐẠI TỪ ĐIỂN TIẾNG VIỆT, nxb. Văn Hoá Thông Tin, Hà Nội, 1999.
5. Viện Ngôn Ngữ Học, Hoàng Phê (chủ biên), TỪ ĐIỂN TIẾNG VIỆT, Đà Nẵng, 2005.
6. Viện Ngôn Ngữ Học, Phan Văn Các (chủ biên), TỪ ĐIỀN HÁN VIỆT, nxb. Tp. HCM, 2001.
7. Châu Hà (chủ biên), QUỐC NGỮ HOẠT DỤNG TỪ ĐIỂN, nxb. Ngũ Nam, 2004.
8. KHƯƠNG HY TỰ ĐIỂN, nxb HánNgữ Đại Từ Điển, 2002.
__________________________
(Nguồn: tgpsaigon.net)
Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Hôm thứ Sáu 12 tháng Hai, 2021, Mùng Một Tết Tân Sửu, Phòng Báo Chí Tòa Thánh đã công bố Sứ điệp Mùa Chay Thánh 2021 của Đức Thánh Cha Phanxicô. Nguyên bản tiếng Ý và các ngôn ngữ khác có thể xem tại đây. Dưới đây là bản dịch toàn văn sang Việt Ngữ. Sứ điệp Mùa Chay 2021 của Đức Thánh Cha Phanxicô “Nào chúng ta lên Giêrusalem” (Mt 20:18) Mùa Chay: Thời gian canh tân Niềm tin, Hy vọng và Tình yêu Anh chị em thân mến, Chúa Giêsu đã mặc khải cho các môn đệ ý nghĩa sâu sắc nhất trong sứ vụ của Người khi loan báo cho họ cuộc khổ nạn, cái chết và sự phục sinh của Người để hoàn thành Thánh ý Chúa Cha. Sau đó, Ngài mời gọi họ chia sẻ sứ mạng này để cứu độ thế giới.
WHĐ (15.2.2021) – Nhân kỷ niệm 60 năm thành lập hàng Giáo phẩm Việt Nam (1961 – 2021), chúng tôi xin được đăng bản dịch chính thức của Hội đồng Giám mục Việt Nam về Tông thư thành lập hàng Giáo phẩm Việt Nam – “Jam In Pontificatus” của Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII gửi hàng Giáo phẩm Việt Nam ngày 14.1.1961. * * *
Thứ Tư Lễ Tro năm nay sẽ rơi vào ngày 17 tháng Hai. Hôm thứ Ba, Vatican đã đưa ra hướng dẫn về cách các linh mục có thể xức tro vào Thứ Tư Lễ Tro trong bối cảnh đại dịch coronavirus. Bộ Phụng Tự và Kỷ Luật Bí Tích đã công bố một chỉ dẫn vào ngày 12 tháng Giêng, hướng dẫn các linh mục đọc công thức xức tro một lần cho tất cả mọi người có mặt, thay vì cho từng người. Nguyên bản tiếng Anh có thể xem tại đây. Dưới đây là bản dịch toàn văn sang Việt Ngữ. Bộ Phụng Tự và Kỷ Luật Bí Tích Công văn số 17/21 Chỉ dẫn cho ngày Thứ Tư Lễ Tro Việc xức tro trong thời gian xảy ra đại dịch Vị Linh mục đọc lời nguyện làm phép tro. Ngài rảy nước thánh lên tro, không nói gì cả. Sau đó, ngài nói với tất cả những người hiện diện chỉ một lần duy nhất công thức như được ghi trong Sách Lễ Rôma, áp dụng công thức ấy cho tất cả mọi người nói chung:
Ngày 1 tháng 10 năm 2010, Hội đồng Giáo hoàng về Công lý và Hòa bình đã ra thông báo về án phong chân phước cho ĐHY Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận. Thông báo viết: “Ngày 22 tháng 10 tới, tức 3 năm sau khi loan báo việc mở Án phong chân phước, sẽ có phiên họp trọng thể mở cuộc điều tra ở cấp giáo phận về đời sống, các nhân đức và đời sống thánh thiện của Đấng Đáng Kính, ĐHY Việt Nam Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận, người đã là Phó Chủ Tịch Hội đồng Giáo hoàng về Công lý và Hòa bình từ năm 1994 và là Chủ tịch Ủy Ban này từ ngày 24 tháng 6 năm 1998 đến ngày 16 tháng 9 năm 2002”. Theo thông báo của Tòa Tổng Giám mục Tổng Giáo phận Tp. Hồ Chí Minh về việc điều tra án phong chân phước và phong thánh cho Đức Cố Hồng Y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận, do Đức Hồng Y GB Phạm Minh Mẫn ký ngày 1 tháng 1 năm 2012, chúng ta cùng tìm hiểu đôi nét về cuộc đời của Đấng Đáng Kính, Đức Hồng Y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận.
Phong trào mệnh danh là “Sứ điệp từ trời” đã xuất hiện từ tháng 11 năm 2010 tại Châu Âu, và cho đến nay đã được quảng bá hầu như rộng khắp trên toàn thế giới. Chắc hẳn nhiều người trong chúng ta đã nghe nói hoặc đã từng đọc qua các “Sứ điệp từ trời”. Điều đó ít nhất cũng cho thấy tầm ảnh hưởng và tính chất thu hút của phong trào mới này./20 Tháng Năm 2015(Xem: 1618) Lm Giuse Lâm Văn Sỹ OP./
RVA (11.1.2021) – Đức Thánh Cha Phanxicô đã ban hành Tự sắc “Spiritus Domini”, Thần Trí của Chúa, thay đổi khoản Giáo luật, số 230 triệt 1 để cho phụ nữ được lãnh nhận thừa tác vụ đọc sách và giúp lễ. Thánh lễ tại nhà nguyện thánh Marta | Ảnh: Vatican News Khoản này cho đến nay qui định rằng: “Các giáo dân thuộc nam giới có đủ tuổi và điều kiện do nghị định của Hội đồng Giám mục ấn định, có thể lãnh tác vụ đọc sách hoặc giúp lễ, qua một nghi lễ phụng vụ đã qui định. Tuy nhiên, việc trao tác vụ này không cho họ quyền được Giáo Hội trợ cấp hoặc trả lương”. Nay, trong tự sắc “Thần Trí của Chúa”, Đức Thánh Cha thay đổi khoản 230 triệt 1 như sau:
1. Ghi nhận lịch sử - Phụng Vụ Lễ trọng kính Đức Maria, Mẹ Thiên Chúa, được cử hành vào ngày 01 tháng 01, trùng với ngày bát nhật Giáng Sinh, nhớ đến việc cắt bì và đặt tên cho Chúa Giêsu, khởi đầu năm mới, và cũng là ngày cầu cho hòa bình thế giới. Trước khi canh tân Phụng Vụ, lễ trọng này được phổ biến trên khắp thế giới và được Đức Giáo Hoàng Piô XI xác định vào ngày 11.10.1931, nhân dịp kỷ niệm 1500 năm Công đồng Êphêsô. Trong niên lịch mới, lễ này gợi lại ngày thứ tám sau Giáng Sinh. Đức Giáo Hoàng Phaolô VI viết: “Ngày lễ trọng ấy nay được đặt vào mồng một tháng giêng theo như tập tục xa xưa của Phụng Vụ Rôma. Lễ này được dành riêng ca tụng việc Đức Maria góp phần vào mầu nhiệm cứu độ và tán dương tước vị cao quí đặc biệt do phần đóng góp ấy đem lại cho Người Mẹ rất thánh, Đấng có công giúp chúng ta đón tiếp Tác Giả của sự sống” (Marialis Cultus 5).
Mỗi năm Giáng Sinh về, hình ảnh Ông Già Noel xuất hiện khắp mọi nơi. Ông Già Noel thân thương gần gũi vui vẻ trao quà cho trẻ em. Ông Già Noel thăm viếng và chia sẻ cho những người kém may mắn. Ông Già Noel làm MC trong các chương trình ca nhạc mừng Giáng Sinh… /22 Tháng Mười Hai 2014 (Xem: 2075)/
Bộ Phụng Tự và Kỷ Luật Bí Tích đã ra một Thông Tư vào hôm thứ Bảy 19 tháng 12, khuyến khích các giáo xứ Công Giáo trên khắp thế giới cử hành Chúa Nhật Lời Chúa với sức sống mới. Thông Tư đã gợi ý những cách thức mà người Công Giáo nên chuẩn bị cho ngày dành cho Kinh Thánh. Đức Thánh Cha Phanxicô đã thiết lập Chúa Nhật Lời Chúa qua tông thư “Aperuit illis” (Người mở trí cho các ông) vào ngày 30 tháng 9 năm 2019, nhân kỷ niệm 1,600 năm ngày mất của Thánh Giêrônimô. Chúa Nhật Lời Chúa diễn ra vào Chúa Nhật thứ ba Mùa Quanh Năm, tức là sẽ rơi vào ngày 24 tháng Giêng năm 2021.
Lễ Giáng Sinh ngày nay có thể nói chính xác là ngày lễ nghỉ của toàn thể nhân loại. Đây là mùa của đèn nến và kim tuyến, thánh ca và ca đoàn, hương vị của cây thông và hạt dẻ nướng. Giáng Sinh đến với chúng ta với những bữa ăn ngon, những tiếng cười vui vẻ, và những nụ hôn dưới cây tầm gửi./post20 Tháng Mười Hai 2015(Xem: 1063) Trầm Thiên Thu/
Bảo Trợ