Làm Gì Khi Chương Trình Giáo Dục Phổ Thông Mới Ban Hành Đã Lạc Hậu?

05 Tháng Giêng 20192:18 SA(Xem: 216)

Làm gì khi chương trình giáo dục phổ thông mới ban hành đã lạc hậu?

Sau nhiều thời gian chờ đợi, cuối cùng Bộ giáo dục và đào tạo đã chính thức công bố Chương trình phổ thông tổng thể và chương trình các môn học vào chiều ngày 27 tháng 12 năm 2018. Rất nhiều chuyên gia, giáo viên và người dân kì vọng vào chương trình mới. Mặt khác, chắc chắn cũng sẽ có nhiều người tiếp tục đưa ra các góp ý hy vọng Bộ giáo dục và đào tạo sửa chữa, điều chỉnh.

Đó là lẽ thường của câu chuyện giáo dục. Chương trình giáo dục phổ thông quốc gia có vai trò lớn trong dẫn dắt và định hình giáo dục quốc gia vì vậy chuyện nó thu hút cả sự kì vọng và chỉ trích của toàn dân từ giới chuyên gia, giáo viên cho tới người dân thông thường là chuyện đương nhiên.

Tuy nhiên, xét cả về tư duy lý luận và thực tế, khi tiếp cận chương trình, cho dù là chương trình phổ thông của bất cứ nước nào, cần phải hiểu một sự thật rất phũ phàng: Ngay khi công bố chương trình đó đã trở nên… lạc hậu!

blank

Sách bán trên đường phố trước một hiệu sách tại trung tâm TP.HCM, ngày 1/12/2017. (Ảnh minh họa/xuanhuongho/Shutterstock)

Nghe thì sốc và vô lý nhưng đó là sự thật. Lý do vì ý tưởng về chương trình mới và sự chuẩn bị, quá trình biên soạn chương trình mới phải ra đời trước khi chương trình được công bố ít nhất là một vài năm. Vì vậy, khi xây dựng chương trình, các nhà làm chương trình cho dù có tài năng thế nào đi chăng nữa cũng chỉ có thể xây dựng chương trình dựa trên sự phân tích, đoán định về thực tế xã hội, giáo dục ở thời điểm đó cũng như những dự đoán về xã hội tương lai ngay lúc ấy. Để làm được chương trình, họ sẽ phải giả định chương trình đó viết cho một đối tượng học sinh, giáo viên và nhà trường nhất định.

Tuy nhiên, thời gian không chờ đợi ai và xã hội thì liên tục thay đổi. Đặc biệt ở hoàn cảnh của Việt Nam, một nước đang phát triển và thay đổi liên tục, nền tảng của sự giả định nói trên đã thay đổi nhanh chóng. Sự thay đổi nhanh chóng này đẩy chương trình trở nên lạc hậu ngay khi mới ra đời.

Lý do chương trình liên tục được sửa đổi, làm lại là vì thế. Ở Nhật Bản, vì lẽ đó mà thông thường cứ 10 năm họ lại thay đổi chương trình một lần.

Vậy thì trên thế giới, người ta làm cách nào để chống lại tính chất lạc hậu cố hữu của chương trình?

Cách thức hiệu quả nhất họ đang làm là “tương đối hóa” sự tồn tại tuyệt đối của chương trình. Tức là chương trình không phải là tất cả nội dung và phương pháp giáo dục. Nó chỉ là một gợi ý quan trọng ở tầm quốc gia. Nhật Bản trong cuộc cải cách giáo dục hậu chiến đã nêu rõ điều này trong chương trình phổ thông (bản tổng quát có tên Hướng dẫn học tập) năm 1947. Các tác giả coi những gì chương trình nêu ra chỉ là một phương án tham khảo quan trọng để thầy cô lưu ý khi tiến hành các “thực tiễn giáo dục” và kêu gọi các giáo viên bằng thực tiễn giáo dục của mình tiếp tục làm cho chương trình ngày một hoàn thiện hơn.

Điều này có nghĩa rằng trong thực tế, nước Nhật không chỉ thực hiện “một chương trình nhiều sách giáo khoa” mà là “Nhiều chương trình nhiều sách giáo khoa”. Nghĩa là ngoài chương trình quốc gia, cơ chế hành chính giáo dục mở, phân quyền còn cho phép các địa phương, các trường xây dựng được các chương trình riêng trên cơ sở tham khảo chương trình quốc gia. Sâu hơn nữa, cụ thể hơn nữa từng giáo viên sẽ có kế hoạch hướng dẫn học tập (chương trình) riêng của mình. Cách thức tiến hành như vậy đã tạo ra vô vàn các thực tiễn giáo dục phong phú làm nên cuộc cải cách giáo dục “từ dưới lên” không bao giờ dứt.

Khi thực hiện “nhiều chương trình-nhiều sách giáo khoa-nhiều thực tiễn giáo dục” như vậy thì vấn đề phát sinh tất yếu là lấy gì làm tiêu chuẩn soi chiếu và định hướng các thực tiễn giáo dục trong khi vẫn tôn trọng tương đối tính độc lập của chúng.

Ở đây, ngoài pháp luật (cho dù thế nào cũng không thể bao phủ hết mọi vấn đề, hành vi giáo dục) thì sức hấp dẫn và dẫn dắt của triết lý giáo dục là vô cùng quan trọng. Các thực tiễn giáo dục tuy phong phú nhưng sẽ không đi ngược lại triết lý giáo dục đã được luật hóa. Đấy là một thực tế ở Nhật và có lẽ cũng là ở nhiều nước có nền giáo dục tiên tiến khác.

Chẳng hạn, triết lý giáo dục của Nhật nói ngắn gọn là giáo dục nên các công dân có phẩm chất, tri thức, năng lực cần thiết, thích hợp với xã hội hòa bình, dân chủ và tôn trọng con người vì vậy mọi thực tiễn giáo dục, cho dù phong phú không thể đi ngược lại triết lý này. Triết lý này có tính bao quát cao vì thế nó bảo trợ và bao dung các thực tiễn giáo dục phong phú.

Chẳng hạn, để dạy cho học sinh hiểu về hậu quả của cuộc chiến tranh thế giới thứ hai đối với nước Nhật, có giáo viên sẽ dạy về nạn nhân của bom nguyên tử ở Hiroshima, Nagasaki, có giáo viên dạy về thiệt hại kinh tế của Nhật nhưng cũng có giáo viên dạy cả về những hành động quân đội phát xít Nhật ép buộc người dân Okinawa tự sát trong trận chiến với quân Mỹ hay các tội ác của quân đội Nhật ở châu Á. Các thực tiễn đó cho dù khác nhau nhưng đều không trái với triết lý giáo dục có tính chất phổ quát nói trên.

Việc nhận thức về vai trò, ý nghĩa của chương trình và sứ mệnh, quyền năng của bản thân ở giáo viên có quan hệ mật thiết với thành bại của cải cách giáo dục. Nếu giáo viên tuyệt đối hóa vai trò của chương trình, họ đương nhiên sẽ trở thành một thực thể thụ động kiểu “chỉ đâu đánh đấy”. Ngược lại, nếu họ biết “tương đối hóa” chương trình để chủ động về nội dung và phương pháp giáo dục, họ sẽ trở thành nhà giáo dục đúng nghĩa.

Khi đó các thực tiễn giáo dục của họ luôn mới mẻ, sống động, hấp dẫn và thiết thực cho dù xã hội đổi thay và thách thức thế nào. Đấy cũng là cách mà giáo viên lấp đầy và linh hoạt các khoảng trống về nội dung-các vấn đề nóng bỏng của cuộc sống đã không thể xuất hiện trong chương trình do thời lượng và dung lượng của chương trình có hạn. Sức sáng tạo đó cũng sẽ vượt qua được sự bất toàn cố hữu của chương trình giáo dục quốc gia.

Trong thời đại toàn cầu hóa và kinh tế tri thức hiện nay, năng lực tự chủ về nội dung và phương pháp giáo dục của giáo viên hay nói khác đi là năng lực tạo ra các thực tiễn giáo dục đang trở thành năng lực cốt lõi, bắt buộc. Đây là điểm yếu của giáo viên Việt Nam do nhiều yếu tố trong đó có sự tồn tại lâu dài, mạnh mẽ của cơ chế “một chương trình-một sách giáo khoa” và hệ thống hành chính giáo dục tập trung quyền lực. Tuy nhiên, giáo viên Việt Nam cần phải thay đổi tư duy và cách thức tiến hành giáo dục nếu không họ sẽ bị dòng chảy của thời đại cuốn trôi và thực tiễn đời sống bỏ qua.

Hà Nội, 28/12/2018

Theo Facebook Tác giả, dịch giả Nguyễn Quốc Vương

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Tổng thống Thái Anh Văn chủ trương tăng cường quân bị cho Đài Loan. Phát biểu đầu năm 2019 của bà, phản ứng lại ông Tập Cận Bình, đã tạo ra hiệu ứng mạnh mẽ trong xã hội Đài Loan Từ phát biểu kỷ niệm 40 năm "Thư gửi đồng bào Đài Loan" cho đến tuyên bố của bà Thái Anh Văn, các sự kiện đầu năm 2019 làm dấy lại nỗi sợ bị 'thống nhất' với Trung Quốc ở Đài Loan.
Sau cuộc gặp lịch sử giữa Mao Trạch Đông với Nixon vào đầu năm 1972, và sự kiện Mỹ rút ra khỏi Việt Nam sau Hiệp định Paris đầu năm 1973, Bắc Kinh đã thấy trước một khả năng mới: Họ có thể loại trừ khả năng can thiệp của Hải quân Mỹ nếu cưỡng chiếm các hòn đảo do Việt Nam Cộng hòa quản lý.
Ông Tâm Chánh tiết lộ báo Sài Gòn Tiếp Thị được lệnh phải ngưng đăng hai bài sau của ký sự "Biên giới tháng Hai" của tác giả Huy Đức Hôm 17/1, làng báo Việt Nam ngạc nhiên trước việc báo Thanh Niên đăng bài "45 năm Trung Quốc cưỡng chiếm Hoàng Sa của Việt Nam: Mưu đồ độc chiếm Biển Đông".Bài viết của tác giả Khánh An mở đầu với câu: "Trung Quốc đã có hàng loạt hành động phi pháp để phục vụ mục tiêu độc chiếm Biển Đông kể từ khi ngang ngược chiếm quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam." "Cách đây 45 năm, Trung Quốc đưa quân cưỡng chiếm toàn bộ quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam vào ngày 19/1/1974 sau khi đã chiếm cụm phía Đông hồi thập niên 1950," bài báo viết.
Thuế quan rõ ràng làm tổn thương nền kinh tế Trung Quốc nhiều hơn Mỹ. Cách đây không lâu, nền kinh tế Trung Quốc được dự báo sẽ sớm vượt qua Mỹ để trở thành lớn nhất thế giới. Chiến lược “Made in China 2025” của Chính phủ nhằm giúp Trung Quốc nắm quyền chi phối nền sản xuất toàn cầu, được coi là một mối đe dọa hiện hữu đối với vị trí lãnh đạo công nghệ của Hoa Kỳ. Giới đầu cơ cũng dự báo đồng nhân dân tệ của Trung Quốc sẽ thay thế đồng đô la Mỹ thành tiền tệ dự trữ thế giới.
Các chiến dịch tự do hàng hải (FONOP) đã trở nên thường xuyên hơn tại Biển Đông bất chấp các thách thức khá nguy hiểm của Trung Quốc. Tuy nhiên, đã có nhiều ý kiến cho rằng các chiến dịch của Mỹ không mấy hữu hiệu, và muốn thách thức các hành động xâm lấn của Trung Quốc trên Biển Đông, Hoa Kỳ cần đến những biện pháp mạnh mẽ hơn nhiều.
#GNsP (15.01.2019) – Liên quan đến hành vi hung bạo, tàn phá, cướp bóc nhà cửa của người dân Vườn Rau Lộc Hưng ngay giáp Tết, dư luận phẫn nộ và lên án phát biểu của người đứng đầu đảng cộng sản của Thành Hồ, Nguyễn Thiện Nhân với ý cho rằng, đây là việc “bình thường”.
Trong bài điều tra mang tựa đề « Con đập đắt giá làm Ecuador chìm sâu trong nợ nần với Trung Quốc », New York Times tuần này thuật lại chi tiết về một công trình thủy điện tệ hại đã làm Ecuador bị ràng buộc với Bắc Kinh qua khối nợ lớn, cộng với tai tiếng tham nhũng.
Giới chuyên gia tin rằng nếu người Trung Quốc thực sự quyết định nổ súng vào một trong những tàu sân bay của Mỹ, họ có thể thành công trong một cuộc tấn công bất ngờ. Nhưng người Mỹ có thể sẽ tiêu diệt “sạch sành sanh mọi thứ hữu dụng và có sức mạnh” của Hải quân Trung Quốc trong thời gian ngắn.
Nhiều tờ báo nhà nước, trong khi im thin thít về vụ chính quyền TP.HCM dùng ‘luật rừng’ cưỡng chế và phá sạch 200 ngôi nhà ở khu Vườn Rau Lộc Hưng, Tân Bình, thì đồng loạt nhảy xổ vào Facebook và gào thét về những ‘sai phạm’ của hãng này tại Việt Nam như không đóng các tài khoản cá nhân, Fanpage, nhóm, có bài đăng với nội dung vu khống, chống phá chính quyền, bôi nhọ, phỉ báng các cá nhân, tổ chức, cơ quan Nhà nước; cho phép các tài khoản hoạt động quảng cáo, rao bán sản phẩm, dịch vụ bất hợp pháp; trốn thuế; không hợp tác với cơ quan an ninh Việt Nam yêu cầu cung cấp thông tin về các tài khoản mà Việt Nam cho là “lừa đảo, vi phạm pháp luật”…
Về thời sự quốc tế, rất đáng chú ý là bài phân tích trên tờ Le Figaro về Trung Quốc, nói về điều được tờ báo mệnh danh là bốn chủ trương « phản hiện đại hóa - contre -modernisations » của ông Tập Cận Bình, đã góp phần kết thúc chu kỳ « 40 năm vàng son » của chế độ Cộng Sản Trung Quốc. Trong bài viết mang tựa đề ngắn gọn : « Trung Quốc : 4 phản hiện đại hóa », nhà báo Nicolas Baverez của tờ Le Figaro đã nêu bật bối cảnh năm 2019 này là năm chế độ Bắc Kinh kỷ niệm 70 năm ngày thành lập
Bảo Trợ