Triển vọng giải quyết căng thẳng Biển Đông trong cuộc gặp Mỹ – Trung

02 Tháng Mười Một 201812:05 SA(Xem: 313)

Trong bối cảnh Biển Đông đầy căng thẳng, Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Ngụy Phượng Hòa sẽ đến Washington tuần này để gặp Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ James Mattis. Họ sẽ thảo luận những gì – hay đúng hơn, ông Ngụy cần gì?
US China 1

Hãy xem xét bối cảnh gần đây. Một cuộc gặp gỡ giữa hai người đồng cấp ở Bắc Kinh đã bị hủy bỏ trong bối cảnh căng thẳng gia tăng giữa quân đội hai bên, đặc biệt trên Biển Đông, theo SCMP.

Cả hai đã gặp nhau mới đây tại Singapore, nhưng không có thỏa thuận nào được công bố. Ông Mattis trấn an dư luận rằng “cuộc cạnh tranh chiến lược của họ không mang ngụ ý thù địch”, nhưng ông cũng nói thêm rằng, “Chúng tôi sẽ không từ bỏ quyền tự do hàng hải”.

Tuyên bố này chứng tỏ rằng Hoa Kỳ sẽ không thay đổi hình thức tiếp cận đối đầu với các tuyên bố phi pháp của Trung Quốc ở Biển Đông.

Sau một cuộc đụng độ trực diện giữa chiến hạm Mỹ USS Decatur và tàu chiến Trung Quốc, Hải quân Mỹ vẫn không bỏ qua việc xem xét một cuộc biểu dương sức mạnh kéo dài nhiều ngày ở eo biển Đài Loan, minh chứng rõ ràng cho kế hoạch đối đầu căng thẳng với Trung Quốc ở Biển Đông.

blank
Tàu chiến Trung Quốc (bên phải) áp sát nguy hiểm gần tàu khu trục tên lửa dẫn đường USS Decatur của hải quân Mỹ trên Biển Đông hôm 30/9 (Ảnh: BI)

Dấu hiệu đầu tiên của chủ trương này đã xuất hiện vào ngày 3/5 khi Nhà Trắng cảnh báo rằng sẽ có “hậu quả ngắn và dài hạn” cho hành vi “quân sự hóa” của Trung Quốc ở Biển Đông.

Tiếp sau đó, Lầu Năm Góc tuyên bố hủy bỏ lời mời Trung Quốc tham gia tập trận chung RIMPAC 2018 ở Thái Bình Dương với lý do “hành vi của Trung Quốc [ở Biển Đông] không phù hợp với nguyên tắc và mục đích của cuộc tập trận [RIMPAC]”.

Tháng Sáu, tại Đối thoại Shangri-La ở Singapore, ông Mattis tiếp tục cảnh báo Trung Quốc rằng việc hủy bỏ lời mời chỉ là một “hậu quả tương đối nhỏ” và rằng sẽ “còn có nhiều hậu quả lớn hơn nữa trong tương lai”.

Ngày 4/10, Phó Tổng thống Hoa Kỳ Mike Pence đã có một bài phát biểu công khai chỉ trích hành vi của Trung Quốc trên nhiều phương diện, đồng thời nêu bật sự cố USS Decatur. Cảnh báo tiếp tục gia tăng khi Mỹ nhiều lần điều máy bay ném bom B-52 lượn lờ trên vùng biển Đông và Hoa Đông.

blank
Phó chủ tịch Mike Pence phát biểu tại Viện Hudson, Washington ngày 4/10/2018, công khai vạch rõ quan hệ chuyển từ hợp tác sang đối đầu với Trung Quốc (Ảnh: AP / Jacquelyn Martin)

Trung Quốc đã có động thái đáp trả sau đó.

Hồi tháng 5, Trung Quốc cho các máy bay ném bom hạ cánh trên đảo Phú Lâm thuộc Hoàng Sa, một động thái mà theo tuyên bố của lực lượng không quân Trung Quốc là luyện tập nhằm tăng cường khả năng “tiếp cận mọi lãnh thổ, thực hiện tấn công bất cứ lúc nào và từ mọi hướng” và chuẩn bị cho “cuộc chiến vì Biển Đông ”.

Trung Quốc cũng tổ chức các cuộc tập trận hải quân và không quân lớn ở Biển Đông và quanh Đài Loan, bao gồm cả cuộc tập trận bắn đạn thật tại Biển Hoa Đông mà một số người coi là để cảnh báo Đài Loan, Nhật Bản và Mỹ. 

Tháng Chín, Trung Quốc hủy bỏ một cuộc họp giữa Tư lệnh hải quân hai nước và trì hoãn một cuộc đối thoại quân sự giữa hai nhà lãnh đạo quân sự Mattis và Ngụy. Trung Quốc cũng từ chối cho tàu chiến Mỹ cập cảng Hồng Kông.

Quan hệ quân sự – quân sự có lẽ là chiều hướng quan trọng nhất trong mối quan hệ Mỹ-Trung vì nó có thể đóng vai trò cân bằng lực lượng khi quan hệ trong các lĩnh vực khác bị phá vỡ.

Randall Schriver, một quan chức cấp cao của Lầu Năm Góc, cho biết “các cuộc đàm phán cấp cao đặc biệt có giá trị trong thời điểm căng thẳng”, nhấn mạnh rằng vào tháng 6, Chủ tịch Tập Cận Bình gọi mối quan hệ quân sự Mỹ – Trung là “bộ phận khuôn mẫu cho các mối quan hệ song phương” giữa hai nước.

Mục đích chuyến thăm của Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc

Trong tình cảnh quan hệ chính trị và ngoại giao giữa hai nước đang ngày càng xấu đi, cuộc họp sắp tới có thể sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xác lập hình thế cho tương lai gần.

Vậy, ông Ngụy muốn gì?

Thứ nhất, ông Ngụy sẽ muốn xác minh liệu ông Mattis có rời khỏi chính quyền hay không. Bộ trưởng Mattis được đánh giá cao với tư cách là một người bình tĩnh, khôn ngoan, và tạo được tầm ảnh hưởng vững chắc tới các nhân tố khác có phần quyết liệt và khó đoán hơn trong chính quyền Trump. Nếu sự ra đi của ông Mattis sắp xảy ra, ông Ngụy sẽ cần phải lường trước những thay đổi, và liệu ai sẽ là người có khả năng thay thế ông Mattis.

blank
Bộ trưởng Quốc phòng James Mattis, trò chuyện với Tổng tham mưu trưởng quân đội Mark Milley trong một buổi lễ trao tặng Huân chương Danh dự tại Nhà Trắng hôm 31/7. (Ảnh: JABIN BOTSFORD/THE WASHINGTON POST)

Đồng thời, ông sẽ muốn xác định phạm vi và mức độ bền vững của xu hướng ủng hộ chính sách gia tăng đối đầu với Trung Quốc trong các cấp chính phủ Mỹ – và điều đó sẽ chi phối tình hình chính trị và quân sự như thế nào.

Mục đích thứ ba, và có lẽ là quan trọng nhất, ông Ngụy sẽ muốn đánh giá thái độ của Mỹ đối với mối quan hệ quân sự thường xuyên bị gián đoạn giữa hai nước. Liệu Hoa Kỳ muốn duy trì tình trạng đó, hay tạm ngưng tất cả?

Cuối cùng, ông Ngụy cần tái xác nhận xem quân đội hai bên sẽ tương tác với nhau như thế nào nếu tình hình thực sự xấu đi.

blank
Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Ngụy Phượng Hòa phát biểu tại hội nghị ADMM+. (Ảnh: Reuters)

Nhận thức chung của hai nhà lãnh đạo quân sự về việc đất nước của họ đang đứng bên bờ vực chiến tranh lạnh có thể sẽ là nhân tố tích cực giúp hai bên tránh được những xung đột không chủ định và không cần thiết.

Tình hình căng thẳng ở Biển Đông cũng sẽ có triển vọng được giải quyết, trong bối cảnh Trung Quốc coi các hoạt động tuần tra, tình báo, thẩm tra và trinh sát, nhằm duy trì tự do hàng hải của Mỹ là mối đe dọa và tìm cách gia tăng các nỗ lực đối đầu.

Khi quân đội Mỹ và Liên Xô gặp phải tình huống tương tự, hai nước đã thống nhất về một quy tắc ứng xử liên quan đến cuộc đụng độ giữa các tàu chiến và máy bay trên biển. Thỏa thuận sự cố trên biển đã thành công chặn đứng các nguy cơ xung đột tương tự.

Về cơ bản, đó là một thỏa thuận về giao tiếp và nghi thức ngoại giao. Mặc dù một thỏa thuận như vậy sẽ không thể ngăn cản các cuộc đối đầu có chủ ý, có lẽ Trung Quốc và Hoa Kỳ sẽ thảo luận về dự định đó nhằm giải quyết vấn đề và giảm thiểu các xung đột.

Trong khi cộng đồng quốc tế kỳ vọng cuộc họp sẽ dẫn đến một số thỏa thuận giúp giảm căng thẳng, hoặc ít nhất là tuyên bố công khai từ cả hai, nhưng cũng không loại trừ khả năng kết quả cuối cùng có thể khiến nhiều người thất vọng.

Nhìn chung, nỗ lực nhằm thiết lập các quy tắc nền tảng của hai nhà lãnh đạo quân sự Mỹ – Trung là minh chứng cho một thời kỳ đặc biệt khó khăn và nguy hiểm của quan hệ Mỹ – Trung, đặc biệt là trong lĩnh vực quân sự.

Minh Hạnh DKN

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Mỹ chỉ trích Trung Quốc tập trận ở Biển Đông, Bắc Kinh bác bỏ / Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ vào ngày 2 tháng 7 phát đi thông cáo báo chí nêu rõ quan ngại về cuộc tập trận kéo dài từ ngày 1 đến ngày 5 tháng 7 mà Trung Quốc tiến hành tại khu vực quần đảo Hoàng Sa đang có tranh chấp. Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ cho rằng tiến hành tập trận tại vùng lãnh thổ tranh chấp là đi ngược lại nỗ lực giảm căng thẳng và duy trì ổn định; gây bất ổn thêm nữa tình hình ở Biển Đông. Hoạt động tập trận như thế cũng vi phạm cam kết của Trung Quốc về Tuyên bố Ứng xử của các bên tại Biển Đông (DOC) là tránh những hoạt động làm phức tạp, hoặc leo thang tranh chấp và ảnh hưởng đến hòa bình, ổn định.
Ngày 02/07/2020, bộ Quốc Phòng Mỹ đã lên tiếng chỉ trích cuộc tập trận của Trung Quốc trong khu vực quần đảo Hoàng Sa, Biển Đông, là hành động làm cho tình hình trong vùng thêm mất ổn định. Trước đó, Việt Nam và Philippines cũng lên tiếng phản đối hành động quân sự của Trung Quốc. Hãng tin Pháp AFP dẫn thông cáo của Lầu Năm Góc có viết : « Bộ Quốc phòng lo ngại về việc Trung Quốc quyết định tiến hành các cuộc diễn tập quân sự quanh quần đảo Hoàng Sa ». Lầu Năm Góc nhấn mạnh, những hoạt động như vậy là « vi phạm những cam kết của Trung Quốc trong Tuyên bố 2002 về ứng xử của các bên
Hôm 01/07/2020, Hạ Viện Hoa Kỳ nhất trí thông qua một dự luật trừng phạt các quan chức Trung Quốc đã vi phạm quyền tự trị của Hồng Kông. Văn bản này có hơi khác dự luật đã được Thượng Viện thông qua ngày 25/06, sẽ được đưa trở lại Thượng Viện và sau đó tổng thống Donald Trump chuẩn y. Dự luật được cả phe Cộng Hòa lẫn Dân Chủ ủng hộ, nhằm tăng cường áp lực lên Bắc Kinh, ngoài những biện pháp đã được chính quyền Mỹ loan báo từ khi Trung Quốc loan báo luật an ninh quốc gia về Hồng Kông. Một thượng nghị sĩ Dân Chủ cho biết văn bản của Hạ Viện chỉ có một ít thay đổi về kỹ thuật, chắc chắn hôm nay được Thượng Viện thông qua.
Mỹ: Số ca nhiễm COVID hàng ngày tăng kỷ lục / Hôm qua, 30/06/2020, các quan chức cao cấp của Mỹ đã kêu gọi người dân, đặc biệt là những người trẻ tuổi, nên đeo khẩu trang và tránh các đám đông để ngăn chận sự lây lan của dịch Covid-19, nay đã vượt tầm kiểm soát ở một số nơi.
Khoảng 10% nhân viên làm trong ngành chăn nuôi, chế biến thịt heo Trung Quốc, bị phát hiện nhiễm virus G4. Virus G4 được coi là rất đáng sợ, bởi theo một số nghiên cứu, loài này « có đầy đủ các đặc tính » để dễ dàng lây nhiễm sang người. G4 là một biến chủng của virus H1N1, từng gây đại dịch toàn cầu năm 2009.
Thượng đỉnh khối ASEAN lần thứ 36 kết thúc hôm qua, 26/06/2020. Báo chí quốc tế chú ý đến việc thông cáo chung ASEAN nhấn mạnh đến các tranh chấp, bất đồng phải được giải quyết cơ sở Công Ước Quốc Tế về Luật Biển của Liên Hiệp Quốc (UNCLOS). Nhiều nhà quan sát cho rằng đây là một bước tiến cho thấy ASEAN đã bước đầu thống nhất được lập trường, để chống lại các tham vọng bành trướng của Trung Quốc.
Đối phó với quân đội Trung Quốc là lý do khiến Washington phải rút bớt một phần lớn lực lượng quân đội Mỹ tại Đức. Ấn Độ và Biển Đông là hai địa bàn chủ yếu mà Washington sẽ tập trung quân đội, để sẵn sàng ngăn chặn các hoạt động gây hấn của Trung Quốc.
Yang Jianli, một nhà bất đồng chính kiến ​​Trung Quốc và là con trai của một cựu lãnh đạo Đảng Cộng sản nước này, người hiện đang đứng đầu tổ chức Sáng kiến Trao trả ​​Quyền lực Công dân cho Trung Quốc, một tổ chức phi chính phủ ủng hộ dân chủ ở Hoa Kỳ, cũng cho rằng việc lật đổ các bức tượng gợi tưởng đến cuộc cách mạng văn hóa ở Trung Quốc trong thập niên 60-70. “Hành vi của những người biểu tình khiến tôi hồi tưởng lại rất nhiều về cuộc cách mạng văn hóa khi đó”, ông Yang nói với The Epoch Times. “Nó giống nhau về tính bạo lực, phản luật pháp và cổ xúy tính chính trị”, ông nói. “Black Live Matters đã vượt quá ranh giới khi phá hủy hoặc lật đổ các bức tượng của những người cha sáng lập nước Mỹ như Washington và Jefferson”.
Ngày 15/06/2020, quân đội Trung Quốc và Ấn Độ đã xô xát nhau dữ dội ở vùng Ladakh, trên dãy Himalaya. Hai bên đổ lỗi cho nhau là đã xâm phạm đường kiểm soát thực tế (LAC). Thế nhưng, tranh chấp biên giới chỉ là bề nổi. Dự án « Vành đai và Con đường » mới chính là cốt lõi căng thẳng Ấn – Trung. Căng thẳng biên giới Ấn – Trung tại thung lũng Galwan, vùng Ladakh, nằm trên cao 4.300 mét của dãy Himalaya đã kéo dài từ hơn một tháng nay. Tuy nhiên, trận ẩu đả tay không hôm thứ Hai 15/06/2020, nổ ra ở nhiều điểm dọc theo vùng biên giới có tranh chấp giữa Ấn Độ - Trung Quốc, là đẫm máu nhất. Phía Ấn Độ cho biết có 20 binh sĩ thiệt mạng. Trung Quốc, giốn
Tư lệnh không quân Hoa Kỳ ở Thái Bình Dương tố cáo Trung Quốc đe dọa tự do hàng không, hàng hải với kế hoạch lập vùng nhận dạng phòng không trên vùng Biển Đông nhân lúc quốc tế bận tâm chống dịch Covid-19. Quảng cáo Theo ABS-CBN News, tham gia một cuộc hội thảo qua video tổ chức tại Manila ngày thứ tư 24/06/2020, tướng Charles Brown Jr, Tư lệnh không quân Hoa Kỳ tại Thái Bình Dương, báo nguy: cả một vùng Ấn Độ-Thái Bình Dương và lưu thông trên biển, trên không sẽ bị tác hại nghiêm trọng, nếu Trung Quốc thiết lập vùng nhận dạng phòng không ở Biển Đông. S
Bảo Trợ