Cải cách ngành tư pháp VN chờ Tân Chủ tịch nước đã 13 năm

06 Tháng Mười 201811:33 CH(Xem: 41)
  • Tác giả :

Cải cách ngành tư pháp VN chờ Tân Chủ tịch nước đã 13 năm

Ban chấp hành Trung ương vừa họp thống nhất giới thiệu Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng để Quốc hội bầu làm Chủ tịch nước.

Ông Hàn Đức Long (trái) và luật sư Ngô Ngọc Trai tại nhà riêng hôm 21/12/2016Bản quyền hình ảnhFACEBOOK NGÔ NGỌC TRAI
Image captionÔng Hàn Đức Long (trái) và luật sư Ngô Ngọc Trai tại nhà riêng hôm 21/12/2016. Vụ án oan sai với ông Long là một ví dụ về các vấn đề bất cập của hệ thống điều tra và xét xử ở Việt Nam

Theo sự phân công nhiệm vụ hiện nay thì Chủ tịch nước sẽ đảm nhiệm cương vị Trưởng ban chỉ đạo cải cách tư pháp Trung ương.

 

Do vậy nhiều vấn đề bất cập của nền tư pháp sẽ đặt ra trách nhiệm cho tân Chủ tịch nước.

Nhưng là một giáo sư chuyên ngành về xây dựng Đảng, liệu nhãn quan nhìn nhận về nền tư pháp của Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng sẽ thế nào?

Tôi xin đưa ra vài gợi ý cần tiếp tục cải cách đối với nền tư pháp.

Lỗi hẹn cải cách

Năm 2005 Bộ Chính trị Đảng cộng sản ban hành Nghị quyết số 49-NQ/TW về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.

Tính đến nay đã 13 năm thực hiện và chỉ còn hai năm nữa là cán mốc cuối cùng, nhưng thực tế nhiều mục tiêu đã không được thực hiện.

QH VNBản quyền hình ảnhVIETNAM NEWS AGENCY
Image captionQuốc hội VN - hình chỉ có tính minh họa

Một trong các mục tiêu lỗi hẹn là việc chuyển giao công tác thi hành án sang cho Bộ tư pháp. Trong Nghị quyết 49 đã xác định nhiệm vụ "Chuẩn bị điều kiện về cán bộ, cơ sở vật chất để giao cho Bộ Tư pháp giúp Chính phủ thống nhất quản lý công tác thi hành án".

Nghị quyết 49 cũng đã nêu rõ mốc giới hạn đến năm 2010 là chuẩn bị các điều kiện để thực hiện việc chuyển giao.

Trên thực tế không biết công cuộc chuẩn bị thế nào mà đến nay đã là năm 2018 việc chuyển giao vẫn không được thực hiện. Các trại giam giữ vẫn do Bộ Công an nắm giữ.

Đó là một điểm lỗi hẹn trong chính sách mục tiêu về cải cách tư pháp.

Một mục tiêu khác cũng bị lỗi hẹn là về vấn đề "Hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự, thu hẹp đối tượng người có thẩm quyền quyết định việc áp dụng các biện pháp tạm giam".

Thực tế chẳng có tiến bộ nào trong việc thu hẹp đối tượng người có thẩm quyền quyết định việc bắt tạm giam.

Quy định về bắt tạm giam của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 về cơ bản được giữ nguyên từ Bộ luật tố tụng hình năm 2003, đối tượng người có thẩm quyền quyết định việc bắt tạm giam không có gì thay đổi, tuy rằng câu chữ có một vài điểm khác.

Theo đó những người có thẩm quyền bắt tạm giam hiện nay bao gồm:

a) Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra các cấp. Trường hợp này, lệnh bắt phải được Viện kiểm sát cùng cấp phê chuẩn trước khi thi hành;

b) Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân và Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát quân sự các cấp;

c) Chánh án, Phó Chánh án Tòa án nhân dân và Chánh án, Phó Chánh án Tòa án quân sự các cấp; Hội đồng xét xử.

Sự rộng mở các đối tượng có thẩm quyền bắt giam giữ tạo ra nguy cơ rủi ro cao cho các quyền công dân, và khiến cho nền tư pháp hình sự trở thành môi trường không gian kém dân chủ.

Từ năm 2005 Bộ Chính trị đã đề ra mục tiêu "thu hẹp đối tượng người có thẩm quyền quyết định việc áp dụng các biện pháp tạm giam", một nội dung rất tiến bộ.

Nhưng vấn đề là nếu cơ quan lãnh đạo cao nhất đã nhìn ra sự bất ổn của việc trao quyền rộng rãi trong việc bắt giữ thì điều gì đã khiến nó không được thực hiện?

Phải chăng quyền bắt giam giữ là một thứ quyền lực quá lớn khiến người nắm quyền không chịu buông?

Trong tương lai vấn đề này sẽ đặt ra với Tân Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng.

Tinh thần Nghị quyết 49 sẽ vẫn cần được tiếp tục thực hiện và tôi cho rằng cần cắt bỏ thẩm quyền bắt giam giữ của Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát.

Khi đó thẩm quyền bắt giam giữa chỉ thuộc về duy nhất chủ thể Tòa án, phù hợp với thông lệ chung của nền tư pháp các nước trên thế giới.

Cụ thể như Nhật Bản và Hàn Quốc đều quy định trong mọi trường hợp việc bắt giam giữ, khám xét và thu giữ đồ vật đều phải có lệnh của Tòa án.

Thực thi yếu kém và cản trở luật sư

Nhiều nội dung mục tiêu cải cách tư pháp theo Nghị quyết 49 đã bị lỗi hẹn so với cột mốc đến năm 2020.

Nhưng sự yếu kém không chỉ xảy ra trong việc thực thi một Nghị quyết của Bộ chính trị mà nó còn xảy ra với chính những quy định pháp luật đã được ban hành có hiệu lực.

Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 có một số quy định tiến bộ trong việc đảm bảo quyền con người như Quyền im lặng, Ghi âm ghi hình khi hỏi cung, vai trò lớn hơn của Luật sư bào chữa.

Nhưng thực tế thì thấy các quy định này được thực thi yếu kém. Các bị can vẫn phải khai báo mà chẳng được im lặng, cán bộ tư pháp chẳng chịu giải thích cặn kẽ dễ hiểu cho bị can về quyền trình bày lời khai và cách thức thực hiện.

Người có động lực nhất trong việc bênh vực quyền lợi cho những người bị bắt giữ là Luật sư thì lại cũng chưa tự giúp được mình khi đang phải chịu những rào cản chướng ngại bởi chính các cơ quan tư pháp.

Trung tướng Bùi Văn Thành trong một kiểm tra công tác Phòng cháy chữa cháy
Trung tướng Công an Bùi Văn Thành trong một kiểm tra công tác Phòng cháy chữa cháy. Tướng Thành đã bị giáng quân hàm vì liên quan đến vụ Phan Văn Anh Vũ

Mang danh là hướng dẫn thi hành Bộ luật tố tụng hình sự mới, Các cơ quan gồm Bộ công an, Bộ Quốc phòng, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao đã cùng nhau ban hành một thông tư liên tịch số 01/2018/TTLT quy định về phối hợp giữa cơ sở giam giữ và cơ quan tiến hành tố tụng.

Theo những câu chữ lắt léo trong văn bản này thì tóm lại luật sư lại bị cản trở trong việc gặp người đang bị giam giữ.

Thực tế là như vậy, và Tân Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng có thấu hiểu cho nỗi niềm hành nghề nhiều o ép của giới luật sư?

Nhưng vẫn hy vọng

Tựu chung lại sự lạm quyền và thuộc tính chuyên chế vẫn còn nặng nề trong lối làm việc của ngành tư pháp.

Tính chất nhân đạo và tinh thần khoan dung tuy rằng đã được nhấn nhá trong luật nhưng lại bị loại bỏ trong khâu thi hành.

Với những vấn đề đã được cải cách và cả những vấn đề đã được đặt ra nhưng chưa cải cách, tựu chung lại cũng chỉ nhằm san sẻ căn chỉnh lại việc nắm giữ thực thi các quyền tư pháp sao cho hợp lý, khoa học và nhân bản hơn mà thôi.

Nhưng lợi ích của nhà nước và xã hội đã không vượt qua được những vị kỷ lợi quyền hẹp hòi luôn muốn 'làm tất ôm trọn' của một số bộ ngành đầy quyền lực.

Tới nay Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng sẽ được bầu làm Chủ tịch nước và đảm nhiệm cương vị Trưởng ban chỉ đạo cải cách tư pháp Trung ương.

Những quan điểm của ông về chống tham nhũng và sắp xếp tổ chức lại ngành công an tạo ra hy vọng cho những tiến bộ về cải cách tư pháp sẽ được thực hiện.

Chúng ta hãy cùng chờ xem.

Bài phản ánh văn phong và quan điểm của riêng tác giả, một luật sư hiện sống và làm việc ở Hà Nội.
Theo BBC

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Việt Nam nên tìm một nếp suy tư khác, thoát khỏi ảnh hưởng của Bắc Kinh về tư tưởng, rồi về chiến lược phát triển kinh tế.
Ngày 14/03/2018, khu trục hạm USS Mustin dẫn đầu đội hình gồm tuần dương hạm USS Antietam (t), khu trục hạm USS Curtis Wilbur và chiến hạm Nhật Bản JS Fuyuzuki (p) nhân cuộc tập trận Multi-Sail 2018.
Trong hạ tuần tháng 10 năm 2018, người Việt trong nước lẫn hải ngoại nghe nhiều nhất 2 tin sau đây. Một là tin một người phụ nữ Việt Nam trẻ tên Nguyễn Thùy Dương, cư dân tại Thủ Thiêm ném chiếc giày cô mang vào mặt bà Nguyễn Thị Quyết Tâm, một trong những nhà lãnh đạo cao cấp của đảng CSVN, đương kim dân biểu quốc hội và chủ tịch Hội Đồng Nhân Dân TP Hồ Chí Minh, Thành Phố Trực Thuộc Trng Ương Lớn Nhất Việt Nam, gây chấn động cả nước.
Nguyễn Quang Duy - Úc lại lâm vào khủng hoảng chính trị với một Quốc hội treo khi cử tri tại đơn vị bầu cử Wentworth bầu cho ứng cử viên độc lập Kerryn Phelps vào Hạ viện thay thế cựu Thủ Tướng Malcolm Turnbull. Đảng cầm quyền nay muốn tiếp tục thông qua các đạo luật cần phải thu xếp dựa vào ít nhất một dân biểu độc lập hay dân biểu đảng Xanh. Và nếu đảng đối lập thương lượng được với các dân biểu độc lập và đảng Xanh thành lập Liên Minh trong vài ngày nữa Úc sẽ có 1 Thủ tướng mới, vị Thủ tướng này cũng có thể sẽ chỉ tồn tại tới tháng 5/2018 trước khi bầu cử.
Giữa những hận thù của chế độ, đứng trước bản án 20 năm tù khắc nghiệt và bất công, nổi lên nụ cười Lê Đình Lượng. Tôi không biết nên dùng tính từ nào để nói về nụ cười lịch sử này. Hiền hoà, đôn hậu, nhân ái, tự tại, thảnh thơi... Anh đi vào lao tù của chế độ độc ác bằng một nụ cười như vậy. Xin được gọi đó là Nụ cười Việt Nam.
Trung Quốc đang dùng kế sách “Một vành đai một con đường để thâu tóm thế giới”. Thủ tướng Malaysia Mahathir gọi đó là Chính sách Thực dân mới. Còn Việt Nam thì đã bị Trung Quốc giăng lưới “Liên hoàn kế” bao vây nhừ nát khắp mọi nơi rồi. Nay lại tự mình chui dần vào rọ thì không ai có thể cứu giúp được.
Ngày 1/10/2018, trang Facebook SOL-VNU Confessions loan báo một thông tin đặc biệt: Tiến sĩ Nguyễn Hùng Cường đã bị Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, sau hàng loạt đơn tố cáo nhắm vào vị giảng viên trẻ này. Đây là điều đã được nhiều sinh viên và cựu sinh viên Khoa Luật chờ đợi từ lâu, bất chấp những nỗ lực phản đối của ông Cường.
GNsP – Tôi gặp Lượng lần đầu tiên vào một buổi trưa hè của năm 2015. Sau một quãng đường dài từ Yên Thành đến thành phố Vinh, tôi ngồi đợi Lượng ở quàn nước. Tích tụ kinh nghiệm “trốn tìm” với an ninh, tôi đã quá quen với những lần gặp gỡ anh em đấu tranh suốt 3 miền đất nước. Thường thì ở những lần gặp gỡ ấy, tôi đóng vai “chim mồi”, nghĩa là người đến điểm hẹn, còn bạn bè địa phương thì cho dù đã có mặt trước từ rất sớm nhưng anh em đi rảo chung quanh xem có “cái đuôi” nào đi theo chim mồi hay không.
Xuyên qua lịch sử thế giới có lẽ thời CS là thời Trung Hoa với quốc hiệu mới Trung Quốc trỗi dậy, vươn lên cao nhứt. Chủ Tịch Tập cận Bình tóm thâu chánh trị, quân sự, đảng, nhà nước vào tay mình, có thể như làm hoàng đế suốt đời. Nhưng phàm pháp nhân hay thể nhân sống trên cõi đời này, vạn vật đều bị chi phối bởi hai qui luật bất biến của Tạo Hoá.
Chính trị nước Mỹ luôn ảnh hưởng đến chính trị thế giới và luôn ảnh hưởng mạnh đến chính trị Việt Nam. Tổng Thống Trump người đứng đầu nước Mỹ lại liên tục thay đổi cách hành sử và thay đổi thành phần nhân sự trong chính quyền, đến độ có người cho rằng ông đã trở thành một nhà độc tài. Thực hư thế nào về vai trò của Tổng Thống Mỹ, về hệ thống phân quyền và liệu Tổng Thống Trump có thể trở thành độc tài hay không?
Bảo Trợ