Quyền Biểu Tình Và Những Điều Cần Biết

01 Tháng Chín 201810:10 CH(Xem: 173)
  • Tác giả :

Quyền biểu tình và những điều cần biết

Nguyễn Trang Nhung
Người biểu tình phản đối dự luật Đặc khu và An ninh mạng ở Sài Gòn hôm 10/6/2018
Người biểu tình phản đối dự luật Đặc khu và An ninh mạng ở Sài Gòn hôm 10/6/2018
AFP

Ngày 27/8, Chủ tịch UBND Hà Nội, ông Nguyễn Đức Chung, đã phát biểu chỉ đạo trong cuộc họp giao ban công tác TP. Hà Nội rằng công an thành phố cần "không để xảy ra tình trạng tụ tập đông người, hành vi quá khích trên địa bàn thành phố" trong dịp 2/9.[1]

Tuy không nói tới biểu tình mà chỉ nói tới "tụ tập đông người", song phát biểu của ông Chung được cho là chỉ đạo ngăn chặn biểu tình, và xếp chung biểu tình với "hành vi quá khích". Nhân phát biểu này của ông Chung, chúng ta cùng tìm hiểu về quyền biểu tình.

Căn cứ pháp lý quốc gia

Đầu tiên, cần biết rằng quyền biểu tình (một cách ôn hòa) là một trong các quyền công dân cơ bản, là một dạng của quyền tự do biểu đạt, và cũng là một dạng của quyền tự do hội họp. Quyền này được quy định trong Hiến pháp Việt Nam 2013[2], đạo luật có giá trị pháp lý cao nhất của quốc gia, tại Điều 25:

"Người dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình. Việc thực hiện các quyền này do pháp luật quy định."

Vậy pháp luật quy định ra sao về quyền biểu tình? Câu trả lời là 'Không ra sao cả vì chưa có luật biểu tình'. Điều đó có nghĩa là người dân không được đi biểu tình? Câu trả lời là 'Không phải thế'.

Người dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình. Việc thực hiện các quyền này do pháp luật quy định. - Điều 25, HIến pháp

Khi chưa có luật biểu tình thì chưa có quy định nào về biểu tình để điều chỉnh các hành vi biểu tình của người dân. Khi đó, các hành vi của người dân trong biểu tình được điều chỉnh bởi các quy định pháp luật hiện có, chẳng hạn quy định về an toàn giao thông, trật tự công cộng.

Như vậy, dù chưa có luật biểu tình thì người dân vẫn được đi biểu tình. Việc chưa có luật biểu tình không phải là lý do để ngăn chặn người dân thực hiện quyền này. Nếu chính quyền ngăn chặn người dân biểu tình, chính quyền đã vi phạm hiến pháp, hay vi hiến.

Căn cứ pháp lý quốc tế

Không chỉ có căn cứ pháp lý là hiến pháp quốc gia, quyền biểu tình – một dạng của quyền tự do hội họp (như trên đã nêu) – còn có căn cứ pháp lý là luật quốc tế, bao gồm Tuyên ngôn Phổ quát về Nhân quyền 1948 (Universal Declaration of Human Rights – UDHR)[3], và Công ước Quốc tế về Các Quyền Dân sự và Chính trị 1966 (International Covenant on Civil and Political Rights – ICCPR)[4] mà Việt Nam tham gia năm 1982.

"Ai cũng có quyền tự do hội họp và lập hội có tính cách hoà bình." (Khoản 1, Điều 21, UDHR)

"Quyền hội họp hoà bình phải được công nhận. Việc thực hiện quyền này không bị hạn chế, trừ những hạn chế do pháp luật quy định và là cần thiết trong một xã hội dân chủ, vì lợi ích an ninh quốc gia, an toàn và trật tự công cộng, và để bảo vệ sức khỏe và đạo đức xã hội hoặc bảo vệ quyền và tự do của những người khác." (Điều 21, ICCPR)

Ai cũng có quyền tự do hội họp và lập hội có tính cách hoà bình - UDHR

Trong khi ICCPR với tư cách là một công ước có tính chất ràng buộc đối với Việt Nam cũng như các bên tham gia khác, UDHR không phải là một công ước nhưng có ý nghĩa như "một tiêu chuẩn thực hiện chung cho tất cả các dân tộc và quốc gia"[5], làm cơ sở cho nhận thức của tất cả các quốc gia và dân tộc về các quyền con người và quyền công dân.

Ngoài ICCPR và UDHR, luật quốc tế còn có nhiều văn bản khác về quyền con người dành cho các cộng đồng khác, như Hiến chương châu Phi về quyền con người và các dân tộc (the African Charter on Human and Peoples' Rights), Công ước châu Mỹ về quyền con người (the American Convention on Human Rights), và Công ước châu Âu về quyền con người (the European Convention on Human Rights), v.v.

Các giới hạn của quyền

Như hầu hết các quyền tự do, quyền biểu tình là có giới hạn. Các giới hạn đó là gì? Điều 21, ICCPR nêu trên đã chỉ ra các giới hạn, đó là các hạn chế về (1) an ninh quốc gia, (2) an toàn và trật tự công cộng, (3) sức khỏe và đạo đức xã hội, (4) quyền và tự do của những người khác.

Hiến pháp Việt Nam 2013 cũng chỉ ra các giới hạn tương tự tại Khoản 2, Điều 14:

"Quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng."

Người biểu tình phản đối Trung Quốc đứng trước hàng rào công an trên đường phố Sài Gòn hôm 11/5/2014
Người biểu tình phản đối Trung Quốc đứng trước hàng rào công an trên đường phố Sài Gòn hôm 11/5/2014 AFP
blank

Một băn khoăn được đặt ra là có các nguyên tắc hay hướng dẫn nào cho các giới hạn, để các chính quyền tránh xâm phạm vào các quyền tự do nói chung và quyền biểu tình nói riêng hay không? Câu trả lời là 'Có'. Năm 1985, Hội đồng Kinh tế và Xã hội (Economic and Social Council – ECOSOC) của Liên Hợp Quốc đã thông qua các nguyên tắc Siracusa về các quy định giới hạn và đình chỉ trong ICCPR[6]. Sau đây là một số nguyên tắc:

"Sức khỏe của công chúng có thể được coi là căn cứ cho việc giới hạn một số quyền để cho phép một nhà nước có biện pháp đối phó với một mối đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe của người dân hoặc các cá nhân thành viên của cộng đồng. Những biện pháp này phải được nhắm cụ thể đến việc ngăn ngừa bệnh tật hoặc chấn thương hoặc cung cấp sự chăm sóc cho các bệnh nhân và người bị thương." (Nguyên tắc 25)

"An ninh quốc gia có thể được viện dẫn để biện minh cho các biện pháp giới hạn một số quyền chỉ khi chúng được thực hiện để bảo vệ sự tồn tại của quốc gia hay toàn vẹn lãnh thổ của nó hoặc độc lập chính trị chống lại việc sử dụng vũ lực hoặc đe dọa vũ lực." (Nguyên tắc 29)

"An toàn công cộng nghĩa là bảo vệ chống lại sự nguy hiểm đối với sự an toàn của con người, đối với cuộc sống của họ hoặc toàn vẹn về thể chất, hoặc thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản của họ." (Nguyên tắc 33)

"Một giới hạn đối với một quyền con người dựa trên danh dự của người khác không được sử dụng để bảo vệ nhà nước và công chức của mình khỏi quan điểm hoặc chỉ trích của công chúng." (Nguyên tắc 37)

Có thấy rằng các nguyên tắc trên đây, đặc biệt là các nguyên tắc về an ninh quốc gia và an toàn công cộng, đã không được chính quyền Việt Nam tôn trọng. Hệ quả là các giới hạn về an ninh quốc gia và an toàn công cộng được sử dụng một cách tùy tiện để cản trở người dân thực hành quyền biểu tình cũng như các quyền tự do khác.

Dẫu vậy, việc hiểu biết về quyền biểu tình bên cạnh các quyền tự do khác là rất cần thiết đối với chúng ta, với tư cách là chủ thể của các quyền, để có thể thực hiện các quyền với tất cả sự tự tin và xa hơn, là thúc đẩy các quyền này, để chúng thực sự được chính quyền tôn trọng, và để chúng ta thực sự được tự do.

Chú thích:

[1] Chủ tịch Hà Nội: Không để xảy ra tình trạng tụ tập đông người dịp 2/9
https://news.zing.vn/chu-tich-ha-noi-khong-de-xay-ra-tinh-trang-tu-tap-d...

[2] Hiến pháp Việt Nam 2013
http://vbpl.vn/TW/Pages/vbpq-toanvan.aspx?ItemID=32801

[3] Tuyên ngôn Phổ quát về Nhân quyền 
https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Linh-vuc-khac/Cong-uoc-quoc-te-ve-quy...

[4] Công ước Quốc tế về Các Quyền Dân sự và Chính trị 
https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Linh-vuc-khac/Cong-uoc-quoc-te-ve-quy...

[5] Dẫn từ lời nói đầu của Tuyên ngôn Phổ quát về Nhân quyền

[6] ABC về các quyền dân sự và chính trị cơ bản (xem phụ lục từ trang 133)
http://isee.org.vn/Content/Home/Library/461/abc-ve-cac-quyen-dan-su-chin...

* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do
Theo RFA

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Đúng theo dự kiến, ngày 14/06/2019, Quốc Hội Việt Nam vừa thông qua Nghị quyết phê chuẩn việc gia nhập Công ước số 98 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về Áp dụng những nguyên tắc của quyền tổ chức và thương lượng tập thể.
Thị trường nhập cảng lớn nhất của Việt Nam vẫn là Trung Quốc và có dấu hiệu tăng mạnh, nhất là nhóm hàng máy điện toán, sản phẩm điện tử và linh kiện lên đến 81% so với cùng kỳ năm 2018. Theo báo Pháp Luật TP.HCM, Tổng Cục Hải Quan cho biết năm tháng đầu năm 2019, Việt Nam chi tới gần $30 tỷ nhập cảng hàng hóa từ Trung Quốc. Đáng lưu ý, kim ngạch nhập cảng từ Trung Quốc những tháng qua tăng rất cao, lên tới hơn 20% so với cùng kỳ năm 2018 và chiếm đến 29% tổng kim ngạch nhập cảng cả nước trong cùng thời điểm.
Phiên tòa xét xử 3 người với cáo buộc “hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân” kết thúc chỉ trong vòng buổi sáng ngày 24/6/2019 tại Tòa án nhân dân TPHCM với 30 năm tù được tuyên cho 3 nhà hoạt động. Các mức án cụ thể lần lượt là: công dân Mỹ gốc Việt Michael Phương Minh Nguyễn bị tuyên 12 năm tù giam, 2 thanh niên khác là Huỳnh Đức Thanh Bình và Trần Long Phi bị tuyên lần lượt 10 năm tù và 8 năm tù giam. Ngoài ra, công dân Mỹ Michael Phương Minh Nguyễn sẽ bị trục xuất sau khi thi hành xong bản án, 2 người còn lại sẽ bị quản chế thêm 3 năm sau án tù và bị tước các quyền công dân.
Hôm 22 Tháng Sáu, Bí Thư Thành Ủy ở Sài Gòn Nguyễn Thiện Nhân loan báo Sài Gòn đã lắp đặt xong 1,000 camera giám sát trên đường phố, hơn 50 cái trong số đó “có chức năng phân tích nâng cao dữ liệu cùng lúc, gồm nhận diện khuôn mặt, nhận dạng loại phương tiện, phát hiện đám đông, các sự cố về giao thông, an ninh trật tự…”
Tù nhân lương tâm, ký giả Trương Minh Đức từ trại giam số 6 Thanh Chương, tỉnh Nghệ An cho hay, ông và một số tù nhân lương tâm khác đang tuyệt thực tập thể để phản đối sự áp bức của công an quản giáo đồng thời kêu gọi các tổ chức nhân quyền quốc tế lên tiếng về vụ việc. Thông tin trên được bà Nguyễn Thị Kim Thanh, vợ ông Đức nói với Đài Á Châu Tự Do qua điện thoại vào chiều 21/6 khi vừa đáp chuyến bay từ Nghệ An về TPHCM. Bà kể lại cuộc thăm gặp một ngày trước đó như sau:
Tổ chức gặp cử tri giống như ban phát tư tưởng, người dân cứ nghe rồi về làm theo. Ông Nhân nói nhiều câu tôi thấy quá tầm thường, không nghĩ đấy là một ông giáo sư, tiến sĩ.
QUẢNG NAM, Việt Nam (NV) – Nhiều ngư dân Việt Nam than phiền thời gian gần đây liên tục bị tàu công vụ của Trung Cộng quấy phá, vây áp, cướp hải sản ở vùng biển Hoàng Sa. Báo Tuổi Trẻ ngày 20 Tháng Sáu, 2019, cho hay sau chuyến biển bị tàu Trung Quốc vây áp, cướp hơn hai tấn mực vào hôm 2 Tháng Sáu, tàu cá QNa-91441 của ngư dân Trần Văn Nhân (42 tuổi, trú thôn Sâm Linh Đông, xã Tam Quang, tỉnh Quảng Nam) lại sửa soạn để tiếp tục cho chuyến đi biển mới.
Mùa vải thiều ở Lục Ngạn, Bắc Giang năm 2019 được xem như là khởi sắc và nhộn nhịp với giá cả tăng gấp ba và có gần 400 thương lái Trung Quốc tranh mua trong những ngày đầu vụ. Vấn đề đặt ra là sự khởi sắc này sẽ được bền vững hay lại cũng giống nhiều nông sản khác của Việt Nam trong những năm qua khi vẫn lệ thuộc phần lớn vào xuất khẩu qua Trung Quốc?
Nguyễn Phú Trọng ‘bận việc, không gặp cử tri’, báo nhà nước phải gỡ tin - Tổng bí thư-Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đã không đến dự buổi tiếp xúc cử tri Hà Nội sáng ngày 19/6 như dự kiến, làm những đồn đoán về tình hình sức khỏe của người đứng đầu nhà nước Việt Nam lại tiếp tục nổi lên trong dư luận. Truyền thông trong nước cho biết ông Trọng “do bận công tác nên xin phép không dự cuộc tiếp xúc cử tri sáng nay” theo như lời của Chủ tịch MTTQ quận Hoàn Kiếm Lê Hồng Phú nói. Trước đó một ngày, 1 số trang mạng trong nước gồm VTC, Infonet và MSN cho biết “Ngày mai (19/6) Tổng bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng sẽ tiếp xúc cử tri tại Hà Nội”. Tuy nhiên những bản tin này dường như đã bị xóa vì chúng tôi không thể truy cập được vào ngày 19/6.
Công an là lực lượng bảo vệ pháp luật nhưng không thực hiện được chức năng đó, không trấn áp được tội phạm mà chỉ có thể trấn áp được người dân thấp cổ bé họng. - Ông Vũ Quốc Ngữ ...-...Cộng sản muốn cai trị đất nước và dân tộc Việt Nam với luật pháp và hiến pháp bất công do họ tạo ra. Cộng sản Việt Nam không biết điều hành dẫn đến một đất nước không phải pháp quyền cũng chẳng phải pháp trị mà là vô pháp. - Ông Đinh Quang Tuyến
Bảo Trợ