Quyền Biểu Tình Và Những Điều Cần Biết

01 Tháng Chín 201810:10 CH(Xem: 66)
  • Tác giả :

Quyền biểu tình và những điều cần biết

Nguyễn Trang Nhung
Người biểu tình phản đối dự luật Đặc khu và An ninh mạng ở Sài Gòn hôm 10/6/2018
Người biểu tình phản đối dự luật Đặc khu và An ninh mạng ở Sài Gòn hôm 10/6/2018
AFP

Ngày 27/8, Chủ tịch UBND Hà Nội, ông Nguyễn Đức Chung, đã phát biểu chỉ đạo trong cuộc họp giao ban công tác TP. Hà Nội rằng công an thành phố cần "không để xảy ra tình trạng tụ tập đông người, hành vi quá khích trên địa bàn thành phố" trong dịp 2/9.[1]

Tuy không nói tới biểu tình mà chỉ nói tới "tụ tập đông người", song phát biểu của ông Chung được cho là chỉ đạo ngăn chặn biểu tình, và xếp chung biểu tình với "hành vi quá khích". Nhân phát biểu này của ông Chung, chúng ta cùng tìm hiểu về quyền biểu tình.

Căn cứ pháp lý quốc gia

Đầu tiên, cần biết rằng quyền biểu tình (một cách ôn hòa) là một trong các quyền công dân cơ bản, là một dạng của quyền tự do biểu đạt, và cũng là một dạng của quyền tự do hội họp. Quyền này được quy định trong Hiến pháp Việt Nam 2013[2], đạo luật có giá trị pháp lý cao nhất của quốc gia, tại Điều 25:

"Người dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình. Việc thực hiện các quyền này do pháp luật quy định."

Vậy pháp luật quy định ra sao về quyền biểu tình? Câu trả lời là 'Không ra sao cả vì chưa có luật biểu tình'. Điều đó có nghĩa là người dân không được đi biểu tình? Câu trả lời là 'Không phải thế'.

Người dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình. Việc thực hiện các quyền này do pháp luật quy định. - Điều 25, HIến pháp

Khi chưa có luật biểu tình thì chưa có quy định nào về biểu tình để điều chỉnh các hành vi biểu tình của người dân. Khi đó, các hành vi của người dân trong biểu tình được điều chỉnh bởi các quy định pháp luật hiện có, chẳng hạn quy định về an toàn giao thông, trật tự công cộng.

Như vậy, dù chưa có luật biểu tình thì người dân vẫn được đi biểu tình. Việc chưa có luật biểu tình không phải là lý do để ngăn chặn người dân thực hiện quyền này. Nếu chính quyền ngăn chặn người dân biểu tình, chính quyền đã vi phạm hiến pháp, hay vi hiến.

Căn cứ pháp lý quốc tế

Không chỉ có căn cứ pháp lý là hiến pháp quốc gia, quyền biểu tình – một dạng của quyền tự do hội họp (như trên đã nêu) – còn có căn cứ pháp lý là luật quốc tế, bao gồm Tuyên ngôn Phổ quát về Nhân quyền 1948 (Universal Declaration of Human Rights – UDHR)[3], và Công ước Quốc tế về Các Quyền Dân sự và Chính trị 1966 (International Covenant on Civil and Political Rights – ICCPR)[4] mà Việt Nam tham gia năm 1982.

"Ai cũng có quyền tự do hội họp và lập hội có tính cách hoà bình." (Khoản 1, Điều 21, UDHR)

"Quyền hội họp hoà bình phải được công nhận. Việc thực hiện quyền này không bị hạn chế, trừ những hạn chế do pháp luật quy định và là cần thiết trong một xã hội dân chủ, vì lợi ích an ninh quốc gia, an toàn và trật tự công cộng, và để bảo vệ sức khỏe và đạo đức xã hội hoặc bảo vệ quyền và tự do của những người khác." (Điều 21, ICCPR)

Ai cũng có quyền tự do hội họp và lập hội có tính cách hoà bình - UDHR

Trong khi ICCPR với tư cách là một công ước có tính chất ràng buộc đối với Việt Nam cũng như các bên tham gia khác, UDHR không phải là một công ước nhưng có ý nghĩa như "một tiêu chuẩn thực hiện chung cho tất cả các dân tộc và quốc gia"[5], làm cơ sở cho nhận thức của tất cả các quốc gia và dân tộc về các quyền con người và quyền công dân.

Ngoài ICCPR và UDHR, luật quốc tế còn có nhiều văn bản khác về quyền con người dành cho các cộng đồng khác, như Hiến chương châu Phi về quyền con người và các dân tộc (the African Charter on Human and Peoples' Rights), Công ước châu Mỹ về quyền con người (the American Convention on Human Rights), và Công ước châu Âu về quyền con người (the European Convention on Human Rights), v.v.

Các giới hạn của quyền

Như hầu hết các quyền tự do, quyền biểu tình là có giới hạn. Các giới hạn đó là gì? Điều 21, ICCPR nêu trên đã chỉ ra các giới hạn, đó là các hạn chế về (1) an ninh quốc gia, (2) an toàn và trật tự công cộng, (3) sức khỏe và đạo đức xã hội, (4) quyền và tự do của những người khác.

Hiến pháp Việt Nam 2013 cũng chỉ ra các giới hạn tương tự tại Khoản 2, Điều 14:

"Quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng."

Người biểu tình phản đối Trung Quốc đứng trước hàng rào công an trên đường phố Sài Gòn hôm 11/5/2014
Người biểu tình phản đối Trung Quốc đứng trước hàng rào công an trên đường phố Sài Gòn hôm 11/5/2014 AFP
blank

Một băn khoăn được đặt ra là có các nguyên tắc hay hướng dẫn nào cho các giới hạn, để các chính quyền tránh xâm phạm vào các quyền tự do nói chung và quyền biểu tình nói riêng hay không? Câu trả lời là 'Có'. Năm 1985, Hội đồng Kinh tế và Xã hội (Economic and Social Council – ECOSOC) của Liên Hợp Quốc đã thông qua các nguyên tắc Siracusa về các quy định giới hạn và đình chỉ trong ICCPR[6]. Sau đây là một số nguyên tắc:

"Sức khỏe của công chúng có thể được coi là căn cứ cho việc giới hạn một số quyền để cho phép một nhà nước có biện pháp đối phó với một mối đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe của người dân hoặc các cá nhân thành viên của cộng đồng. Những biện pháp này phải được nhắm cụ thể đến việc ngăn ngừa bệnh tật hoặc chấn thương hoặc cung cấp sự chăm sóc cho các bệnh nhân và người bị thương." (Nguyên tắc 25)

"An ninh quốc gia có thể được viện dẫn để biện minh cho các biện pháp giới hạn một số quyền chỉ khi chúng được thực hiện để bảo vệ sự tồn tại của quốc gia hay toàn vẹn lãnh thổ của nó hoặc độc lập chính trị chống lại việc sử dụng vũ lực hoặc đe dọa vũ lực." (Nguyên tắc 29)

"An toàn công cộng nghĩa là bảo vệ chống lại sự nguy hiểm đối với sự an toàn của con người, đối với cuộc sống của họ hoặc toàn vẹn về thể chất, hoặc thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản của họ." (Nguyên tắc 33)

"Một giới hạn đối với một quyền con người dựa trên danh dự của người khác không được sử dụng để bảo vệ nhà nước và công chức của mình khỏi quan điểm hoặc chỉ trích của công chúng." (Nguyên tắc 37)

Có thấy rằng các nguyên tắc trên đây, đặc biệt là các nguyên tắc về an ninh quốc gia và an toàn công cộng, đã không được chính quyền Việt Nam tôn trọng. Hệ quả là các giới hạn về an ninh quốc gia và an toàn công cộng được sử dụng một cách tùy tiện để cản trở người dân thực hành quyền biểu tình cũng như các quyền tự do khác.

Dẫu vậy, việc hiểu biết về quyền biểu tình bên cạnh các quyền tự do khác là rất cần thiết đối với chúng ta, với tư cách là chủ thể của các quyền, để có thể thực hiện các quyền với tất cả sự tự tin và xa hơn, là thúc đẩy các quyền này, để chúng thực sự được chính quyền tôn trọng, và để chúng ta thực sự được tự do.

Chú thích:

[1] Chủ tịch Hà Nội: Không để xảy ra tình trạng tụ tập đông người dịp 2/9
https://news.zing.vn/chu-tich-ha-noi-khong-de-xay-ra-tinh-trang-tu-tap-d...

[2] Hiến pháp Việt Nam 2013
http://vbpl.vn/TW/Pages/vbpq-toanvan.aspx?ItemID=32801

[3] Tuyên ngôn Phổ quát về Nhân quyền 
https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Linh-vuc-khac/Cong-uoc-quoc-te-ve-quy...

[4] Công ước Quốc tế về Các Quyền Dân sự và Chính trị 
https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Linh-vuc-khac/Cong-uoc-quoc-te-ve-quy...

[5] Dẫn từ lời nói đầu của Tuyên ngôn Phổ quát về Nhân quyền

[6] ABC về các quyền dân sự và chính trị cơ bản (xem phụ lục từ trang 133)
http://isee.org.vn/Content/Home/Library/461/abc-ve-cac-quyen-dan-su-chin...

* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do
Theo RFA

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Tướng công an Phan Văn Vĩnh đối diện án tù 5-10 năm Sáng 12/11, Tòa án Nhân dân tỉnh Phú Thọ xét xử 92 bị cáo liên quan đến đường dây đánh bạc nghìn tỷ. Hơn 500 cảnh sát được huy động bảo vệ phiên tòa, cùng đội ngũ y tế túc trực.
Báo cáo viên Đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về Nhân quyền ở Campuchia, Rhona Smith, kêu gọi chính phủ nước này công bằng và minh bạch khi xử lí vấn đề các gia đình người Việt Nam bị dời cư tại tỉnh Kampong Chhnang, báo The Phnom Penh Post đưa tin.
Kể từ khi có kết luận 1483 của Thanh tra Chính phủ, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh ông Nguyễn Thành Phong đã có 2 cuộc gặp với người dân hai phường Bình An và Bình Khánh để giải quyết khiếu nại đất đai liên quan đến vụ khu đô thị Thủ Thiêm.
Ông Hứa Phi, Chánh trị sự đạo Cao Đài, đồng Chủ Tịch Hội đồng Liên Tôn Việt Nam cho biết nhà sản xuất cà phê của ông ở huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng vừa bị công an đốt sau khi ông đi gặp phái đoàn ngoại giao Hoa Kỳ vào ngày 5 tháng 11 vừa qua tại Sài Gòn cùng một số vị lãnh đạo tôn giáo khác.
Ba luật sư bào chữa cho nhóm 20 thanh niên tham gia biểu tình phản đối dự luật Đặc khu ở Đồng Nai vừa bị bắn vào xe khi đang chuẩn bị đi gặp các thân chủ ở trại giam B5 – công an TP. Biên Hòa, khiến cửa kính xe bị rạn nứt. Các luật sư cho VOA biết họ đã trình báo công an trong thời gian tìm cách xác minh nguyên nhân có phải là do đạn bắn vào hay không.
Tổ chức Freedom Now và công ty luật toàn cầu Dechert LLP, cả hai đều có trụ sở ở Mỹ, hôm 6/11 đã thay mặt cho anh Nguyễn Văn Hóa gửi kiến nghị đến Nhóm Làm việc của Liên Hiệp Quốc về Bắt giữ tùy tiện yêu cầu có hành động ngay lập tức để Việt Nam trả tự do cho anh Hóa.
Hôm 2 Tháng 11 năm 2018, hàng trăm giáo dân Sài Gòn và các vùng phụ cận đã công khai đến nghĩa trang Lái Thiêu, để viếng mộ và tham dự thánh lễ giỗ lần thứ 55 cho cố tổng thống Ngô Đình Diệm và bào đệ Ngô Đình Nhu. So với những năm trước, buổi tưởng niệm nay được cho rằng diễn ra khá suôn sẻ.
SÀI GÒN, Việt Nam (NV) – Hội Đồng Liên Tôn Việt Nam kêu gọi Mỹ tăng áp lực với nhà cầm quyền CSVN để dân “được tự do hành đạo, các công nhân được tôn trọng nhân quyền, và toàn dân được hưởng tự do, dân chủ.”
Giới chức tỉnh Khánh Hòa mới đây cho biết tỉnh này thời gian qua đã phát hiện nhiều khách Trung Quốc đến lao động bất hợp pháp. Báo người Lao Động hôm 7/11 trích thông tin từ Ủy ban Nhân dân tỉnh Khánh Hòa cho biết, 8 tháng đầu năm 2018, các cơ quan chức năng tỉnh này đã phát hiện 314 người nước ngoài, phần đông là Trung quốc, nhập cảnh du lịch nhưng sau đó ở lại lao động không phép. Các cơ quan chức năng tỉnh này đã phạt hành chính 227 trường hợp với tổng số tiền hơn 2,2 tỷ đồng do các vi phạm trong lĩnh vực xuất nhập cảnh.
Sau khi nghe các lý lẽ và đề nghị từ phía ông Lực và đại diện pháp lý của ông, vị phó chủ tịch TP Cần Thơ đã “yêu cầu” các cơ quan chức năng thực hiện các thủ tục cần thiết để “hủy bỏ một phần” quyết định xử phạt vi phạm hành chính, đồng thời “trả lại” toàn bộ tang vật gồm 20 viên kim cương và gần 20.000 viên đá nhân tạo cho tiệm vàng, theo các bản tin mới nhất.
Bảo Trợ