Thủ Thiêm: Cần Hy Sinh Cho Phát Triển Đô Thị?

11 Tháng Năm 20189:58 CH(Xem: 513)

Thủ Thiêm: Cần hy sinh cho phát triển đô thị?

Khu đô thị mới Thủ Thiêm ở TPHCM nằm trong bán đảo Thủ Thiêm, đối diện với trung tâm quận 1 qua sông Sài Gòn
Image captionKhu đô thị mới Thủ Thiêm ở TPHCM nằm trong bán đảo Thủ Thiêm, đối diện với trung tâm quận 1 qua sông Sài Gòn

Tôi tìm hiểu về câu chuyện Thủ Thiêm cách đây gần 2 năm, cho bài luận cuối kỳ môn Đô thị hóa. Câu chuyện như dư luận hiện đang quan tâm: người dân cảm thấy đền bù không thỏa đáng, mất đất, mất nhà, mất kế sinh nhai.

 

Khi đô thị mở rộng, thành phố cần có đất, và phần đất này đến từ sự "hy sinh" của những cư dân ở vùng ven, để đổi lấy phát triển cho thành phố.

Theo trang Zing, nhà nghiên cứu Erik Harms, khi phỏng vấn người dân Thủ Thiêm để viết cuốn Luxury and Rubble, ghi nhận, người dân Thủ Thiêm không phản đối sự phát triển của thành phố. Họ cũng muốn một hình ảnh Sài Gòn văn minh, hiện đại, nhưng lời hứa của sự chuyển mình của thành phố lại khiến họ phải trả một cái giá quá đắt, không chỉ mất mảnh đất sống bao đời mà còn cảm giác của sự bất công, tham nhũng, không minh bạch từ phía chính quyền khi trả lời thắc mắc của họ.

Tôi đem câu chuyện đó trao đổi với rất nhiều giáo sư tại Đức, kể cả giáo sư ở trường tôi và giáo sư thỉnh giảng, để tìm một trường hợp tương tự để so sánh tại Trung Quốc, cho bài luận văn cuối kỳ.

Giàu có nhờ đền bù

Có một câu chuyện thu hút sự chú ý của tôi, từ một giáo sư người Trung Quốc công tác tại ĐH Quốc gia Úc: tại làng Liede ở Quảng Châu, người dân được đền bù hậu hĩnh đến mức trở nên giàu có.

Cứ mỗi mét vuông nền nhà trước đây họ có bao nhiêu, người dân Liede sẽ được đền bù bấy nhiên mét vuông nền nhà ở chung cư cao tầng tái định cư, nằm ngay trong lòng khu làng cũ, nay nằm giữa khu đô thị mới ở trung tâm Quảng Châu.

Khu tái định cư Liede, tòa nhà bên phải là khách sạn của công ty Liede đang được xâyBản quyền hình ảnhĐẶNG THANH HẰNG
Image captionKhu tái định cư Liede, tòa nhà bên phải là khách sạn của công ty Liede đang được xây
Chuẩn bị thức ăn cho tiệc tại đền thờ. Đền thờ dòng họ cũng là nơi dân làng thường gặp mặt và tổ chức những buổi lễ mừng thọ, mừng năm mớiBản quyền hình ảnhĐẶNG THANH HẰNG
Image captionChuẩn bị thức ăn cho tiệc tại đền thờ. Đền thờ dòng họ cũng là nơi dân làng thường gặp mặt và tổ chức những buổi lễ mừng thọ, mừng năm mới

500 mét vuông nền nhà cũ (tương đương cỡ tòa nhà 5 tầng) trước đây nằm trong khu làng lộn xộn, ổ chuột cho dân nhập cư thuê, giờ là 500 mét vuông nền nhà mới trong chung cư 20-30 tầng khang trang, được quy hoạch thành khu đô thị mới dạng Phú Mỹ Hưng, cạnh những trung tâm thương mại cao cấp, văn phòng và những bar chic nhất, sang nhất Quảng Châu.

Dĩ nhiên tiền thuê nhà sẽ tăng gấp 2-3 lần là ít. Phần lớn đất nông nghiệp sở hữu tập thể của làng được chuyển sang đất đô thị sở hữu nhà nước, làng Liede chỉ giữ lại một phần, phần để xây chung cư tái định cư, phần để kinh doanh...khách sạn 5 sao (dự án này thật ra về sau cũng gặp trắc trở).

Nhưng đó là một sự ngả giá quá hời cho dân làng Liede, làm cả Quảng Châu ghen tị với dân làng giàu qua 1 đêm. Chính xác là 3 tháng. Trong vòng 3 tháng, tất cả người dân Liede đồng ý dời toàn bộ ra khỏi khu nhà cũ, trả đất cho chính quyền quận Tianhe. Nhanh gọn, chuyên nghiệp.

Chính công ty trách nhiệm hữu hạn mà mỗi dân làng trở thành một cổ đông, để sỡ hữu phần đất còn lại, chịu trách nhiệm dỡ bỏ nhà cũ và lên kế hoạch xây khu tái định cư mới.

Không phải câu chuyện cổ tích

Đây không phải câu chuyện cổ tích. Khi tôi dọn vào sống ở khu tái định cư Liede để nghiên cứu, tôi được nghe những bất cập từ dự án. Bác giữ đền ở đây kể tôi nghe câu chuyện đằng sau: Mọi việc rất thuận lợi vì, trưởng làng ở Liede, ông Fangrong Li, người liên tục làm trưởng làng trong 30 năm, từ thời Mao, đã tiếp cận riêng ông phó chủ tịch Quảng Châu, ông Cao Jianliao.

Sau rất nhiều ngả giá ở những bàn tiệc, và lời hứa món quà là khu đất riêng cho ông chủ tịch quận. Vài năm sau, ông Cao vào tù vì nhiều bê bối tham nhũng, còn trưởng làng Liede trốn ra nước ngoài, lấy cớ chữa bệnh, để tránh bản án liên quan.

Quá trình cải tạo Liede xảy ra nhanh chóng và rốt ráo như vậy, vì đã được „bôi trơn" bằng rất nhiều món quà trên bàn tiệc.

Cô giáo sư kể tôi nghe câu chuyện, thấy sự lấp lánh trong mắt tôi khi nghe câu chuyện, thì giải thích thêm, Liede là một trường hợp đặc biệt.

Đó là thời điểm chính quyền Bắc Kinh muốn tìm ra một giải pháp mềm hơn cho đô thị hóa, không làm lòng dân quá bất bình, gây bất ổn xã hội.

Ở Liede, người dân đã đấu tranh để có quyền lợi trong cuộc thương thảo với chính quyền và được lắng nghe.

Khu tái định cư nằm bên cạnh công viênBản quyền hình ảnhĐẶNG THANH HẰNG
Image captionKhu tái định cư nằm bên cạnh công viên

Trường hợp ngoại lệ?

Nhưng đó là trường hợp ngoại lệ, vì một cuộc thí nghiệm cho mô hình mới đang được tiến hành ở đây. Nếu xảy ra ở tỉnh khác, cuộc thương thảo sẽ có thể không xảy ra, và những người dám lên tiếng có thể sẽ bị trừng phạt nghiêm khắc.

Còn những người bạn người Quảng ở thành phố Quảng Châu thì lắc đầu cười, nói Liede chỉ là quảng cáo thôi, và chỉ vào quảng cáo cho đô thị hóa của Quảng Châu ở ga tàu điện ngầm: "Quảng Châu chỉ có một Liede."

Họ chỉ cho tôi khu làng khác cách đó không đầy 10 phút đi xe, cũng ở giữa trung tâm, và vẫn đang tan hoang vì nhiều bê bối chính trị, không giải quyết được cũng hơn 5-7 năm nay.

Quảng Châu có 138 làng trong thành phố như vậy, và không phải dân ở làng nào cũng dám mơ một giải pháp rốt ráo và mãn nguyện như ở Liede.

Nhưng cho dù đó chỉ là "quảng cáo", thì đó cũng là kết thúc có hậu cho gần 10.000 dân làng Liede.

Căn hộ trong khu tái định cư, mà tôi thuê ở Airbnb trong 10 ngày, rất dễ chịu.

Người dân vẫn sống trên mảnh đất bao nhiêu năm nay của làng. Người già thư thả trò chuyện với nhau bằng tiếng Quảng.

Những cuối tuần, người trong một họ tụ tập ở khu đền mới được chính quyền của làng xây lại, ăn lễ thượng thọ một cụ trong làng.

Từ khu công viên xanh mướt và dòng kênh xanh xanh uốn quanh khu tái định cư Liede, tôi nhìn lên dãy dãy những nhà cao tầng khang trang của khu tái định cư bên trái.

Ở bên phải, nơi từng là đất làng Liede cũ, là con đường nhộn nhịp dẫn thẳng vào trung tâm thành phố, trung tâm thương mại cao cấp và văn phòng công ty.

Đền thờ họ Lý, dòng họ lớn nhất ở Liede, được xây dựng lại ngay trong khu tái định cư mớiBản quyền hình ảnhĐẶNG THANH HẰNG
Image captionĐền thờ họ Lý, dòng họ lớn nhất ở Liede, được xây dựng lại ngay trong khu tái định cư mới

Khi tôi trò chuyện với dân làng ở đây, không ai trong số những người dân Liede phải nói về sự hy sinh cho phát triển, hay khóc và ngất xỉu khi được lắng nghe từ chính quyền, như tại Thủ Thiêm.

Từ câu chuyện của Liede, có một kết luận hiển nhiên là, Sự phát triển của thành phố, nếu khi quy hoạch đô thị có cân nhắc dành cho người dân, không đòi một sự hy sinh nào.

Thành phố có thể rộng lớn, đẹp đẽ, giàu có, mà không cần giật đi miếng bánh của những người dân vùng ven.

Chiếc bánh phát triển có thể lớn ra và khi được cắt ổn thỏa, mọi người đều có phần trong chiếc bánh đó. Một giải pháp có thể được tìm ra, nếu người ta chịu tìm kiếm chăm chú hơn.

Bài viết nêu quan điểm riêng của tác giả, đang là sinh viên Thạc sĩ Khoa Đông Á học, Đại học Duisburg Essen, Đức.
Theo BBC

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Cuộc đọ sức bất cân xứng tại đại học Bách Khoa Hồng Kông bước sang ngày thứ tư. Trong số 900 sinh viên, học sinh cố thủ lúc ban đầu, hơn 200 bị bắt và truy tố, đa số chạy thoát và cho đến ngày 20/11/2019, vẫn còn lại hơn 50 thanh thiếu niên vẫn kiên quyết bám trụ trong vòng vây cảnh sát. Dù kết cục ra sao, nhiều dấu hiệu cho phép giới phân tích suy đoán phong trào tranh đấu vì quyền tự trị vẫn tiếp diễn.
Mới đây, hai người ở Trung Quốc vừa bị chẩn đoán mắc bệnh dịch hạch thể phổi, nghiêm trọng hơn cả thể hạch đã gây ra đại dịch “Cái chết Đen” từng khiến châu Âu mất đi 60% dân số. Cư dân mạng Trung Quốc hoang mang tự hỏi, sao các loại dịch bệnh nguy hiểm gần đây đều nhắm vào đất nước họ? Dịch hạch thường xuất hiện ở ba thể: thể hạch, thể máu và thể phổi. Thể hạch có lẽ được biết đến nhiều hơn cả vì là nguyên nhân của những đại dịch lớn nhất lịch sử, bao gồm “Cái chết Đen” ở châu Âu vào thế kỷ 14. Theo Guardian, hai ca mới đang được điều trị tại bệnh viện ở Bắc Kinh là dịch hạch thể phổi, còn nghiêm trọng hơn cả thể hạch.
Biển Đông là một trong những trọng tâm thảo luận tại Hội nghị bộ trưởng Quốc Phòng ASEAN mở rộng (ADMM+) diễn ra ngày 18/11/2019 tại Bangkok, Thái Lan. Trước những hành động ngày càng hung hăng của Bắc Kinh ở Biển Đông, Việt Nam hiện là nước duy nhất trong khu vực Đông Nam Á tỏ ra cứng rắn với Trung Quốc, khác với thái độ của một số nước ASEAN có tranh chấp. Tránh và không thể đối đầu trực diện với Trung Quốc, Việt Nam « kiên quyết » nhưng « khôn khéo » trong cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền. Theo một số chuyên gia, Hà Nội đang khéo léo mở ba mặt trận chống Trung Quốc : tăng cường khả năng quân sự, đấu tranh về mặt ngoại giao và giảm phụ thuộc vào Bắc Kinh.
Trước Tháng Chín, 2018, thời điểm mà Nguyễn Phú Trọng chưa trở thành “tổng tịch” với việc soán cả hai ghế tổng bí thư kiêm chủ tịch nước, kịch bản biến động trong chính giới Việt Nam đã tính tới phương án “Trọng nghỉ giữa nhiệm kỳ” mà do đó sẽ để lộ ra một khoảng trống quyền lực, để sau đó sẽ là cuộc đua tranh chủ yếu giữa ba nhân vật Trần Quốc Vượng (thường trực Ban Bí Thư), Trần Đại Quang (chủ tịch nước) và Nguyễn Xuân Phúc (thủ tướng). Trong đó, ứng cử viên số một và được Nguyễn Phú Trọng tin dùng hơn cả, kèm nhận lời ngợi khen “làm việc gì ra việc đó,” vẫn là Trần Quốc Vượng. Đường một chiều mang tên Nguyễn Phú Trọng
ngày 9 Tháng Mười Một năm nay, kỷ niệm 30 năm bức tường Berlin bị giật sập, chúng ta nhớ lại một câu nói vĩ đại của Tổng Thống Mỹ Ronald W. Reagan: “Tôi có một câu hỏi cho các nhà lãnh đạo ở các nước chủ nghĩa cộng sản: nếu chủ nghĩa cộng sản có tương lai, tại sao mấy ông cần phải xây dựng những bức tường để giữ mọi người lại và dùng quân đội, cảnh sát chìm để bắt mọi người im lặng?”
Trung Quốc là một quốc gia vừa rộng lớn vừa có tiềm lực kinh tế mạnh, tuy nhiên phẩm chất quốc gia không thể hiện ở những điều đó. Khi ứng xử trong mâu thuẫn với quốc gia khác hoặc với chính dân chúng của mình, chính quyền Trung Quốc đã định nghĩa bản thân hoàn toàn khác. Chăm lo cho đời sống nhân dân, trong đó có việc duy trì đạo đức, định hướng phát triển văn hóa là một mục đích tồn tại của các chính quyền.
Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, một số văn nghệ sĩ miền Nam tiếp tục có những nỗ lực nhằm duy trì những giá trị của nền Văn học - Nghệ thuật miền Nam mà từng có ý kiến cho là ‘độc hại, đồi trụy’ và từng bị cấm đoán. Nhà thơ Hoàng Hưng, từng đi tù hơn 3 năm với tội danh bị áp là "lưu truyền văn hoá phẩm phản động" chỉ vì mang theo trong người tập thơ của nhà thơ Hoàng Cầm vào năm 1982 khẳng định Văn học - Nghệ thuật tại miền Nam trước 1975 là một bộ phận của thành tựu văn học Việt Nam.
Le Monde trong loạt bài về sự thay đổi của thế giới từ 1989 đến 2019, đề cập đến « Sự báo thù của Trung Quốc ». Năm 2008, Bắc Kinh phô trương thành tựu về kinh tế cho toàn thế giới nhân Thế vận hội, và từ 2012, Tập Cận Bình tranh giành với Hoa Kỳ vị thế hàng đầu về công nghệ, đồng thời củng cố quyền lực. Lâu nay châu Âu và Hoa Kỳ vẫn có cái nhìn khoan hòa và lạc quan về một Trung Quốc đang trỗi dậy, chấp nhận cho Bắc Kinh gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Tổng thống Mỹ Bill Clinton tin rằng kinh tế thị trường và internet sẽ mang lại dân chủ cho người dân Hoa lục.
Đường phố tràn ngập người Đông Berlin sang thăm người Tây Berlin, đi qua lại cửa khẩu biên giới được mở ra trên Bức tường Berlin (ảnh: The LIFE Images Collection/Getty Images/Chris Niedenthal). Bức tường Berlin sụp đổ 30 năm về trước, vào ngày 9/11/1989. Đó là một khoảnh khắc gây chấn động thế giới và đánh dấu sự khởi đầu của kết thúc Chiến tranh Lạnh – cực điểm là lật đổ chế độ độc tài Đông Đức, thống nhất nước Đức vào năm 1990 và sự sụp đổ của Liên Xô vào năm 1991. Nhưng câu chuyện về “Mauerfall” – cách mà người Đức nói đến Sự sụp đổ Bức tường Berlin – phức tạp và sâu sắc hơn nhiều so với sự hồi tưởng ngày nay.
Báo chí Pháp hôm nay dành nhiều bài vở để nói về dịp 30 năm Bức tường Berlin chia rẽ Đông – Tây sụp đổ, ngày 09/11/1989, mở đầu cho sự chấm dứt của kỷ nguyên Chiến tranh Lạnh. Sự kiện thì chỉ có một, nhưng có rất nhiều đánh giá khác nhau. Les Echos ghi nhận: Berlin kỉ niệm 30 năm trong không khí trầm lắng, trong bối cảnh cách biệt giữa hai miền nước Đức còn rất lớn. Libération nhấn mạnh : Chiến tranh Lạnh chấm dứt không hề đồng nghĩa với việc Lịch sử cáo chung, như một số tiên đoán, mà là sự lên ngôi của ''các hình thức thống trị mới'' trên phạm vi toàn cầu.
Bảo Trợ