Kim Loại Hiếm: Hiểm Họa Với Nhân Loại Thế Kỷ 21

27 Tháng Tư 20184:00 CH(Xem: 452)

''Kim loại hiếm'' : Hiểm họa với nhân loại thế kỷ 21

mediaMột số loại kim hiếmẢnh : Wikipedia

Đầu thế kỷ 21, lo ngại về các đảo lộn khí hậu do năng lượng hóa thạch, nhân loại đang tìm cách chuyển nền « kinh tế xanh », thân thiện với môi trường, với các công nghệ điện gió, điện mặt trời… đang ngày càng hoàn thiện hơn. Tuy nhiên, ẩn đằng sau cuộc chuyển đổi mô hình kinh tế mang lại hy vọng này là sự lên ngôi của một nguồn nguyên – nhiên liệu mới : các kim loại hiếm. Nhiều chiến lược gia gọi đây là « dầu mỏ » của thế kỷ 21. Nền kinh tế phụ thuộc vào kim loại hiếm chứa đầy hiểm họa, theo phân tích của nhà báo Guillaume Pitron trong cuốn sách vừa ra mắt « Guerre des métaux rares » (1) (tạm dịch là : Đại chiến kim loại hiếm). Le Monde số ra hôm nay, 12/01/2018, có bài giới thiệu.

Tại sao gọi kim loại hiếm là « nguyên liệu » của thế kỷ 21 ?

Sau động cơ chạy bằng hơi nước, rồi động cơ nhiệt điện, các công nghệ « xanh » đang đưa nhân loại bước vào cuộc cách mạng năng lượng lần thứ ba. Giống như hai lần trước (dựa vào than đá và dầu mỏ), cuộc cách mạng công nghiệp lần này cũng phải dựa vào một nguồn tài nguyên thiết yếu, các kim loại hiếm.

« Từ trà đến dầu lửa, từ hạt nhục đậu khấu đến hoa tuy-líp, từ nitrat đến than đá, (việc phát hiện ra – người viết) các nguyên liệu khi nào cũng đi kèm với các khai thác quy mô lớn, các đế chế và chiến tranh. Chúng thường xuyên ngăn trở dòng chảy lịch sử. Giờ đây, đến lượt mình, các kim loại hiếm đang làm biến đổi thế giới. Không chỉ làm ô nhiễm môi trường, các kim loại hiếm còn đặt các cân bằng kinh tế và nền an ninh toàn cầu trong tình trạng nguy hiểm. Chính các kim loại hiếm đã giúp Trung Quốc củng cố vị thế hàng đầu thế giới ở thời điểm bước sang thiên niên kỷ mới, đồng thời đẩy mạnh đà suy yếu của phương Tây ».

Kim loại hiếm được khai thác khi nào và sử dụng thế nào ?

Theo Guillaume Pitron, « trong một thời gian dài, con người khai thác các kim loại phổ biến, như sắt, vàng, bạc, đồng, chì hay nhôm… Tuy nhiên, từ những năm 1970, người ta bắt đầu biết cách sử dụng các phẩm chất kỳ diệu về hóa học, về điện từ của hàng loạt kim loại hiếm, vốn ẩn chứa trong các loại quặng, với tỉ lệ hết sức nhỏ ». Các kim loại hiếm với những tên gọi bí ẩn như «graphite, vanadium, germanium, platinoïdes, tungstène, antimoine, béryllium, fluorine, rhénium, prométhium… » trong tự nhiên thường trộn lẫn với các quặng kim loại phổ biến nhất. « Để chiết ra được một cân vanadium cần đến 8,5 tấn quặng, phải 16 tấn mới có được một kilô cerium, 50 tấn cho một cân gallium, và phải 1.200 tấn mới có được một kilô lutécium ».

Tương tự như « tinh dầu hoa hồng », được chiết ra rất khó khăn từ hàng núi cánh hoa, để cho ra mùi hương kỳ diệu, với các tác dụng trị liệu lớn, các kim loại hiếm với trữ lượng vô cùng nhỏ, trở thành hy vọng nền kinh tế thế kỷ 21, khi chúng không chỉ là nguyên liệu cho nền công nghệ tin học hay các công nghệ mới, mà còn là « nguồn năng lượng điện từ » quan trọng.

Tác giả ghi nhận, « chúng ta đang đa dạng hóa việc sử dụng các kim loại hiếm trong hai lĩnh vực chủ chốt của cuộc chuyển đổi mô hình năng lượng : các công nghệ mà chúng ta gọi là ‘‘xanh’’ và kỹ thuật số. Điều mà người ta thường giải thích hiện nay là nhờ ở các công nghệ xanh/green techs và tin học, mà một thế giới tốt đẹp hơn sẽ ra đời. Các công nghệ như điện gió, pin mặt trời, xe chạy điện – sử dụng rộng rãi các kim loại hiếm – tạo ra một nguồn năng lượng không thải ra các-bon, được đồng thời tải đi qua các mạng lưới điện được ca ngợi là ‘‘siêu hoàn hảo’’ có thể cho phép tiết kiệm đáng kể năng lượng. Các hệ thống này được điều khiển bởi các công nghệ số, về phần mình, cũng sử dụng rất nhiều kim loại hiếm ».

Tốc độ phát triển các công nghệ mới là rất mau lẹ. « Trong vòng 10 năm qua, năng lượng gió tăng gấp 7 lần, điện mặt trời tăng gấp 44 lần. Năng lượng tái tạo chiếm tỉ trọng 19% tiêu thụ năng lượng toàn cầu, và châu Âu dự kiến tăng tỉ trọng này lên 27% vào ngưỡng cửa 2030. Ngay cả các công nghệ sử dụng động cơ nhiệt điện hiện nay cũng phụ thuộc vào các kim loại hiếm, bởi cho phép chế ra được các phương tiện đi lại, máy bay hiệu quả hơn, nhẹ hơn, tiêu thụ ít hơn năng lượng hóa thạch ».

Vì sao nói « mô hình kinh tế kim loại hiếm » đe dọa vận mệnh « phương Tây » ?

Tác giả cuốn « Đại chiến kim loại hiếm » điểm lại : « Nếu như vào thế kỷ 19, nước Anh thống trị thế giới nhờ vị thế bá chủ trong lĩnh vực sản xuất than, thì một phần thế kỷ 20 có thể được giải thích qua việc Hoa Kỳ và Ả Rập Xê Út tăng cường khai thác dầu mỏ và kiểm soát các tuyến đường lưu thông huyết mạch để bảo vệ nguồn năng lượng này. Đối với thế kỷ 21, có một quốc gia đang thống trị các nguồn tài nguyên kim loại hiếm và đi đầu trong việc tiêu thụ. Đó là Trung Quốc ».

Tác giả nhấn mạnh : Trước hết xét về mặt kinh tế, công nghiệp, cùng lúc với việc nỗ lực chuyển đổi nền kinh tế, hướng sang « kinh tế xanh », « chúng ta đang tự nhảy vào miệng con rồng Trung Quốc », bởi quốc gia này độc quyền chiếm hữu các mỏ kim loại hiếm, là cơ sở cho hai trụ cột của nền kinh tế mới, công nghệ ít phát thải khí gây ô nhiễm và kỹ thuật số. « Hành động như vậy, phương Tây đang đặt số phận các công nghệ xanh và kỹ thuật số - phần tinh hoa nhất của nền công nghiệp tương lai » vào tay Trung Quốc. « Chỉ cần (Bắc Kinh) siết chặt việc xuất khẩu các nguồn kim loại này, hậu quả kinh tế và xã hội tại Paris, New York hay Tokyo sẽ là nghiêm trọng ».

« Muốn giải thoát của nền kinh tế phụ thuộc vào các năng lượng hóa thạch, ô nhiễm, chuyển sang một thế giới mới, nhân loại trên thực tế, đang trên đường rơi vào một sự phụ thuộc mới, còn nặng nề hơn nữa. Hàng loạt lĩnh vực như người máy, trí tuệ nhân tạo, bệnh viện điện tử, an ninh mạng, công nghệ y học, đồ vật kết nối, công nghệ nano, xe hơi không người lái… » đều phụ thuộc vào các kim loại hiếm (2).

Vì sao nói Trung Quốc độc quyền lĩnh vực kim loại hiếm ?

« Hàng năm, cơ quan điều Mỹ United States Geological Survey (USGC), thuộc bộ Nội Vụ (…) công bố một báo báo có tầm quan trọng toàn cầu : ‘‘Mineral Commodity Summaries’’. 90 loại nguyên liệu cần thiết hàng đầu với nền kinh tế thế giới đương đại được xem xét tỉ mỉ, trên phương diện trữ lượng trong thiên nhiên, nguồn dự trữ, và đặc biệt là thực trạng khai thác hiện nay. Thông tin về thực trạng khai thác đáng báo động. USGC cho chúng ta biết Bắc Kinh sản xuất 44% indium được tiêu thụ trên thế giới, 55% về vanadium, gần 65% spath fluor và graphite tự nhiên, 71% về germanium và 77% antimoine ».

« Ủy Ban Châu Âu, về phần mình, cũng đưa ra một con số tương tự : Trung Quốc sản xuất đến 61% lượng silicium, và 67% lượng germanium thế giới. Tỉ lệ đạt tới 84% đối với tungstene và 95% đối với các loại đất hiếm ».

Trung Quốc không chỉ đứng đầu thế giới về sản xuất các kim loại hiếm, mà còn cả về tiêu thụ. « Để phục vụ nhu cầu của thị trường 1,4 tỉ dân, Trung Quốc hút tới 45% sản lượng kim loại hiếm toàn cầu, cũng tương tự với các sản phẩm nông nghiệp, dầu mỏ, sữa bột hay rượu vang »…

« Mô hình kinh tế kim loại hiếm » đe dọa đảo lộn gì ?

Theo nhà báo Guillaume Pitron, Bắc Kinh ý thức được rất rõ giá trị của các kim loại nói chung, kim loại hiếm nói riêng đối với nền kinh tế thế giới. Đa số các lãnh đạo Trung Quốc đều làm việc trong các ngành nghề liên quan đến khai mỏ, hay kỹ sư. Trong thời gian ở Pháp, Đặng Tiểu Bình từng làm việc tại một xưởng đúc, sáu chủ tịch và thủ tướng sau đó, ngoại trừ thủ tướng đương nhiệm Lý Khắc Cường (Li Keqiang) (là luật gia), còn lại đều được đào tạo về kỹ sư hay địa chất học. « Dựa vào một hệ thống chính trị độc đoán và ổn định (…), Đặng Tiểu Bình và những người kế nhiệm đã tạo lập cơ sở cho một chính sách bảo vệ các nguồn nguyên liệu đầy tham vọng ».

« Trong vòng một vài thế kỷ, Trung Quốc đã mở rất nhiều mỏ trong nước, mặt khác khởi sự xây dựng một ‘‘con đường tơ lụa mới’’ trên biển và trên bộ, nhằm bảo vệ hành lang vận tải khoáng sản từ châu Phi ». Tác giả ghi nhận : « Mỗi lần Bắc Kinh mưu toan mở rộng phạm vi ảnh hưởng, các thị trường toàn cầu và cân bằng địa chính trị lại rung chuyển ». Bắc Kinh không chỉ là « một tác nhân của thị trường kim loại hiếm », mà chính là đang trở thành ‘‘một thế lực tạo tác’’ các thị trường này ».

Theo kiểu Trung Quốc, hàng loạt quốc gia cũng đang nổi lên theo hướng độc quyền khai thác một thứ quặng kim loại hiếm. Ví dụ như Congo sản xuất tới 64% colbalt, Nam Phi cung ứng 83% platine, iridium và ruthénium, hay Brazil, khai thác 90% niobium. Châu Âu cũng phụ thuộc chặt vào nước Mỹ, nơi cung ứng 90% beryllium của thế giới.

Các đe dọa là rõ ràng đối với các hệ sinh thái, bởi tốc độ tăng trưởng kinh tế giới hiện nay dựa rất nhiều vào việc khai thác nguồn tài nguyên hiếm hoi này. Tốc độ khai thác kim loại hiếm cứ mỗi 15 năm lại tăng gấp đôi. Nguy cơ kiệt quệ kim loại hiếm lơ lửng.

Về mặt quân sự và địa chính trị, nạn khan hiếm kim loại hiếm đặc biệt tác động đến lĩnh vực quốc phòng. Hàng loạt các phương tiện quân sự tối tân của phương Tây, như người máy, vũ khí tin học, phi cơ chiến đấu F-35… đang phụ thuộc một phần vào « thiện chí » của Trung Quốc. « Trong lúc các cộng sự của tổng thống Mỹ Donald Trump dự đoán ‘‘chắc chắn’’ sẽ có chiến tranh giữa Mỹ và Trung Quốc tại Biển Đông, thì vấn đề kim loại hiếm là nỗi đau đầu của các cơ quan tình báo Mỹ. Cuộc cạnh tranh khai thác kim loại hiếm vốn đã gây thêm căng thẳng… trong tương lai có thể đưa các xung đột chủ quyền đến các khu vực, cho đến nay vẫn được coi là các ốc đảo bình yên ».

« Cơn khát kim loại hiếm » sẽ càng bị kích thích với đà dân số tiếp tục tăng lên đến cực điểm với khoảng 8,5 tỉ người vào khoảng 2030, cùng với phương thức tiêu thụ kỹ thuật số đang ngày càng trở nên phổ biến, và mức độ hội nhập kinh tế ngày càng mạnh mẽ giữa các nước phương Tây và các quốc gia đang trỗi dậy.

----

(1) - Cuốn « Guerre des métaux rares », với phụ đề « Mặt trái của cuộc chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh và kỹ thuật số », do nhà xuất bản Les Liens qui libèrent (gọi tắt là LLL) ấn hành, ra mắt hôm 10/01/2018. Tác giả, nhà báo Guillaume Pitron đoạt giải thưởng Erik-Izraelewicz. Ông làm việc cho báo Le Monde Diplomatique và Geo, National Geographic.

(2) - Trích phần giới thiệu của nhà xuất bản về « Guerre des métaux rares » : « …. Cuốn sách này là một nỗ lực xem xét lại tiến trình (của nhân loại trong hàng chục năm gần đây – người viết) tìm cách thoát khỏi nền kinh tế dựa vào năng lượng hóa thạch. Đó là một nỗ lực nhìn nhận lại cuộc phiêu lưu công nghệ vĩ đại của nhân loại - vốn mang lại rất nhiều hứa hẹn -, nhưng đồng thời cả những mặt khuất của cuộc truy tầm đầy khát vọng và đầy thiện chí ấy, mà cho đến nay cũng chứa chất trong mình biết bao hiểm họa khổng lồ, không kém gì so với các hiểm họa mà người ta vốn đặt mục tiêu phải vượt thoát ».
Theo RFI

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
(realtytimes.com) – Với giá nhà tăng vọt trên hầu hết nước Mỹ, có nhiều người dự tính xây nhà thay vì mua. Tiến trình này kéo dài hơn, khó được tài trợ hơn và đưa tới một loạt những thử thách đặc biệt. Nhưng đối với nhiều người, đó là giải pháp khả thi duy nhất trong tương lai có thể thấy trước được. Trong khi việc xây dựng có các thách đố riêng của nó, nó cũng có những điểm tốt. Bạn sẽ nhận được căn nhà mà bạn muốn và nó mới tinh, điều đó có nghĩa bạn sẽ ít gặp những sửa chữa khẩn cấp bất ngờ.
Những bí ẩn khảo cổ học luôn ẩn chứa nhiều điều hấp dẫn. Con người luôn tò mò về những thứ thuộc về lịch sử nhưng còn rất nhiều điều bí ẩn từ thời xa xưa vẫn chưa có lời giải, đang chờ các nhà khoa học khám phá.
Ong có thể ăn đồng loại, có thể nhận dạng được khuôn mặt, hay ong là chuyên gia trong lĩnh vực tính toán và đi lại... là một trong những bí mật ít người biết đến về loài động vật này. Ong là loài côn trùng có tổ chức xã hội cao như kiến, mối. Ong sống theo đàn, mỗi đàn đều có ong chúa, ong thợ, ong non... và có sự phân công công việc rõ ràng. Ong có nhiều loài khác nhau, các loài được con người nuôi để khai thác sản phẩm như mật ong, sáp ong, sữa ong chúa,...
Theo một nghiên cứu trên tạp chí Southern Medical Journal, cứ 3 phụ huynh thì có 1 người tin rằng nước ép trái cây tốt cho sức khỏe. Sự thật có phải vậy? Có lẽ chúng ta thường cho rằng ăn trái cây hay ép ra uống đều cho hiệu quả như nhau, tuy nhiên các nhà khoa học lại chỉ ra nhiều điểm khác biệt.
Trục xuất tiếng Anh là “Removal,” và có hai loại, là trục xuất những người đang xin nhập cảnh Hoa Kỳ và trục xuất những người đã nhập cảnh. Loại Trục Xuất Thứ Nhất là “Removal Under Inadmissibility Grounds” theo Điều Luật 212 của bộ luật di trú và được áp dụng để trục xuất những người đang xin nhập cảnh Hoa Kỳ.
Nhiều người nói rằng, độ chặt của dây giày đến từ cách mà chúng ta buộc nó. Và thực tế chứng minh rằng khi buộc càng nhiều nút, dây giày càng dễ tuột, tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu được tại sao lại như vậy. Mới đây, một bài báo khoa học trên tạp chí Physical Review Letters đã làm sáng tỏ phần nào bí ẩn bị lãng quên này.
Lo lắng, suy thận, táo bón, làm rối loạn giấc ngủ, gây hại tim mạch, ung thư là những vấn đề sức khỏe xảy ra khi bạn uống trà quá nhiều. Trà là thức uống phổ biến được nhiều người yêu thích trên toàn thế giới. Tuy nhiên, giống như bất cứ những đồ uống, thực phẩm khác, tiêu thụ trà quá nhiều cũng gây ra nhiều tác dụng phụ khó chịu đối với sức khỏe.
Chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo, nếu ăn trứng và uống sữa cùng lúc có thể dẫn đến chướng bụng, đầy hơi, khó tiêu…
(Realtor.com) – Nếu nhà bạn có một sân cỏ và từ lâu bạn đã tự mình làm công việc cắt cỏ, rất có thể bạn đã làm không đúng. Công việc săn sóc sân cỏ không phải chỉ giản dị đẩy chiếc máy cắt cỏ vòng vòng. Nó còn liên quan đến nhiều vấn đề khác, như nên cắt như thế nào và vào lúc nào thì tốt nhất.
Với sản phẩm giàu đạm sẵn có, nhiều người trong chúng ta ăn theo chế độ nhiều đạm, nhưng thực sự chúng ta cần bao nhiêu đạm? Và nó có thực sự giúp ta giảm cân không? Vào đầu thế kỷ 20, nhà thám hiểm Bắc Cực Vilhjalmur Stefansson đã chỉ ăn thịt trong 5 năm. Nghĩa là chế độ ăn của ông bao gồm khoảng 80% chất béo và 20% protein. Hai mươi năm sau, năm 1928, ông lặp lại việc này trong một thí nghiệm kéo dài một năm tại Bệnh viện Bellevue của Thành phố New York.
Bảo Trợ