Bánh Vua - Galette Des Rois - Và Phong Tục Chia Sẻ Tiết Đông Chí Tại Pháp

16 Tháng Hai 20184:53 CH(Xem: 293)

Bánh Vua - Galette des Rois - và phong tục chia sẻ tiết đông chí tại Pháp

Bánh Vua - Galette des Rois - và phong tục chia sẻ tiết đông chí tại Pháp
 
Chiếc Bánh Vua, galette des Rois, của RFI Việt ngữ, ngày 11/01/2018.RFI / Tiếng Việt

Hấp dẫn từ mầu vàng rộm, mát ngọt vì lớp kem hạnh nhân và giòn tan trong miệng, Bánh Vua (galette des Rois hoặc gâteau des Rois) còn quyến rũ người ăn vì bức tượng nhỏ được giấu bên trong lớp nhân. Tương truyền là ai có được chiếc tượng đó trong phần bánh của mình sẽ được đội vương miện vàng (dù chỉ bằng giấy) và gặp may cả năm.

Suốt tháng Giêng, kể từ lễ Hiển Linh (tại Pháp, được tính là Chủ Nhật đầu tiên sau ngày 01/01 nhưng nhiều nước vẫn giữ ngày 06/01), gia đình, bạn bè hoặc đồng nghiệp cùng chia nhau chiếc Bánh Vua ngọt ngào, lâng lâng trong hương vị rượu vang hoặc champagne, tùy theo loại bánh.

Không như nhiều người vẫn nghĩ, dù mang tên Bánh Vua, nhưng bánh không liên quan đến Ba Vua, khi cả ba cùng đến Bethléem thăm và tặng chúa hài đồng Giê-su “vàng, nhựa trám hương và nhang hương”, tượng trưng cho sự trù phú của ba châu lục được biết đến lúc đó là châu Âu, châu Phi và châu Á.

Giải thích với RFI tiếng Việt, nhà sử học Nadine Cretin, chuyên về lịch sử phong tục tôn giáo, cho biết Bánh Vua không mang ý nghĩa tôn giáo dù được ăn vào buổi tối trước lễ Hiển Linh, mà liên quan đến đông chí :

“Đúng là suốt tiết đông chí, có nghĩa là khoảng thời gian giữa Giáng Sinh và lễ Hiển Linh, thường kéo dài khoảng 12 ngày, trong thời gian này, người ta ăn rất nhiều và cũng từ dịp này, ngày bắt đầu dài hơn một chút. Vì vậy người ta liên tục đưa ra những điềm báo để có được một năm mới hạnh phúc, ví dụ như họ chơi bài, ăn uống nhiều hơn để thể hiện sự sung túc, hoặc trong những chiếc “bánh tiên tri”, có nghĩa là người nào tìm được tượng nhỏ (“fève”) trong nhân bánh, thì đó là dấu hiệu gặp may, là bước khởi đầu tốt cho năm mới”.

Sự tích “làm vua một ngày” trong xã hội La Mã

Chuyện “làm vua một ngày” có lẽ xuất hiện từ thời La Mã. Vào dịp lễ Thần Nông Sature (đông chí tháng 12) đã xuất hiện truyền thống chủ và nô lệ ăn chung một bàn. Tất cả cùng tham gia một bữa tiệc mang tính chất gia đình để hồi tưởng Thời đại Hoàng kim (còn được gọi là Mùa Xuân Vĩnh hằng), theo đó, mọi người đều bình đẳng và nô lệ không còn là nô lệ nữa. Trong bữa tiệc, người ta “bầu” một ông vua tưởng tượng có quyền ra lệnh, sai bảo người khác trong ngày đó. Tuy nhiên, chuyện chọn vua này không liên quan đến chiếc bánh galette.

Tại Pháp, trước thế kỷ XIV, chưa thấy tài liệu nào nhắc đến việc cùng chia sẻ một chiếc Bánh Vua, như giải thích của nhà sử học Nadine Cretin:

“Đến năm 1311, pháp điển của Robert II de Fouilloy, giám mục Amiens, nói về một chiếc “bánh lá” mà người ta cùng chia sẻ nhân dịp lễ Hiển Linh. Chiếc “bánh lá” có lẽ được làm từ “bột ngàn lớp” (pâte feuilletée).

Truyền thống tìm hạt đậu trong bánh galette dường như bắt đầu xuất hiện trong chiếc Bánh Vua vào khoảng thế kỷ thứ XIV. Đến thế kỷ thứ XVI thì được kể lại qua câu chuyện trong buổi lễ Thần Nông, một đứa trẻ trốn dưới bàn và trả lời câu hỏi : “Thưa chủ nhân, đậu tằm thuộc về ai?”. Đứa trẻ ngây thơ đưa ra một cái tên lướt qua đầu, mà không phân biệt tước vị của ai, và phần bánh được đưa cho người đó”.

Chiếc bánh được chia phần theo đúng số lượng khách mời và một phần giành cho người nghèo. Người nào có được miếng bánh có hạt đậu tằm sẽ được “phong” làm vua.

blankChiếc Bánh Vua, galette des Rois, của RFI Việt ngữ, ngày 11/01/2018.RFI / Tiếng Việt

Hạt đậu tằm (fève) : Biểu tượng tái sinh và sung túc

Trong tiếng Pháp, “fève” có nghĩa là “hạt đậu tằm”, là một trong những biểu tượng của tiết đông chí vì đây là loại rau đầu tiên mọc vào mùa xuân. Nhà sử học Nadine Cretin giải thích :

“Đậu tằm có ý nghĩa từ xa xưa. Giống như quả trứng, đậu tằm chứa mầm sống ở bên trong, khi “già đi” lại hình thành sự sống. Vì vậy mà từ thế kỷ VI, thế kỷ V-TCN, người Hy Lạp luôn gắn đậu tằm với biểu tượng tái sinh. Còn người Ai Cập thì quan niệm rằng để linh hồn được tái sinh, thì họ phải được chôn trong một cánh đồng đậu tằm. Có thể thấy là đậu tằm đóng vai trò quan trọng, như trong xã hội Hy Lạp cổ đại, các quan tòa từng sử dụng hình thức rút thăm để bầu ra những người đại diện, tùy theo mầu đen hay trắng của hạt đậu tằm”.

Tuy nhiên, có được hạt đậu không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với may mắn. Câu chuyện “Vua uống” có từ khoảng thế kỷ XIV vẫn được kể đến bây giờ, theo đó người nào rút trúng hạt đậu sẽ phải thanh toán đồ uống cho cả bàn. Một số người bị cho là hà tiện đã nuốt luôn hạt đậu để khỏi phải chi tiền. Có lẽ vì thế mà hình nộm bằng sứ đã ra đời để tránh việc “vua nuốt chửng”, nhưng vẫn giữ nguyên từ “fève”.

“Những tượng nhỏ bằng sứ dần dần xuất hiện và những mẫu đầu tiên là sứ vùng Saxe (Đức) vào năm 1875. Sau đó, sản xuất tượng sứ nhỏ trở thành một ngành công nghiệp thực sự. Thành phố Limoges (Pháp) cũng nổi tiếng về những xưởng sản xuất như vậy từ năm 1913. Thậm chí, có rất nhiều người đam mê sưu tập “fève” cổ”.

Ban đầu, đó là những hình nộm búp bê, em bé rồi đến biểu tượng may mắn, động vật. Ngoài bằng sứ, còn có những hình nộm bằng ngà voi, bằng xương, bằng bạc cũng xuất hiện trong thế kỷ XIX. Đến đầu thế kỷ XX, một người tên là Lion đã đưa ra mẫu fève hình mặt trăng, sau lưng ghi tên và địa chỉ tiệm bánh của ông. Đây là loại “fève” quảng cáo đầu tiên tại Pháp.

blankMột mẫu tượng nhỏ (Titeuf) được đặt trong Bánh Vua, galette des Rois.RFI / Tiếng Việt

“Galette” miền bắc và “gâteau” miền nam

Về nguồn gốc của từ “galette” và thành phần của bánh, nhà nghiên cứu Nadine Cretin giải thích :

“Bánh galette có nguồn gốc từ chữ “galet” trong tiếng Pháp để chỉ hòn đá tròn mà người ta thường thấy trên bãi biển. Sau này, người ta cũng nói là bánh tròn như Mặt Trời.

Ngoài ra, còn có loại Bánh Vua dạng brioche tròn (gâteau des rois), nhưng được đục lỗ ở giữa, và được gắn thêm rất nhiều hoa quả khô ở trên. Ở một số vùng, như Cévennes, chiếc bánh rất đơn giản, không có hoa quả khô, mà người ta vẫn gọi là “vương miện của người nghèo”.

Lớp nhân hạnh nhân “frangipane” xuất hiện vào khoảng năm 1850. Nhưng trước đó, chỉ đơn giản là một chiếc bánh nhiều lớp, có thể được làm từ "bột ngàn lớp" (pâte feuilletée), còn thực ra người ta không biết là có gì ở trong hay không. Điều mà người ta biết rõ là các chủ tiệm bánh thường tặng bánh này cho những khách hàng quan trọng nhất để cảm ơn họ chẳng hạn. Vì thế mà ta có thể đoán là bánh không có nhiều thành phần”.

Dưới thời Cách Mạng Pháp, không còn chuyện bầu vua, nhưng truyền thống chia sẻ chiếc bánh galette vẫn còn đó. Vì vậy mà xuất hiện loại “Bánh Tự do” hay “Bánh Bình đẳng”, không có tượng cũng chẳng có vua. Cũng dựa trên nguyên tắc này, điện Elysée giữ truyền thống cùng chia Bánh Vua từ thời tổng thống Valéry Giscard d’Estaing. Tùy theo loại Bánh Vua “galette” hạnh nhân (miền bắc Pháp), người ta chọn loại rượu vang trắng hoặc champagne phù hợp, còn với loại Bánh Vua “gâteau” (miền nam) đậm vị ngọt của hoa quả khô, người ta lại chọn một loại rượu muscat để uống cùng.

Ngày nay, để tăng thêm lượng Bánh Vua tiêu thụ trong tháng Giêng, các cửa hàng đưa ra nhiều chiến lược makerting khác nhau. Như vào dịp lễ Hiển Linh năm 2013, để đề cao chất lượng và bí quyết thủ công ngày càng bị các siêu thị cạnh tranh gay gắt, bẩy tiệm bánh Fournil des Provinces ở thành phố Brest đã tung chiến dịch “Bánh Vua của chúng tôi giá trị như vàng” và đặt 10 lá vàng (5 gr mỗi lá, trị giá 280 euro) trong một số chiếc bánh. Không trở thành vua, nhưng một năm mới bắt đầu đầy may mắn với người có được lá vàng này.

blankBánh Vua (Brioche des Rois) điểm mứt hoa quả.CC/David Monniaux
Theo RFI
Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Ngày Quốc tế Hạnh phúc là gì? Đó là một ngày để hạnh phúc, tất nhiên! Từ năm 2013, Liên Hợp Quốc đã kỷ niệm Ngày Quốc tế Hạnh phúc như một cách để nhận ra tầm quan trọng của hạnh phúc trong cuộc sống của mọi người trên khắp thế giới. Năm 2015, LHQ đã đưa ra 17 Mục tiêu phát triển bền vững nhằm tìm cách xóa đói giảm nghèo, giảm bất bình đẳng và bảo vệ hành tinh của chúng ta - ba khía cạnh quan trọng dẫn đến hạnh phúc và hạnh phúc. Năm ngoái, Smurfs đã tập hợp lại sau 17 Mục tiêu phát triển bền vững cho Ngày Quốc tế Hạnh phúc.
Việt Nam xếp hạng 94 trên 156 nước trong một bảng xếp hạng 'Quốc gia Hạnh phúc' do Mạng lưới các giải pháp phát triển bền vững của LHQ (United Nations Sustainable Development Solutions Network) công bố. 'Giàu bất hạnh, nghèo hạnh phúc' Chìa khóa hạnh phúc nằm ở đâu?
Dựa trên nhiều tiêu chí, công ty nghiên cứu thị trường Juniper Reserach đã chọn ra 5 thành phố thông minh nhất thế giới bao gồm Singapore, Barcelona, Luân Đôn, San Francisco và Oslo. Theo ictnews
Xấu hổ nói chuyện ai đây Cẩm nang du lịch thế này mà theo Vào ăn cơm tiệm giàu nghèo Nếu khen thì chủ cho leo giá tiền Mua hàng trả giá trước tiên Bao nhiêu cũng hớ chớ phiền mệt tâm
Pháp sẽ tổ chức Giải vô địch xén lông cừu thế giới 2019 vào mùa hè này tại khu vực Nouvelle-Aquitaine. New Zealand là nhà vô địch của “môn thể thao” này trong nhiều năm qua, nhưng các tay xén lông cừu Pháp hy vọng sẽ vượt qua các quán quân New Zealand trong cuộc thi năm nay.
Thế giới của hoa hồng có nhiều điều thú vị và phong phú hơn chúng ta có thể hình dung. Nếu bạn nghĩ hồng đen là không có thật, thì Black Baccara sẽ chứng minh nó tồn tại trên đời. Những đóa hồng thơm hương gia tăng phong vị cuộc sống, giúp cho những khu vườn nhà trở nên lãng mạn và thơ mộng hơn. Những giống hồng ngoại như Mon Coeur, Eden, hay Molineux khiến người ta xiêu lòng vì vẻ đẹp yêu kiều và màu sắc tuyệt mỹ, nhưng những người yêu hồng cũng không thể bỏ qua một giống hồng trắng quý hiếm của Việt Nam, một “nàng bạch hồng” tinh khôi với vẻ đẹp an hòa tĩnh lặng.
Về Huế đi chợ Đông Ba (VOA) - Theo tài liệu ghi lại thì Chợ Đông Ba ở cố đô Huế được xây dựng từ thời vua Thành Thái năm 1899, nghĩa là tính đến năm 2019 này chợ Đông Ba bước vào tuổi 200. Mặt chính của chợ nằm trên đường Trần Hưng Đạo, mặt sau giáp sông Hương. Sau chiến tranh, vào năm 1987, chợ Đông Ba được đại trùng tu và mang kiến trúc như ngày nay. Những đặc sản nổi tiếng xứ Huế được bán đầy đủ tại đây như kẹo mè xửng, mắm tôm chua, nem chả, quýt Hương Cần, hạt sen Tịnh Tâm...
Dương Mịch khẳng định chuyện gạ tình ở showbiz Trung Quốc là điều “xảy ra mỗi phút, mỗi ngày, phim nào cũng chứng kiến một vài diễn viên được nhận vai nhờ đánh đổi". Gạ tình, quấy rối tình dục và cưỡng bức được xem như một quy luật ngầm của giới giải trí Trung Quốc. Cũng có không ít nữ diễn viên, nghệ sĩ trẻ dám lên tiếng tố cáo hành vi gạ gẫm, quấy rối tình dục. Đáng tiếc, dù họ cung cấp bằng chứng, vấn nạn này chưa bao giờ được quan tâm đúng mức.
NGHE LẠI BẢN GỐC TUYỆT ĐẸP ‘LA PALOMA’: CA KHÚC VƯỢT QUA CẢ ‘YESTERDAY’ VỀ KỶ LỤC THU ÂM MỌI THỜI ĐẠI....Vào năm 492 trước Công Nguyên, linh hồn của những người thủy thủ ra đi trên một chiến hạm bị đắm trong cơn bão đã hóa thành những chú chim bồ câu bay vào đất liền để báo tin cho người thân, trao gửi những yêu thương cuối cùng… Đó là lý do mà bồ câu từ đó đã trở thành biểu tượng của hòa bình và yêu thương. Sự xúc động mãnh liệt từ câu chuyện này đã đem đến một kiệt tác âm nhạc cho nhân loại, một ca khúc dù đã 156 tuổi nhưng chưa hề già đi ở bất cứ góc phố nào trên thế giới: La Paloma. La Paloma của Andre Rieu cùng dàn nhạc của ông cho đến nay vẫn là một bản La Paloma xuất sắc nhất mọi thời đại
“To Kill A Mockingbird” (Giết Con Chim Nhại Tiếng), tiểu thuyết của Nelle Harper Lee, đã trở thành tác phẩm được người Mỹ ưa thích nhất, America’s #1 Best-Loved Book, qua một cuộc bầu chọn do “The Great American Read” tổ chức.
Bảo Trợ