Bánh Vua - Galette Des Rois - Và Phong Tục Chia Sẻ Tiết Đông Chí Tại Pháp

16 Tháng Hai 20184:53 CH(Xem: 223)

Bánh Vua - Galette des Rois - và phong tục chia sẻ tiết đông chí tại Pháp

Bánh Vua - Galette des Rois - và phong tục chia sẻ tiết đông chí tại Pháp
 
Chiếc Bánh Vua, galette des Rois, của RFI Việt ngữ, ngày 11/01/2018.RFI / Tiếng Việt

Hấp dẫn từ mầu vàng rộm, mát ngọt vì lớp kem hạnh nhân và giòn tan trong miệng, Bánh Vua (galette des Rois hoặc gâteau des Rois) còn quyến rũ người ăn vì bức tượng nhỏ được giấu bên trong lớp nhân. Tương truyền là ai có được chiếc tượng đó trong phần bánh của mình sẽ được đội vương miện vàng (dù chỉ bằng giấy) và gặp may cả năm.

Suốt tháng Giêng, kể từ lễ Hiển Linh (tại Pháp, được tính là Chủ Nhật đầu tiên sau ngày 01/01 nhưng nhiều nước vẫn giữ ngày 06/01), gia đình, bạn bè hoặc đồng nghiệp cùng chia nhau chiếc Bánh Vua ngọt ngào, lâng lâng trong hương vị rượu vang hoặc champagne, tùy theo loại bánh.

Không như nhiều người vẫn nghĩ, dù mang tên Bánh Vua, nhưng bánh không liên quan đến Ba Vua, khi cả ba cùng đến Bethléem thăm và tặng chúa hài đồng Giê-su “vàng, nhựa trám hương và nhang hương”, tượng trưng cho sự trù phú của ba châu lục được biết đến lúc đó là châu Âu, châu Phi và châu Á.

Giải thích với RFI tiếng Việt, nhà sử học Nadine Cretin, chuyên về lịch sử phong tục tôn giáo, cho biết Bánh Vua không mang ý nghĩa tôn giáo dù được ăn vào buổi tối trước lễ Hiển Linh, mà liên quan đến đông chí :

“Đúng là suốt tiết đông chí, có nghĩa là khoảng thời gian giữa Giáng Sinh và lễ Hiển Linh, thường kéo dài khoảng 12 ngày, trong thời gian này, người ta ăn rất nhiều và cũng từ dịp này, ngày bắt đầu dài hơn một chút. Vì vậy người ta liên tục đưa ra những điềm báo để có được một năm mới hạnh phúc, ví dụ như họ chơi bài, ăn uống nhiều hơn để thể hiện sự sung túc, hoặc trong những chiếc “bánh tiên tri”, có nghĩa là người nào tìm được tượng nhỏ (“fève”) trong nhân bánh, thì đó là dấu hiệu gặp may, là bước khởi đầu tốt cho năm mới”.

Sự tích “làm vua một ngày” trong xã hội La Mã

Chuyện “làm vua một ngày” có lẽ xuất hiện từ thời La Mã. Vào dịp lễ Thần Nông Sature (đông chí tháng 12) đã xuất hiện truyền thống chủ và nô lệ ăn chung một bàn. Tất cả cùng tham gia một bữa tiệc mang tính chất gia đình để hồi tưởng Thời đại Hoàng kim (còn được gọi là Mùa Xuân Vĩnh hằng), theo đó, mọi người đều bình đẳng và nô lệ không còn là nô lệ nữa. Trong bữa tiệc, người ta “bầu” một ông vua tưởng tượng có quyền ra lệnh, sai bảo người khác trong ngày đó. Tuy nhiên, chuyện chọn vua này không liên quan đến chiếc bánh galette.

Tại Pháp, trước thế kỷ XIV, chưa thấy tài liệu nào nhắc đến việc cùng chia sẻ một chiếc Bánh Vua, như giải thích của nhà sử học Nadine Cretin:

“Đến năm 1311, pháp điển của Robert II de Fouilloy, giám mục Amiens, nói về một chiếc “bánh lá” mà người ta cùng chia sẻ nhân dịp lễ Hiển Linh. Chiếc “bánh lá” có lẽ được làm từ “bột ngàn lớp” (pâte feuilletée).

Truyền thống tìm hạt đậu trong bánh galette dường như bắt đầu xuất hiện trong chiếc Bánh Vua vào khoảng thế kỷ thứ XIV. Đến thế kỷ thứ XVI thì được kể lại qua câu chuyện trong buổi lễ Thần Nông, một đứa trẻ trốn dưới bàn và trả lời câu hỏi : “Thưa chủ nhân, đậu tằm thuộc về ai?”. Đứa trẻ ngây thơ đưa ra một cái tên lướt qua đầu, mà không phân biệt tước vị của ai, và phần bánh được đưa cho người đó”.

Chiếc bánh được chia phần theo đúng số lượng khách mời và một phần giành cho người nghèo. Người nào có được miếng bánh có hạt đậu tằm sẽ được “phong” làm vua.

blankChiếc Bánh Vua, galette des Rois, của RFI Việt ngữ, ngày 11/01/2018.RFI / Tiếng Việt

Hạt đậu tằm (fève) : Biểu tượng tái sinh và sung túc

Trong tiếng Pháp, “fève” có nghĩa là “hạt đậu tằm”, là một trong những biểu tượng của tiết đông chí vì đây là loại rau đầu tiên mọc vào mùa xuân. Nhà sử học Nadine Cretin giải thích :

“Đậu tằm có ý nghĩa từ xa xưa. Giống như quả trứng, đậu tằm chứa mầm sống ở bên trong, khi “già đi” lại hình thành sự sống. Vì vậy mà từ thế kỷ VI, thế kỷ V-TCN, người Hy Lạp luôn gắn đậu tằm với biểu tượng tái sinh. Còn người Ai Cập thì quan niệm rằng để linh hồn được tái sinh, thì họ phải được chôn trong một cánh đồng đậu tằm. Có thể thấy là đậu tằm đóng vai trò quan trọng, như trong xã hội Hy Lạp cổ đại, các quan tòa từng sử dụng hình thức rút thăm để bầu ra những người đại diện, tùy theo mầu đen hay trắng của hạt đậu tằm”.

Tuy nhiên, có được hạt đậu không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với may mắn. Câu chuyện “Vua uống” có từ khoảng thế kỷ XIV vẫn được kể đến bây giờ, theo đó người nào rút trúng hạt đậu sẽ phải thanh toán đồ uống cho cả bàn. Một số người bị cho là hà tiện đã nuốt luôn hạt đậu để khỏi phải chi tiền. Có lẽ vì thế mà hình nộm bằng sứ đã ra đời để tránh việc “vua nuốt chửng”, nhưng vẫn giữ nguyên từ “fève”.

“Những tượng nhỏ bằng sứ dần dần xuất hiện và những mẫu đầu tiên là sứ vùng Saxe (Đức) vào năm 1875. Sau đó, sản xuất tượng sứ nhỏ trở thành một ngành công nghiệp thực sự. Thành phố Limoges (Pháp) cũng nổi tiếng về những xưởng sản xuất như vậy từ năm 1913. Thậm chí, có rất nhiều người đam mê sưu tập “fève” cổ”.

Ban đầu, đó là những hình nộm búp bê, em bé rồi đến biểu tượng may mắn, động vật. Ngoài bằng sứ, còn có những hình nộm bằng ngà voi, bằng xương, bằng bạc cũng xuất hiện trong thế kỷ XIX. Đến đầu thế kỷ XX, một người tên là Lion đã đưa ra mẫu fève hình mặt trăng, sau lưng ghi tên và địa chỉ tiệm bánh của ông. Đây là loại “fève” quảng cáo đầu tiên tại Pháp.

blankMột mẫu tượng nhỏ (Titeuf) được đặt trong Bánh Vua, galette des Rois.RFI / Tiếng Việt

“Galette” miền bắc và “gâteau” miền nam

Về nguồn gốc của từ “galette” và thành phần của bánh, nhà nghiên cứu Nadine Cretin giải thích :

“Bánh galette có nguồn gốc từ chữ “galet” trong tiếng Pháp để chỉ hòn đá tròn mà người ta thường thấy trên bãi biển. Sau này, người ta cũng nói là bánh tròn như Mặt Trời.

Ngoài ra, còn có loại Bánh Vua dạng brioche tròn (gâteau des rois), nhưng được đục lỗ ở giữa, và được gắn thêm rất nhiều hoa quả khô ở trên. Ở một số vùng, như Cévennes, chiếc bánh rất đơn giản, không có hoa quả khô, mà người ta vẫn gọi là “vương miện của người nghèo”.

Lớp nhân hạnh nhân “frangipane” xuất hiện vào khoảng năm 1850. Nhưng trước đó, chỉ đơn giản là một chiếc bánh nhiều lớp, có thể được làm từ "bột ngàn lớp" (pâte feuilletée), còn thực ra người ta không biết là có gì ở trong hay không. Điều mà người ta biết rõ là các chủ tiệm bánh thường tặng bánh này cho những khách hàng quan trọng nhất để cảm ơn họ chẳng hạn. Vì thế mà ta có thể đoán là bánh không có nhiều thành phần”.

Dưới thời Cách Mạng Pháp, không còn chuyện bầu vua, nhưng truyền thống chia sẻ chiếc bánh galette vẫn còn đó. Vì vậy mà xuất hiện loại “Bánh Tự do” hay “Bánh Bình đẳng”, không có tượng cũng chẳng có vua. Cũng dựa trên nguyên tắc này, điện Elysée giữ truyền thống cùng chia Bánh Vua từ thời tổng thống Valéry Giscard d’Estaing. Tùy theo loại Bánh Vua “galette” hạnh nhân (miền bắc Pháp), người ta chọn loại rượu vang trắng hoặc champagne phù hợp, còn với loại Bánh Vua “gâteau” (miền nam) đậm vị ngọt của hoa quả khô, người ta lại chọn một loại rượu muscat để uống cùng.

Ngày nay, để tăng thêm lượng Bánh Vua tiêu thụ trong tháng Giêng, các cửa hàng đưa ra nhiều chiến lược makerting khác nhau. Như vào dịp lễ Hiển Linh năm 2013, để đề cao chất lượng và bí quyết thủ công ngày càng bị các siêu thị cạnh tranh gay gắt, bẩy tiệm bánh Fournil des Provinces ở thành phố Brest đã tung chiến dịch “Bánh Vua của chúng tôi giá trị như vàng” và đặt 10 lá vàng (5 gr mỗi lá, trị giá 280 euro) trong một số chiếc bánh. Không trở thành vua, nhưng một năm mới bắt đầu đầy may mắn với người có được lá vàng này.

blankBánh Vua (Brioche des Rois) điểm mứt hoa quả.CC/David Monniaux
Theo RFI
Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Đề xuất cấm bán thịt chó/mèo mà giới chức thủ đô Hà Nội đưa ra đang tạo nên một cuộc tranh luận mạnh mẽ từ công luận. Số Người tán thành cũng nhiều nhưng phần phản đối cũng không ít.
Đỗ Dzũng/Người Việt - September 21, 2018 WESTMINSTER, California (NV) – Câu chuyện ông Hugh Nguyễn, một người mang hai dòng máu Mỹ – Việt, tìm được cha ruột sau gần nửa thế kỷ sẽ giống như bất cứ “chuyện thần tiên” nào đó ở đời. Tuy nhiên, cái đặc biệt trong “chuyện thần tiên” của ông là tìm được người cha “tưởng đã chết” cách nay gần 50 năm!
Nếu như phải chọn ra một công trình kiến trúc vĩ đại nhất, bí ẩn nhất của con người, chắc chắn Kim Tự Tháp sẽ là một ứng viên cực kỳ sáng giá. Cùng với xác ướp, tượng nhân sư, các kim tự tháp vĩ đại của người Ai Cập là chủ đề yêu thích của các bộ phim, câu truyện phiêu lưu, truyện kinh dị... Theo Howstuffworks, Genk
Người hâm mộ quần vợt đã đổ về New York để xem tận mắt những tay vợt hàng đầu thế giới tranh tài tại US Open - một trong bốn giải Grand Slam của quần vợt thế giới. Với rất nhiều hoạt động diễn ra trên các sân, việc nắm vững mọi thông tin cần thiết về mỗi trận đấu là một công việc phải làm liên tục. Nhưng các nhà tổ chức Giải quần vợt Mỹ mở rộng đang ứng dụng các trí tuệ nhân tạo. Tina Trinh có tường trình chi tiết.
(Dân trí) Sư tử đực luôn gắn liền với hình ảnh oai phong, mạnh mẽ xứng đáng với danh hiệu “chúa tể thảo nguyên”, tuy nhiên hình ảnh thê thảm của một con sư tử đực bị mất đi “ngôi vương” và trục xuất khỏi đàn khiến nhiều người không khỏi bất ngờ, thậm chí cảm thấy thương hại.
Những bức thư và các bưu kiện đã từng được các nhân viên bưu chính ở Mỹ giao đến tận tay người nhận như thế nào cách đây hàng thế kỷ? Du khách có thể tìm thấy câu trả lời tại khu bảo tàng lịch sử bưu chính Hoa Kỳ ở Washington DC này. Tất nhiên, khi các phương tiện giao thông chưa phát triển thì những chiếc xe ngựa luôn là lựa chọn hàng đầu để người ta có thể giao thư tín và bưu kiện một cách nhanh nhất.
Những giọt nước mắt này của Robert Huỳnh, là để dành cho người anh trai vắn số, qua đời không lâu sau khi đặt chân tới Hoa Kỳ. Và nó cũng là những giọt nước mắt mà anh dành cho chính tương lai bất định của mình, cho người mẹ già năm nay đã hơn 80 chục tuổi.
Bị cộng đồng xua đuổi, bị người thân bỏ rơi, hàng ngàn phụ nữ Hindu tìm đến Vrindavan, nơi trở thành chốn nương náu của hơn 20 ngàn người góa chồng. - Một số những người Hindu bảo thủ nhất tại Ấn Độ tin rằng người phụ nữ nếu chồng đã chết thì cũng không nên sống nữa, bởi người phụ nữ đó đã không giữ được linh hồn chồng. Bị cộng đồng xua đuổi, bị người thân bỏ rơi, hàng ngàn phụ nữ cơ cực tìm đường đến Vrindavan, một thành phố hành hương nằm cách Delhi chừng 100km về phía nam, nơi đã trở thành nơi nương náu của hơn 20 ngàn người phụ nữ góa.
(Kiến Thức) - Người M'nông săn voi, phiên chợ của người H'mông, phụ nữ dân tộc Thái thu hoạch bông... là loạt ảnh sinh động về các dân tộc thiểu số Việt Nam đầu thế kỷ 20 được in trong cuốn "Thuộc địa của Pháp" (Les Colonies françaises) xuất bản năm 1931.
Trong năm 2017, đảo Maurice đã tiếp đón hơn 1,3 triệu du khách, tức là còn đông hơn cả dân số quốc gia (1,27 triệu). Lượng du khách nước ngoài đến Maurice vẫn tăng đều đặn, thêm 5% mỗi năm trong ba năm liền. Vì thế nhân 50 năm Quốc Khánh, đảo quốc này có tham vọng lập kỷ lục mới. Nằm trên Ấn Độ Dương (phía đông châu Phi), ngay bên cạnh đảo Réunion của Pháp và cách Madagascar khoảng 900 cây số, Maurice có khí hậu vùng nhiệt đới, hầu như quanh năm đều có nắng,
Bảo Trợ