Bánh Vua - Galette Des Rois - Và Phong Tục Chia Sẻ Tiết Đông Chí Tại Pháp

16 Tháng Hai 20184:53 CH(Xem: 91)

Bánh Vua - Galette des Rois - và phong tục chia sẻ tiết đông chí tại Pháp

Bánh Vua - Galette des Rois - và phong tục chia sẻ tiết đông chí tại Pháp
 
Chiếc Bánh Vua, galette des Rois, của RFI Việt ngữ, ngày 11/01/2018.RFI / Tiếng Việt

Hấp dẫn từ mầu vàng rộm, mát ngọt vì lớp kem hạnh nhân và giòn tan trong miệng, Bánh Vua (galette des Rois hoặc gâteau des Rois) còn quyến rũ người ăn vì bức tượng nhỏ được giấu bên trong lớp nhân. Tương truyền là ai có được chiếc tượng đó trong phần bánh của mình sẽ được đội vương miện vàng (dù chỉ bằng giấy) và gặp may cả năm.

Suốt tháng Giêng, kể từ lễ Hiển Linh (tại Pháp, được tính là Chủ Nhật đầu tiên sau ngày 01/01 nhưng nhiều nước vẫn giữ ngày 06/01), gia đình, bạn bè hoặc đồng nghiệp cùng chia nhau chiếc Bánh Vua ngọt ngào, lâng lâng trong hương vị rượu vang hoặc champagne, tùy theo loại bánh.

Không như nhiều người vẫn nghĩ, dù mang tên Bánh Vua, nhưng bánh không liên quan đến Ba Vua, khi cả ba cùng đến Bethléem thăm và tặng chúa hài đồng Giê-su “vàng, nhựa trám hương và nhang hương”, tượng trưng cho sự trù phú của ba châu lục được biết đến lúc đó là châu Âu, châu Phi và châu Á.

Giải thích với RFI tiếng Việt, nhà sử học Nadine Cretin, chuyên về lịch sử phong tục tôn giáo, cho biết Bánh Vua không mang ý nghĩa tôn giáo dù được ăn vào buổi tối trước lễ Hiển Linh, mà liên quan đến đông chí :

“Đúng là suốt tiết đông chí, có nghĩa là khoảng thời gian giữa Giáng Sinh và lễ Hiển Linh, thường kéo dài khoảng 12 ngày, trong thời gian này, người ta ăn rất nhiều và cũng từ dịp này, ngày bắt đầu dài hơn một chút. Vì vậy người ta liên tục đưa ra những điềm báo để có được một năm mới hạnh phúc, ví dụ như họ chơi bài, ăn uống nhiều hơn để thể hiện sự sung túc, hoặc trong những chiếc “bánh tiên tri”, có nghĩa là người nào tìm được tượng nhỏ (“fève”) trong nhân bánh, thì đó là dấu hiệu gặp may, là bước khởi đầu tốt cho năm mới”.

Sự tích “làm vua một ngày” trong xã hội La Mã

Chuyện “làm vua một ngày” có lẽ xuất hiện từ thời La Mã. Vào dịp lễ Thần Nông Sature (đông chí tháng 12) đã xuất hiện truyền thống chủ và nô lệ ăn chung một bàn. Tất cả cùng tham gia một bữa tiệc mang tính chất gia đình để hồi tưởng Thời đại Hoàng kim (còn được gọi là Mùa Xuân Vĩnh hằng), theo đó, mọi người đều bình đẳng và nô lệ không còn là nô lệ nữa. Trong bữa tiệc, người ta “bầu” một ông vua tưởng tượng có quyền ra lệnh, sai bảo người khác trong ngày đó. Tuy nhiên, chuyện chọn vua này không liên quan đến chiếc bánh galette.

Tại Pháp, trước thế kỷ XIV, chưa thấy tài liệu nào nhắc đến việc cùng chia sẻ một chiếc Bánh Vua, như giải thích của nhà sử học Nadine Cretin:

“Đến năm 1311, pháp điển của Robert II de Fouilloy, giám mục Amiens, nói về một chiếc “bánh lá” mà người ta cùng chia sẻ nhân dịp lễ Hiển Linh. Chiếc “bánh lá” có lẽ được làm từ “bột ngàn lớp” (pâte feuilletée).

Truyền thống tìm hạt đậu trong bánh galette dường như bắt đầu xuất hiện trong chiếc Bánh Vua vào khoảng thế kỷ thứ XIV. Đến thế kỷ thứ XVI thì được kể lại qua câu chuyện trong buổi lễ Thần Nông, một đứa trẻ trốn dưới bàn và trả lời câu hỏi : “Thưa chủ nhân, đậu tằm thuộc về ai?”. Đứa trẻ ngây thơ đưa ra một cái tên lướt qua đầu, mà không phân biệt tước vị của ai, và phần bánh được đưa cho người đó”.

Chiếc bánh được chia phần theo đúng số lượng khách mời và một phần giành cho người nghèo. Người nào có được miếng bánh có hạt đậu tằm sẽ được “phong” làm vua.

blankChiếc Bánh Vua, galette des Rois, của RFI Việt ngữ, ngày 11/01/2018.RFI / Tiếng Việt

Hạt đậu tằm (fève) : Biểu tượng tái sinh và sung túc

Trong tiếng Pháp, “fève” có nghĩa là “hạt đậu tằm”, là một trong những biểu tượng của tiết đông chí vì đây là loại rau đầu tiên mọc vào mùa xuân. Nhà sử học Nadine Cretin giải thích :

“Đậu tằm có ý nghĩa từ xa xưa. Giống như quả trứng, đậu tằm chứa mầm sống ở bên trong, khi “già đi” lại hình thành sự sống. Vì vậy mà từ thế kỷ VI, thế kỷ V-TCN, người Hy Lạp luôn gắn đậu tằm với biểu tượng tái sinh. Còn người Ai Cập thì quan niệm rằng để linh hồn được tái sinh, thì họ phải được chôn trong một cánh đồng đậu tằm. Có thể thấy là đậu tằm đóng vai trò quan trọng, như trong xã hội Hy Lạp cổ đại, các quan tòa từng sử dụng hình thức rút thăm để bầu ra những người đại diện, tùy theo mầu đen hay trắng của hạt đậu tằm”.

Tuy nhiên, có được hạt đậu không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với may mắn. Câu chuyện “Vua uống” có từ khoảng thế kỷ XIV vẫn được kể đến bây giờ, theo đó người nào rút trúng hạt đậu sẽ phải thanh toán đồ uống cho cả bàn. Một số người bị cho là hà tiện đã nuốt luôn hạt đậu để khỏi phải chi tiền. Có lẽ vì thế mà hình nộm bằng sứ đã ra đời để tránh việc “vua nuốt chửng”, nhưng vẫn giữ nguyên từ “fève”.

“Những tượng nhỏ bằng sứ dần dần xuất hiện và những mẫu đầu tiên là sứ vùng Saxe (Đức) vào năm 1875. Sau đó, sản xuất tượng sứ nhỏ trở thành một ngành công nghiệp thực sự. Thành phố Limoges (Pháp) cũng nổi tiếng về những xưởng sản xuất như vậy từ năm 1913. Thậm chí, có rất nhiều người đam mê sưu tập “fève” cổ”.

Ban đầu, đó là những hình nộm búp bê, em bé rồi đến biểu tượng may mắn, động vật. Ngoài bằng sứ, còn có những hình nộm bằng ngà voi, bằng xương, bằng bạc cũng xuất hiện trong thế kỷ XIX. Đến đầu thế kỷ XX, một người tên là Lion đã đưa ra mẫu fève hình mặt trăng, sau lưng ghi tên và địa chỉ tiệm bánh của ông. Đây là loại “fève” quảng cáo đầu tiên tại Pháp.

blankMột mẫu tượng nhỏ (Titeuf) được đặt trong Bánh Vua, galette des Rois.RFI / Tiếng Việt

“Galette” miền bắc và “gâteau” miền nam

Về nguồn gốc của từ “galette” và thành phần của bánh, nhà nghiên cứu Nadine Cretin giải thích :

“Bánh galette có nguồn gốc từ chữ “galet” trong tiếng Pháp để chỉ hòn đá tròn mà người ta thường thấy trên bãi biển. Sau này, người ta cũng nói là bánh tròn như Mặt Trời.

Ngoài ra, còn có loại Bánh Vua dạng brioche tròn (gâteau des rois), nhưng được đục lỗ ở giữa, và được gắn thêm rất nhiều hoa quả khô ở trên. Ở một số vùng, như Cévennes, chiếc bánh rất đơn giản, không có hoa quả khô, mà người ta vẫn gọi là “vương miện của người nghèo”.

Lớp nhân hạnh nhân “frangipane” xuất hiện vào khoảng năm 1850. Nhưng trước đó, chỉ đơn giản là một chiếc bánh nhiều lớp, có thể được làm từ "bột ngàn lớp" (pâte feuilletée), còn thực ra người ta không biết là có gì ở trong hay không. Điều mà người ta biết rõ là các chủ tiệm bánh thường tặng bánh này cho những khách hàng quan trọng nhất để cảm ơn họ chẳng hạn. Vì thế mà ta có thể đoán là bánh không có nhiều thành phần”.

Dưới thời Cách Mạng Pháp, không còn chuyện bầu vua, nhưng truyền thống chia sẻ chiếc bánh galette vẫn còn đó. Vì vậy mà xuất hiện loại “Bánh Tự do” hay “Bánh Bình đẳng”, không có tượng cũng chẳng có vua. Cũng dựa trên nguyên tắc này, điện Elysée giữ truyền thống cùng chia Bánh Vua từ thời tổng thống Valéry Giscard d’Estaing. Tùy theo loại Bánh Vua “galette” hạnh nhân (miền bắc Pháp), người ta chọn loại rượu vang trắng hoặc champagne phù hợp, còn với loại Bánh Vua “gâteau” (miền nam) đậm vị ngọt của hoa quả khô, người ta lại chọn một loại rượu muscat để uống cùng.

Ngày nay, để tăng thêm lượng Bánh Vua tiêu thụ trong tháng Giêng, các cửa hàng đưa ra nhiều chiến lược makerting khác nhau. Như vào dịp lễ Hiển Linh năm 2013, để đề cao chất lượng và bí quyết thủ công ngày càng bị các siêu thị cạnh tranh gay gắt, bẩy tiệm bánh Fournil des Provinces ở thành phố Brest đã tung chiến dịch “Bánh Vua của chúng tôi giá trị như vàng” và đặt 10 lá vàng (5 gr mỗi lá, trị giá 280 euro) trong một số chiếc bánh. Không trở thành vua, nhưng một năm mới bắt đầu đầy may mắn với người có được lá vàng này.

blankBánh Vua (Brioche des Rois) điểm mứt hoa quả.CC/David Monniaux
Theo RFI
Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Cuối tuần vừa qua, người Khmer tại khu vực thủ đô Washington DC đã tổ chức Tết Chol Chnam Thmay. Đây là ngày tết cổ truyền của người Campuchia, Lào, Thái Lan, Myanma và Sri Lanka. VOA Việt ngữ đã có mặt tại một ngôi chùa Khmer nổi tiếng tại tiểu bang Maryland nằm cách Washington DC khoảng 20 phút lái xe để tham dự ngày Tết đặc biệt này.
Nhiệt độ lúc này là -2 độ C. Những ngọn cỏ đóng băng trải dài trên lối đi nằm uốn lượn xuyên qua khu rừng ở Ursvik thuộc ngoại ô Stockholm nằm ở ngoài rìa khu Kista, trung tâm khoa học và kỹ thuật của thủ đô Thụy Điển. - Ấy vậy mà bất chấp nhiệt độ giá lạnh, vẫn có tiếng bước chân đều đặn của những người đi bộ và chạy bộ ở ngoài trời vào giờ nghỉ trưa.
Giữa lòng thủ đô Hà Nội, nơi có những tô phở bò KoBe có giá gần một triệu đồng và đủ các loại dịch vụ siêu đắt đều có mặt, còn có một khu chợ người lao động, ở đó, món hàng mà người ta bán không có gì khác ngoài sức lao động.
WESTMINSTER, California (NV) – Nhiều người Việt sống ở Mỹ từ lâu có tâm lý e dè cà phê có xuất xứ từ Việt Nam vì nhiều cơ sở chế biến cà phê bẩn bị phát hiện. Mới đây, các nhà chức trách tỉnh Đắk Nông phát hiện hàng chục tấn cà phê bẩn, được nhuộm đen bằng lõi pin Con Ó. Vậy cà phê Việt Nam xuất cảng sang Mỹ có thực sự an toàn không? Và, người Việt uống cà phê Việt vì tin tưởng, vì thói quen hay vì lý do khác?
Chúng ta thường nghĩ rằng bò tót rất ghét màu đỏ nhưng thật sự ít người biết được nguyên nhân đằng sau là như thế nào, phải chăng màu đỏ “gây thù chuốc oán” với bò tót? Bò tót cứ thấy màu đỏ là nổi điên – đây là điều mọi người nghĩ đến đầu tiên khi nhắc tới bò tót, quan niệm này bắt nguồn từ những trận đấu bò tót sôi động từ đất nước Tây Ban Nha. Khi bắt đầu trận đấu, khi các đấu sĩ giương tấm vải đỏ và vung qua lại thì bò tót bắt đầu nổi điên, nó lao tới tấm vải đỏ như đang lao đến kẻ thù của mình để húc. Người võ sĩ vừa tránh vừa vẫy tấm vải đỏ, con bò càng tức giận và hung hãn lao vào đấu sĩ.
Cho đến nay sau 60 năm, kỉ lục chuyến hải trình dài nhất lịch sử của người đàn ông Đức vẫn chưa ai có thể phá vỡ, theo Daily Mail. Oskar Speck nhảy lên thuyền kayak từ Đức năm 1932 và chèo dọc sông Danube với hy vọng định cư ở đảo Síp. Lí do của hành động này là bởi Oskar muốn trốn thoát khỏi sự kìm kẹp của trùm phát xít Hitler và xây dựng một cuộc sống mới ở miền đất hứa
Những bức ảnh hiếm về các bộ tộc thổ dân sinh sống trong rừng Amazon thuộc Brazil nằm trong sách ảnh Thổ dân Brazil sẽ xuất bản năm 2018 của nhiếp ảnh gia người Brazil Ricardo Stuckert, 47 tuổi,
Xứ sở mặt trời mọc với nền văn hóa lâu đời đã mang đến thế giới một nét nghệ thuật truyền thống đặc sắc của người Nhật – nghệ thuật thưởng thức trà đạo. Người dâng trà và người uống trà đều mang dáng vẻ thành kính và nghi lễ trang trọng, những lễ tiết tưởng chừng nhỏ nhặt và phức tạp ấy, đã thể hiện tấm lòng thành giữa con người dành cho nhau.
Lịch sử ghi nhận một số trường hợp bật nắp quan tài sống lại một cách khó tin sau khi được bác sĩ tuyên bố đã tử vong. Theo đó, họ suýt bị chôn sống nhưng may mắn được mọi người phát giác và giải cứu.
Chín năm đầu đời, hoàng tử Vĩnh Thụy sống trong nghi lễ Nho giáo nghiêm ngặt của triều đình Huế. Hàng ngày, một thầy giáo đến dạy ông những lời chỉ bảo của Khổng Tử, những nghĩa vụ và trọng trách của một hoàng tử. Cứ như vậy, trong vòng bốn năm, hoàng tử Vĩnh Thụy « sống một mình, dùng bữa một mình theo nhịp điệu không hề thay đổi, ngày nào cũng giống ngày nào » (1).
Bảo Trợ