Cơn khát TQ và 'địa ngục' Bao Đầu

03 Tháng Sáu 20174:33 SA(Xem: 1705)

Cơn khát TQ và 'địa ngục' Bao Đầu

blankBản quyền hình ảnhLIAM YOUNG UNKNOWN FIELDS

Nằm khuất nẻo đâu đó ở Nội Mông, Trung Quốc là một con hồ chứa đầy hoá chất độc hại và khủng khiếp không khác gì địa ngục, 'con đẻ' của cơn khát điện thoại thông minh, những món đồ công nghệ hấp dẫn, và thậm chí cả công nghệ xanh, theo tìm hiểu của Tim Maughan.

Từ chỗ tôi đứng nhìn ra, tổ hợp sản xuất gang thép và đất hiếm Bao Cương đồ sộ như một thành phố, sừng sững chắn ngang chân trời, ống khói và tháp làm mát trải dài như vô tận, tua tủa lên bầu trời xám xịt, nham nhở. Chắn giữa tôi với khu tổ hợp ấy là một con hồ nhân tạo đen kịt, lệt sệt đầy bùn độc hại.

Hàng chục ống xả phun ra những dòng nước sền sệt, đen sì, toàn là chất thải từ các nhà máy hóa lọc đặt quanh hồ. Mùi lưu huỳnh và tiếng gầm rú từ các ống xả đặc quánh, bóp nghẹt các giác quan. Tôi thấy mình như đang lọt thỏm giữa địa ngục trần gian.

Chào mừng bạn đến với Bao Đầu, thành phố công nghiệp lớn nhất Nội Mông!

Tôi tới đây với một nhóm các kiến trúc sư và nhà thiết kế được gọi là “Nhóm điều tra những góc khuất”, và đây là điểm dừng chân cuối cùng trong hành trình ba tuần lễ lần theo dây chuyền cung ứng toàn cầu, nhằm lần ra đường đi của các thứ hàng hoá được xuất từ Trung Quốc tới các cửa hàng bán lẻ, tới từng hộ gia đình qua các ngả vận chuyển hàng hóa, nhà máy khác nhau.

Có lẽ bạn chưa từng nghe nói tới Bao Đầu? Nhưng chính các hầm mỏ, nhà máy ở đây đã khiến cuộc sống hiện đại của chúng ta được như ngày nay.

Đó là một trong những nơi cung cấp đất hiếm lớn nhất thế giới. Những nguyên tố đất hiếm này hiện diện ở tất cả mọi thứ, từ nam châm trong tuabin gió và động cơ ổ điện, cho đến các bảng mạch điện thoại thông minh và TV màn hình phẳng.

Năm 2009, Trung Quốc xuất ra 95% sản lượng đất hiếm trên toàn cầu. Ước tính, các mỏ ở khu quận Bạch Vân Ngạc Bác Khoáng Khu nằm về phía bắc của Bao Đầu nắm tới 70% trữ lượng đất hiếm toàn cầu. Nhưng, như chúng ta sẽ tìm hiểu dưới đây, cái giá phải trả là gì?

Nhân tố thành công

Đất hiếm đóng vai trò then chốt trong sự biến chuyển và bùng nổ phát triển của kinh tế Trung Quốc, khiến thế giới phải choáng váng trong trong những thập niên qua.

Khi tới Bao Đầu, ta thấy rất rõ tác động lớn lao của quá trình biến chuyển. Là trung tâm của “thời đào vàng” thế kỷ 21, Bao Đầu giống như thị trấn vùng biên.

Năm 1950, trước thời khai thác đất hiếm bùng nổ, thành phố chỉ có 97.000 dân. Ngày nay, con số này đã lên hơn hai triệu rưỡi.

Lý do duy nhất cho cho dòng người cuồn cuộn đổ về: khoáng sản.

blankBản quyền hình ảnhKATE DAVIES UNKNOWN FIELDS

Kết quả là Bao Đầu mắc kẹt giữa một bên là tân thế giới đầy ắp những cơ hội đến từ nhu cầu về đất hiếm của chủ nghĩa tư bản toàn cầu, và một bên là những ký ức nhạt nhòa của thời Cộng Sản hiện diện trên những con phố có từ thời Soviet.

Các tấm biển quảng cáo cỡ lớn đăng các nhãn hiệu đắt tiền của Mỹ dựng bên các áp phích tuyên truyền cho thời cách mạng. Những gương mặt vô cảm của các siêu mẫu phương Tây nhìn chòng chọc xuống các bức tượng Mao Chủ tịch.

Khi màn đêm buông xuống, ánh đèn màu rực rỡ và các tấm kính nhuộm màu bằng đất hiếm dăng dăng trên phố lớn khiến cả thành phố như trong một cảnh quay trong bộ phim Tron.

Ở các ngõ phố nhỏ thì đông kịt những công nhân từ các nhà máy tuyển quặng say khướt, nôn ọe tràn ra từ các quán nhậu.

'Địa ngục về môi trường'

Chưa cần vào tới hồ chứa chất thải độc hại nói trên, tác hại mà ngành công nghiệp đất hiếm gây ra cho môi trường thành phố đã hiển hiện một cách rõ ràng, khủng khiếp.

Có những lúc ta không thể nhận biết được đâu là nơi kết thúc của tòa cấu trúc khổng lồ của tổ hợp tuyển quặng Bao Cương, đâu là nơi bắt đầu vào thành phố.

Những đường ống khổng lồ trồi lên từ mặt đất, chạy dọc theo đường phố, lối đi bộ, rồi cả được chống vòng lên không trung để băng qua đường như những cây cầu.

Đường phố ở đây khá rộng, chuyên phục vụ dòng xe tải diesel khổng lồ chở than nối đuôi nhau không dứt, át vía mọi loại xe cộ khác.

blankBản quyền hình ảnhLIAM YOUNG UNKNOWN FIELDS

Khi mưa, dòng xe không ngưng nghỉ này cày nát mặt đường, khiến dòng nước ngập trên đường quyện vào bụi mỏ trở nên đen ngòm.

Chúng nối đuôi nhau thành hàng dằng dặc để rẽ vào một trong nhiều nhà máy nhiệt điện ở Bao Đầu, nằm sát cạnh những tòa nhà căn hộ mới xây.

Nhìn đâu ta cũng thấy giữa những khối nhà đang xây dở và những khu đậu xe nhiều tầng được vội vã dựng lên là một rừng tháp tuyển quặng lửa cháy phừng phừng và cột điện kéo tới vô tận. Bầu không khí thì lúc nào cũng nồng nặc mùi lưu huỳnh.

Những cảnh tượng công nghiệp như thế này hầu như đã bị lãng quên tại phương Tây. Đã từng có thời Detroit của Mỹ hay Sheffield của Anh trông giống thế, đặc bầu không khí giống thế.

Nhà máy lặng câm

Một trong các chuyến thăm đầu tiên của chúng tôi là tới một nhà máy xử lý quặng cerium, một trong những loại đất hiếm có nhiều nhất.

Cerium ứng dụng rộng rãi trong các sản phẩm dân dụng, từ việc nhuộm màu kính cho đến bộ trung hoà khí thải trong xe hơi.

Người hướng dẫn chúng tôi giải thích rằng họ chủ yếu sản xuất oxide cerium, dùng để đánh bóng màn hình cảm ứng trên điện thoại thông minh và máy tính bảng.

blankBản quyền hình ảnhKATE DAVIES UNKNOWN FIELDS

Khi lang thang qua các nhà xưởng lớn như garage chứa máy bay, chúng tôi nhận ra có điều gì đó khang khác.

Trong mê cung của đường ống, bể chứa, máy ly tâm không có lấy một bóng người.

Thực tế là chả có hoạt động gì cả. Ngoài tiếng chúng tôi vọng qua các nhà kho lớn, toàn bộ là yên tĩnh. Rõ là không có hoạt động gì.

Khi được hỏi, người hướng dẫn cho biết nhà máy phải đóng cửa để bảo trì - nhưng chẳng có dấu hiệu gì chứng tỏ điều đó hết: không có đội bảo dưỡng, cũng chẳng có gì được sửa chữa hoặc lau chùi.

Nhưng khi bị hỏi vặn, người hướng dẫn trở nên nghi ngờ, tại sao chúng tôi hỏi lắm thế, và trở nên im bặt. Đó là điều thường thấy ở Bao Đầu – từ chối trả lời hoặc chỉ nói theo nội dung đã chuẩn bị.

Khi chúng tôi rời đi, một thành viên trong đoàn, người đã đến thăm đây từ trước, đưa ra một lời giải thích hợp lý: có thể giới chức quản lý công nghiệp địa phương đã cố tình kiểm soát nguồn cung đất hiếm như oxide cerium nhằm để giữ giá đất hiếm cao?

Chúng tôi không chắc cái nhà máy đã thăm là một ví dụ như thế. Tuy nhiên, đó không phải là chuyện chưa từng xảy ra.

Chẳng hạn hồi 2012, Tân Hoa Xã loan tin một nhà sản xuất đất hiếm lớn nhất Trung Quốc đã tạm dừng hoạt động để ngăn chặn đà giảm giá.

blankBản quyền hình ảnhKATE DAVIES UNKNOWN FIELDS

Một trong những sản phẩm xuất khẩu chính khác của Bao Đầu là neodymium, một loại đất hiếm dùng cho nhiều ứng dụng.

Chất này được dùng để nhuộm thủy tinh, đặc biệt dùng trong công nghệ laser, nhưng có lẽ quan trọng nhất là sản xuất các nam châm cực mạnh nhưng có trọng lượng siêu nhẹ.

Nam châm Neodymium được sử dụng trong các mặt hàng điện tử tiêu dùng như tai nghe, micro dùng cho điện thoại di động, hay ổ cứng máy tính.

Với những sản phẩm công nghiệp cỡ lớn, nó có mặt trong các thiết bị lớn cần từ trường cực mạnh, như tua-bin điện gió và động cơ điện của xe ô tô điện thế hệ mới. Chúng tôi được một người hướng dẫn có vẻ cởi mở hơn đưa đi thăm nhà máy nam châm neodymium. Chúng tôi thậm chí còn được táy máy với mấy cục nam châm.

Nhưng một lần nữa, khi hỏi những câu vượt quá các ứng dụng và sản xuất nam châm mà liên quan đến vấn đề môi trường, các câu trả lời lại loanh quanh, và chúng tôi nhanh chóng bị "tống khứ".

'Đất hiếm không hiếm'

Điều trớ trêu về neodymium và cerium là chúng được gọi là “đất hiếm” trong lúc thực ra chúng khá phổ biến.

Neodymium cũng có nhiều như đồng hoặc niken và phân bố đều khắp nơi trên bề mặt trái đất.

Trung Quốc sản xuất 90% neodymium thị trường toàn cầu, nhưng chỉ chiếm 30% trữ lượng.

Điều khiến cho neodymium và cerium khan hiếm, qua đó đem lại lợi nhuận cao chính là quá trình cực kỳ nguy hiểm và độc hại để trích xuất chúng từ quặng và tinh luyện thành các nguyên liệu có thể sử dụng.

Ví dụ, cerium được trích xuất bằng phương pháp nghiền hỗn hợp khoáng và hòa tan trong axid sulfuric và acid nitric, và quy trình này cần phải thực hiện trên quy mô công nghiệp khổng lồ, dẫn đến việc thải ra một lượng lớn sản phẩm phụ là chất thải độc hại.

Có thể thấy rằng sự thống trị của Trung Quốc trong thị trường đất hiếm không phải do lợi thế tài nguyên mà chính là sự hy sinh về mặt môi trường, điều mà các quốc gia khác cố tránh.

Không có nơi nào cho thấy rõ ràng hơn về sự hy sinh môi trường của Trung Quốc bằng ở bờ hồ độc hại Bao Đầu.

Đắp một cái đập ngăn sông, cho nước tràn ngập vào nơi từng là đất canh tác trước đó, rốt cuộc chỉ tạo ra một ao chứa chất thải: một nơi để xả những phụ phẩm độc hại.

Chỉ mất 20 phút lái xe từ trung tâm thành phố tới hồ là ta thấy khối các công trình công nghiệp đồ sộ lấn át vùng nông thôn bị bỏ hoang hóa.

Các báo cáo trước đây đều khẳng định hồ được quân đội bảo vệ, nhưng chúng tôi không thấy dấu hiệu nào chứng tỏ điều đó.

blankBản quyền hình ảnhLIAM YOUNG UNKNOWN FIELDS

Chúng tôi có qua một cái lán, chắc từng là trạm gác nhưng giờ thì bỏ hoang, ai đó vội vàng bỏ đi, còn để lại giường, bếp, và cả những vỏ gói mì ăn liền.

Chúng tôi đến bờ và nhìn sang bên kia hồ. Dù đã xem một vài bức ảnh trước khi tới Nội Mông, nhưng tôi không chuẩn bị tinh thần cho những hình ảnh này.

Đó là một môi trường thật sự xa lạ, kinh hoàng và khủng khiếp.

Ý nghĩ rằng nó do con người tạo ra làm tôi hoảng sợ và suy sụp tinh thần. Tôi nhận ra rằng đây chính là sản phẩm phụ không chỉ của các thiết bị điện tử tiêu dùng đang nằm trong túi tôi, mà còn là của công nghệ xanh như tua-bin gió và ô tô điện, những thứ mà phương Tây vẫn tự hài lòng.

Khá bối rối, tôi chụp vài bức ảnh và quay lại vài video clip bằng chiếc Iphone được đánh bóng bằng đất hiếm cerium.

Liam Young trong “nhóm điều tra các góc khuất” đã thu thập một số mẫu thải và mang về Anh để phân tích. "Đất sét từ hồ có mức phóng xạ gấp ba lần so với đất trong khu vực," ông sau này nói với tôi.

"Chúng tôi dùng đất sét nhiễm xạ này để nặn một loạt những bình gốm kiểu thời nhà Minh," Young nói, "mỗi chiếc bình sẽ thể hiện tỷ lệ chất thải độc hại xả ra từ hoạt động sản xuất đất hiếm được cung ứng cho mỗi ngành công nghiệp khác nhau."

Việc này nhằm minh họa tác động của hàng tiêu dùng lên môi trường, thậm chí khi ảnh hưởng môi trường đó là vô hình và cách ta hàng ngàn dặm.

Sau khi tự mình nhìn thấy những ảnh hưởng môi trường của việc khai thác đất hiếm, tôi chẳng thể giữ nguyên quan điểm về những tiện ích sử dụng hàng ngày nữa.

Gần đây, khi Apple công bố đồng hồ thông minh, một ý nghĩ thoáng qua trong đầu tôi: chúng ta đã từng sản xuất đồng hồ bằng khoáng sản khai thác từ trái đất và đối xử với chúng như những đồ gia bảo quý giá; và giờ đây, chúng ta lại dùng những khoáng sản quý hiếm hơn, mà lại muốn nâng cấp hàng năm.

Các công ty công nghệ cứ liên tục hối thúc chúng ta nâng cấp: mua máy tính bảng hoặc điện thoại mới nhất. Nhưng tôi không thể quên rằng tất cả bắt đầu ở một nơi như Bao Đầu, nơi có một hồ nước độc hại khủng khiếp trải dài đến tận chân trời.

Bản gốc tiếng Anh bài này đã đăng trên BBC Future.
Theo BBC

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Gần đây, dư luận dậy sóng trước tuyên bố của một vị giáo sư rằng học phí cấp đại học nên được coi là rào cản kỹ thuật cho đầu vào. Tư tưởng học phí giống như một khoản đầu tư [ở một số ngành nghề] vốn là tư tưởng được chấp thuận ở các nước có nền giáo dục tiến bộ, nhưng áp dụng tại Việt Nam thì dường như chưa hợp lý lắm. Tăng, giảm hay miễn phí giáo dục? Phát biểu tại diễn đàn Quốc hội sáng 25/7 vừa qua, GS Lê Quân (đại biểu Cà Mau) nói: “Chúng ta cũng phải đảm bảo rằng học phí cũng là một rào cản kỹ thuật để tránh việc học sinh lao vào học đại học và trở thành "học đại"", phải coi học phí đối với người học là nguồn đầu tư, thông lệ quốc tế học phí bao giờ cũng bằng gần hai năm tiền lương sau khi tốt nghiệp.
Liệu các cuộc tấn công mạng do Bắc Kinh hậu thuẫn gần đây nhắm vào Mỹ có dẫn đến chiến tranh thật? Đây là câu hỏi mà nhà kinh tế học người Mỹ David P. Goldman đã đặt ra gần đây. Một câu hỏi quan trọng, hiện hữu và rất khó trả lời. Tuy nhiên, vào tháng trước, Tổng thống Joe Biden đã cảnh báo rằng các cuộc tấn công mạng gần đây, bao gồm việc tấn công mạng các cơ quan chính phủ và cơ sở hạ tầng của Hoa Kỳ, rất có thể dẫn đến một “cuộc chiến nổ súng”. Ông Biden tiếp tục: “Tôi nghĩ có nhiều khả năng chúng ta sẽ kết thúc — à, nếu chúng ta có kết cục là một cuộc chiến, một cuộc chiến tranh thực sự với một cường quốc, thì đó sẽ là hậu quả của một tấn công mạng với hậu quả rất lớn”, "cường quốc" đó, tất nhiên, là Trung Quốc. Như ông Goldman lưu ý: "Nận xét của ông Biden được đưa ra trong một văn bản do văn phòng báo chí Tòa Bạch Ốc lưu hành", chúng không phải là sản phẩm của “loạn ngôn tự phát”. Không, họ đã cố tình.
Bệnh dịch lây lan trên toàn quốc là một mối đe dọa tiềm tàng đối với ĐCSTQ. Hiện tại, Delta đang điều khiển nhiều xã hội trên khắp thế giới, nhưng Trung Quốc dường như là nước duy nhất mà biến thể này có thể kết thúc nhiệm kỳ của nhóm cầm quyền. COVID-19 đang tàn phá Trung Quốc Biến thể Delta đang lan nhanh trên khắp đại lục và Bắc Kinh không có giải pháp nào mới ngoài các biện pháp vũ lực tàn bạo, độc tài toàn trị — và đổ lỗi cho người nước ngoài. Hàng triệu người dân Trung Quốc hiện đang bị phong tỏa. Các ca nhiễm gần đây tạo thành đợt bùng phát coronavirus trên diện rộng, thậm chí còn rộng hơn so với đợt bùng phát vào năm ngoái. Đợt bùng phát mới này đã nhanh chóng vượt ra ngoài tầm kiểm soát của các nhà chức trách và phá vỡ kế hoạch tuyên truyền cốt lõi của Đảng cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ).
Và nay nước Mỹ đang dần tiến vào một xã hội tự do cực tả, nơi xấu đã trở thành tốt và tốt đã trở thành xấu. Những điều tưởng chừng vô lý thì nay là hiện thực, ví như người nhập cư bất hợp pháp được ra vào tự do trên đất Mỹ, và được hưởng quyền “ưu đãi” hơn cả một công dân Mỹ “chính cống”... Khi những bậc lão thành vừa nhâm nhi cà phê vừa hồi tưởng lại quãng thời gian yên bình cách đây hơn nửa kỷ bằng câu mở đầu “muôn thuở”: “Hồi ấy, bố/mẹ ….”, thì bạn đừng than vãn: “Biết rồi, khổ lắm nói mãi”. Bởi nếu có cỗ máy thời gian cho phép bạn quay trở lại thời điểm cách nay hơn nửa thế kỷ, bạn có gật đầu không? Hơn nửa thế kỷ trước, sẽ không có Internet, không có smartphone, điện thì chập chờn và tất nhiên nếu nhà nào sở hữu một cái tivi đen trắng thì trở thành trung tâm "chiếu phim" cho cả cộng đồng.
Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đã dựa vào hàng loạt lời nói dối về kinh tế để làm lung lay nhận thức của nhiều người về tình hình hiện tại. Trong bài viết này, chúng tôi xem xét một số lời nói dối lớn nhất và đưa ra bức tranh thực sự đằng sau những lời nói dối đó.
Trong 4 năm nhiệm kỳ của Tổng thống Trump, Big Media đã chế tạo ra bao nhiêu lời dối trá để bủa vây ông? Đã có bao nhiêu thông tin bị lật tẩy giúp công chúng được giải khai sự thật? Mời quý độc giả cùng NTD Việt Nam điểm lại 8 lời dối trá nổi bật nhất về ông Trump của Big Media, trong lúc chờ đợi các thông tin cập nhật từ các cuộc thanh tra kết quả bầu cử tại các tiểu bang Arizona và Georgia. Trong suốt 4 năm dẫn dắt nước Mỹ, cựu Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã đạt được rất nhiều thành tựu. Trong nước, ông Trump không chỉ lấp đầy nền sản xuất rỗng sau nhiều thập kỷ hoang phế, mang lại việc làm và sức tăng trưởng bền hơn cho nền kinh tế, ông còn khôi phục các giá trị truyền thống đang bị bào mòn, xâm lấn triệt để bởi tư tưởng cấp tiến như bảo vệ thai nhi.
Mới đây, ông Hồ Tích Tiến, Tổng biên tập của Tờ Thời báo Hoàn Cầu - Cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), đã phụ hoạ theo chính quyền Bắc Kinh khi "khoe khoang" rằng Taliban và Trung Quốc là bạn. Phản ứng của dân cư mạng Trung Quốc dậy sóng trước tuyên bố này. Nhưng quả thật, ông Hồ Tích Tiến có thể 'lỡ lời' nhưng không hề 'quá lời'. Không chỉ Taliban, Trung Quốc có mối quan hệ lâu đời, thâm sâu và nhiều lợi ích về mua bán vũ khí, tài nguyên và tạo hỗn loạn để kiếm lời từ các tổ chức khủng bố, chế độ độc tài khắp toàn cầu. Có vẻ như ĐCSTQ đang chuẩn bị cho việc can thiệp vào Afghanistan, đất nước đang bị chiến tranh tàn phá này thông qua sáng kiến ​​"Một vành đai, Một con đường" (BRI), nhằm lấp đầy khoảng trống mà quân đội Mỹ và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương để lại sau khi rút quân khỏi đây.
Phần 5: Vì sao nói thế giới đang rơi vào vòng xoáy khủng hoảng tài chính tồi tệ nhất trong lịch sử? Cuộc khủng hoảng tài chính - kinh tế lần này sẽ trở thành cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất trong lịch sử kinh tế thế giới, cái giá phải trả sẽ đắt đỏ hơn nhiều so cuộc khủng hoảng trước, bởi nó cùng một lúc hội tụ 3 hiện tượng không mong muốn trong kinh tế học: bong bóng nợ - “Voi trắng”, suy giảm tăng trưởng do yếu tố chu kỳ - “Tê giác xám” và dịch bệnh - “Thiên nga đen”...
Tuần lễ cuối tháng ba đầu tháng tư vừa rồi, Tập Cận Bình, Chủ tịch Trung Quốc đến thăm ba nước Pháp, Đức, Bỉ. Paris là điểm dừng chân đầu tiên. Ông giành ưu tiên này cho Pháp quốc bởi cách đây tròn 50 năm, tháng Giêng năm 1964, tổng thống Pháp, tướng Charles De Gaule là nguyên thủ phương Tây đầu tiên ban ân huệ cho Mao, công nhận nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Để tỏ lòng hiếu khách, Pháp không những trải thảm đỏ tận chân cầu thang máy bay, mà còn trải lòng ra đón. Yến tiệc xa hoa chưa từng có tại lâu đài Versailles nguy nga. Buổi hòa nhạc Trung Hoa tại nhà hát Opera. Dạ tiệc, khiêu vũ lu bù trong cung điện Roi-Soleil tráng lệ. Champagne trào bọt trắng lòa với những hợp đồng chục tỷ Euro. Khác hẳn Pháp, người Đức đón Tập không ồn ào, xa xỉ, nhưng cũng vẫn giành được những hợp đồng không thua kém. Đặc biệt là bà Thủ tướng Angela Merkel đã ghi hai bàn thắng ngoạn mục, mà vẫn giữ đúng những nghi lễ ngoại giao.
Phần 4: Trung Quốc đại sụp đổ? Nền kinh tế Trung Quốc đang phải đối mặt với việc sụt giảm hiệu suất trong hơn 1 hoặc 2 quý.
Bảo Trợ