Tự Do Đại Học, Chìa Khóa Của Cải Tổ Đại Học Việt Nam

01 Tháng Chín 201512:44 SA(Xem: 474)
Thí sinh xếp thành hàng dọc theo từng phòng thi đã được sắp xếp từ trước.
Thí sinh xếp thành hàng dọc theo từng phòng thi đã được sắp xếp từ trước.
blank Ảnh: Tuổi Trẻ.

Kỳ thi đại học được tổ chức theo cách mới vừa qua được xem là một thất bại, tuy nhiên nó cũng là một bước đi nữa trong câu chuyện cải tổ Đại học Việt nam lâu nay. Sau đây là ghi nhận của Kính Hòa ý kiến một số nhà giáo dục và trí thức người Việt từng hoạt động ở các nước có nền giáo dục Đại học hàng đầu thế giới, về những gì cần làm để cải tổ nền đại học Việt nam hiện tại.

Cải cách thi cử trong cải tổ đại học

Giáo sư Tạ Văn Tài, hiện sống ở Mỹ, và Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng, hiện sống ở Việt nam đều có nhận xét rằng kỳ thi tuyển sinh đại học vừa qua, về mặt quan điểm là một sự tiến bộ trên con đường cải cách đại học Việt nam. Sự thất bại của nó là vấn đề tổ chức. Giáo sư Hưng nói:

“Khi mà các ông ấy đưa một qui chế, một hình thức thi cử thoáng như vậy, thì đó là một điều tích cực. Nhưng mà lại không nghĩ tới cái chuyện thoáng như thế phải đồng đều. Họ vẫn chưa cho các trường đại học quyền tự trị đại học để họ có thể đưa ra tiêu chí của họ, đưa ra các quyền của họ về tuyển sinh, về xét tuyển, cũng như thi tuyển. Họ không có quyền tổ chức theo các nhu cầu của họ, cái khả năng của họ, theo cái quan niệm của họ. Các trường đại học vẫn bị kềm chế bởi các qui luật cũ của Bộ. Cho nên nó có sự mất thăng bằng giữa một khoảng trời tự do mở ra trong một kỳ thi tuyển sinh cũng như xét tuyển vào các trường, nó lại bị khó khăn.”

Cải cách đại học Việt nam đã được nêu lên từ lâu, và việc cải cách thi cử là một trong những việc mà giới quản lý đại học ở Việt nam tiến hành bấy lâu nay.

Các trường đại học vẫn bị kềm chế bởi các qui luật cũ của Bộ. Cho nên nó có sự mất thăng bằng giữa một khoảng trời tự do mở ra trong một kỳ thi tuyển sinh cũng như xét tuyển vào các trường, nó lại bị khó khăn

Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng

Đánh giá về những khiếm khuyết của Đại học Việt nam hiện nay, Giáo sư Tạ Văn Tài, từng giảng dạy tại Đại học Harvard ở Mỹ nói rằng có bốn vấn đề cần quan tâm.

“Điểm thứ nhất là cơ cấu quản trị. Điểm thứ hai là cái tính cách hãy còn nặng về chính trị trong nền giáo dục. Thứ ba là không đủ thì giờ, hay tài trợ cho các giáo viên có thì giờ nghiên cứu đẩy mạnh biên giới kiến thức, mà cứ nhai đi nhai lại những bài giảng năm này sang năm khác. Thứ tư là sinh viên không được khuyến khích học tập có sự trao đổi, bàn luận mà giống như học vẹt, tức là thầy giảng trên bục, rồi cuối năm trả bài trong kỳ thi.”

Chìa khóa của cuộc cải tổ đại học là sự tự do

Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng, người từng giảng dạy tại đại học Liege ở Bỉ, nhận xét chung về sự sai lầm của nền giáo dục đại học Việt nam và những bước chập chững để cải cách nó bấy lâu nay.

Nói chung các tổ chức đại học Việt nam đã khá lâu đi lạc đường. Nó tổ chức theo cái mô hình xã hội chủ nghĩa, mà ta thấy rằng nó càng ngày càng xơ cứng, không đáp ứng xu thế phát triển kinh tế, nhất là xu thế hội nhập.”

Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng
Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng

Các ông ấy đổi mới nhưng mà mò mẩm không dứt khoát. Các ông ấy không có một cái triết lý nhân sinh, nhân bản về đào tạo, mà vẫn còn cái quan điểm định hướng xã hội chủ nghĩa, có nghĩa là, theo tôi và tôi vẫn thường nói là đại học ở Việt nam người ta lẫn lộn giữa giáo dục và tuyên truyền.”

Vấn đề lẫn lộn giữa giáo dục và tuyên truyền mà Giáo sư Hưng nói đến cũng chính là vấn đề để cho chính trị thống trị nền học thuật đại học mà giáo sư Tài đề cập, và theo ông đó là một điều rất bất lợi.

“Chính trị còn xen vô đại học nên nó không có tự do học thuật ở mức tối cao như trong các đại học tân tiến của các nước. Tức là tự do nghiên cứu theo đuổi kiến thức, không bị quản chế hay kiềm hãm lại. Đó là một trong những khuyết điểm kiến cho các học giả tại Việt nam không dám đưa ra các đề tài hay là nghiên cứu những lĩnh vực nhạy cảm.”

Các ông ấy đổi mới nhưng mà mò mẩm không dứt khoát. Các ông ấy không có một cái triết lý nhân sinh, nhân bản về đào tạo, mà vẫn còn cái quan điểm định hướng xã hội chủ nghĩa, có nghĩa là, theo tôi và tôi vẫn thường nói là đại học ở Việt nam người ta lẫn lộn giữa giáo dục và tuyên truyền

Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng

Và theo Giáo sư Hưng, vấn đề tự trị đại học ở Việt nam là mấu chốt cho công cuộc cải tổ hiện nay.

Có hai vấn đề, thứ nhất là phải giao cho các trường quyền tự trị đại học, mà phải giao dứt khoát. Bộ chỉ đưa ra những cái khung, luật lệ, điều kiện căn bản phải thực thi, nhưng mà cái quyền tự trị thì phải dứt khoát giao cho các trường đại học. Thứ hai là phải bảo đảm chế độ tự do học thuật cho các trường, tức là các trường có quyền tổ chức ngành nghề, các ngành mới, hay là con em có thể chọn các đề tài nghiên cứu, v.v…Tất cả những cái đó phải trên tinh thần tự do như đại đa số các trường đại học trên thế giới hiện nay.”

Chứng minh cho sự bất lợi vì không có tự chủ đại học, Giáo sư Tài có đưa ra trường hợp nhà thơ Nhã Thuyên. Nhà thơ này đã thực hiện một luận văn được nhà trường đánh giá là xuất sắc, sau đó lại bị rút lại, đồng thời bị cả hệ thống báo chí của đảng công kích. Giáo sư Tài cho rằng đó là điều không giống ai cả!

Thí sinh trong phòng thi ngày 30/5.
Thí sinh trong phòng thi ngày 30/5.(Zing.vn)

Khi đặt ra vấn đề tự trị đại học thì nảy sinh một câu hỏi là liệu chuyện này có thể được thực hiện trong một khung cảnh toàn trị do đảng cộng sản thiết lập hay không?

Theo Tiến sĩ Nguyễn Đình Nguyên, một chuyên gia y khoa hiện sống ở Úc nói rằng đó là một điều khó khăn vì một sự thay đổi của giáo dục đại học phải được đặt trong sự thay đổi của cả hệ thống. Ông nói rằng “Vấn đề tự chủ đại học ở Việt nam phải đặt trong một cái nền tảng, một môi trường trong sạch và minh bạch.”

Giáo sư Tạ Văn Tài thì cho rằng điều đó vẫn có thể là khả thi.

“Hãy để cho họ tự do bàn luận. Nếu nhà nước hay đảng có quan điểm ngược lại thì hãy để cho những ông giáo sư học giả có học trường ngược lại ra mà tranh luận. Càng bàn nát nước trong các cuộc tranh luận thì chân lý sẽ càng rõ chứ không có gì phải sợ. Mình nắm được chân lý thì phải mở ra mà bàn luận để cho thiên hạ thấy cái chân lý mà mình đã nắm.

Ví dụ như có một cuốn sách của đảng mà tôi có đọc mang tên Lẽ phải của chúng ta, trong đó có bài của ông Nguyễn Phú Trọng nói tại sao phải để đảng cầm quyền. Trong cái bài đó ông ấy biện minh tại sao đảng cầm quyền là chế độ nên duy trì ở Việt nam. Trong đó có những vấn đề mà tôi có thể phê bình. Tại sao không làm một cuộc tranh luận công khai minh bạch của tất cả mọi lập trường? Trong lịch sử phát triển của các nước, không phải chỉ có vấn đề kinh tế xã hội mà cả vấn đề văn hóa nữa, khi có sự tranh luận thì mới có sự tiến bộ được.”

Sự tự chủ trong tuyển sinh là niềm mơ ước của chúng tôi, vì các trường mới biết sản phẩm mà mình muốn tạo ra rồi từ đó có cách tuyển sinh thích hợp

Ban tuyển sinh một đại học

Trở lại vấn đề cải cách thi cử trong cải tổ đại học, vào năm 2013, sau kỳ tuyển sinh, một người chịu trách nhiệm việc tuyển sinh ở một Đại học ở thành phố Hồ Chí Minh lúc đó nói với chúng tôi rằng:

“Sự tự chủ trong tuyển sinh là niềm mơ ước của chúng tôi, vì các trường mới biết sản phẩm mà mình muốn tạo ra rồi từ đó có cách tuyển sinh thích hợp.”

Năm nay, sau sự thất bại của kỳ thi đại học vừa qua, Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng nói rằng dù sao việc cải tổ thi cử đã đi đúng hướng, và nên tiếp tục hoàn thiện nó.

Trong những nổ lực cải tổ Đại học Việt nam, một hướng đi nữa là chủ trương xã hội hóa đại học Việt nam, tức là cho phép tư nhân được tham gia thành lập các trường Đại học. Từ đó nảy sinh một mô hình được gọi là giáo dục đại học phi lợi nhận đang được nói đến nhiều trong thời gian gần đây tại Việt nam. Trong chương trình phát thanh kế tiếp, mời quí vị theo dõi bài phỏng vấn Giáo sư Tạ Văn tài, từng là giảng viên Đại học Harvard hàng đầu của Hoa kỳ nói về mô hình này.
Theo RFA

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Theo ông Phúc, cái tinh thần quốc tế cộng sản nó quá lớn trong thời kỳ chiến tranh lạnh. Các lãnh đạo Việt Nam lúc bấy giờ ảo tưởng, cả tin về người đồng chí cộng sản của mình để phải ngậm đắng nuốt cay ngày hôm nay, khi mà Trung Quốc tuyên bố cái gọi là Tây Sa, Tam Sa là của Trung Quốc. Họ đưa ra rất nhiều dẫn chứng là Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa đã đồng ý trước năm 1975.
“Ở Việt Nam không có các tổ chức tư nhân, không có các hội đoàn tư nhân, mà mọi hội đoàn muốn thành lập đều phải được nhà nước cấp phép. Nhà nước cho phép hoạt động thì cũng sẽ phải cấp ngân sách cho nó. Cho nên, gần đây có rất nhiều ý kiến cho rằng cần phải có luật lập hội. Hiện nay luật lập Hội vẫn chưa có. Và khi đã có luật lập hội thì cá nhân có thể lập hội và hoạt động theo luật pháp, và đương nhiên là nhà nước không phải trợ cấp tiền cho họ, phải tự tạo ra chi phí của mình một cách hợp pháp. Phải để cho các hội đoàn tự tìm cách gây quỹ tạo kinh phí để hoạt động, nhà nước không nên cấp tiền.”
Tiếp tục tuyên truyền, vận động cộng đồng dân cư thay đổi thói quen, tập quán, thay vì mai táng, chuyển sang hỏa táng... nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường, tiết kiệm đất, chi phí... Kêu gọi vừa nêu được Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam và Bộ Tài nguyên và Môi trường (TNMT) đưa ra tại Hội nghị công tác bảo vệ môi trường giai đoạn 2021-2025.
Một trong những nội dung quan trọng được Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng nêu lên tại Hội nghị ngành Kế hoạch và Đầu tư trong năm 2021 là cần có cơ chế khuyến khích để huy động nguồn lực trong dân, nhất là vàng, ngoại tệ, như vay tương đương vốn ODA. Xin được nhắc lại nguồn vốn ODA (Official Development Assistance) là một hình thức đầu tư nước ngoài với các khoản cho vay không lãi suất hoặc lãi suất thấp với thời gian vay dài.
Bạn trẻ Đăng Quang hối hả hòa vào dòng người đông đúc ở Sài Gòn, sau ngày làm việc cuối cùng của năm 2020 để kịp về nhà đón phút giao mùa mừng năm mới 2021. Chia sẻ với RFA mà không mất thời gian suy nghĩ khi chúng tôi liên lạc, Đăng Quang nói rằng bạn có ước vọng tất cả mọi người trên toàn thế giới được sức khỏe và cơn đại dịch COVID-19 được khống chế trong năm 2021. Đăng Quang tâm tình rằng dù cuộc sống gặp không ít khó khăn do dịch COVID-19 gây ra, nhưng bạn thấy mình may mắn vì vẫn còn được nói, cười, nhìn thấy được người thân
Hôm 30 tháng 12 năm 2020, báo chí Nhà nước Việt Nam đồng loạt đưa thông tin về phương án nhân sự Ủy viên Bộ Chính trị là Tổng bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Quốc hội, Thường trực Ban Bí thư chưa công khai là loại thông tin "Tuyệt mật". Thông tin này được loan dựa trên Quyết định 1722/QĐ-TTg Về việc ban hành danh mục bí mật Nhà nước của Đảng do Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc ký ban hành ngày 3 tháng 11 năm 2020. Ngoài thông tin về an ninh, quốc phòng hay công tác đối ngoại, đối nội của đảng thuộc loại Tuyệt mật, môt số thông tin về nhân sự hay kỷ luật nhân sự trong đảng cũng thuộc loại Tuyệt mật.
Tại Hà Nội vào đầu năm nay, một người phụ nữ có xuất thân nghèo khổ phải đi đến một quyết định dù cuộc sống của cô phải chịu đảo lộn. Hoàn cảnh khó khăn, chồng đau ốm, bản thân cô còn phải lo cho cha mẹ già và con nhỏ. Trong khi đó không có, nên cô đã quyết định sang Đài Loan lao động. Ngày 28 tháng 5, cô bước vào phòng khám sức khỏe để xin giấy chứng nhận; đây là một điều kiện trong quy trình làm thủ tục đi lao động ở nước ngoài. Với kết quả tốt, ngày 4 tháng 9 cô đã lên máy bay, xuất cảnh sang Đài Bắc và không lâu sau đó, bắt đầu làm việc để gửi tiền về nuôi gia đình ở quê nhà.
Hơn 3 tháng sau khi một số bị cáo trong phiên tòa xét xử người dân xã Đồng Tâm đã được giảm án và trả tự do, những người này cho biết đến nay vẫn bị ám ảnh, hoảng loạn, mất ngủ bởi những gì họ trải qua trong lúc bị tạm giam. Bà Lê Thị Oanh, một người dân Đồng Tâm, chia sẻ với Đài Á Châu Tự Do hôm 20 tháng 12. “Sau phiên sơ thẩm thì 14 người được về. Khi họ về họ bảo, họ không giám nói. Người dân ra đón ở đầu làng đêm hôm sau phiên tòa sơ thẩm thì ai cũng nói là không bị đánh, không bị làm sao cả”.
Một trong những phiên tòa xét xử giới chức lãnh đạo cấp cao ở Việt Nam trong năm 2020, được dư luận trong và ngoài nước quan tâm nhiều có thể nói là trường hợp cựu Chủ tịch thành phố Hà Nội, ông Nguyễn Đức Chung. Ông bị đưa ra xử theo cáo buộc “Chiếm đoạt tài liệu bí mật nhà nước”. Cựu Thiếu tướng Nguyễn Đức Chung bị khởi tố và bắt giam hồi cuối tháng 8 và phiên xử được tiến hành vào trung tuần tháng 12.
Tám Dân biểu Mỹ hôm 18/12 kêu gọi gọi Bộ Ngoại giao và Tài chính Mỹ thực hiện các chế tài cấm vận của Đạo luật Magnitsky toàn cầu đối với những công an Hà Tĩnh, những người đã tra tấn nhà báo Nguyễn Văn Hoá, người bị kết án tù 7 năm với cáo buộc tuyên truyền chống nhà nước trong phiên toà năm 2017. Nguyễn Văn Hoá là cộng tác viên của Đài Á Châu Tự Do (RFA). Vào tháng 11 năm 2016, Hoá đã bị an ninh đánh đập, tịch thu thiết bị khi đang làm việc cho RFA. Khi bị giam giữ, Hoá lại bị tra tấn, ép phải ký biên bản hỏi cung.
Bảo Trợ