Hỏi Đáp Y Học: Triệu Chứng Bệnh Tâm Thần Của Người Thân

29 Tháng Tám 20154:18 SA(Xem: 939)

Thính giả Tôn Đăng ở Michigan hỏi như sau:

“Kính thưa Bác sĩ Hồ Văn Hiền,

Tôi tên Tôn Đăng, cư ngụ tại bang Michigan, kính xin Bác sĩ giải đáp về bệnh của người thân tôi.

Bệnh nhân lúc bé bình thường. Đi học đậu bằng phổ thông trung học. Hiện đang sống với chồng và có một đứa con 8 tuổi. Tóm lại, tình trạng gia đình tốt đẹp, không có chuyện gì làm tổn hại tinh thần đương sự. Xét hệ phả nội ngoại không có ai bị bệnh tâm thần. Khi chưa bệnh, tính tình đương sự rất tốt với mọi người trong gia đình. Qua Mỹ đã nói được tiếng Anh.

Cách đây khoảng 3 năm, đương sự lúc nào cũng tưởng tượng như có kẻ theo ám hại. Lái xe thì nói có người theo dõi. Nhà lúc nào cửa cũng đóng kín, không muốn ai vào nhà kể cả người thân. Nguy hại ở chỗ đứa con, nghỉ hè cũng bị nhốt ở nhà không được chơi với anh em trong gia đình.

Đương sự không chịu đi khám bác sĩ. Tôi có tới bác sĩ gia đình nhờ giúp đỡ, thì bác sĩ cho biết không thể dùng biện pháp bắt buộc vì đương sự có lúc tỉnh táo vẫn làm công việc nội trợ và nhớ giờ đưa rước con đi học. Bác sĩ gia đình khuyên cứ để như vậy và tránh những chuyện kích động đương sự.

Kính xin Bác sĩ giải đáp:

Nếu không chữa trị thì bệnh có thể nặng hơn tới mức độ nguy hiểm không, hay bệnh sẽ tự bình phục vì không phải do di truyền?

Nếu chữa trị thì làm cách nào cho đương sự nhập viện, vì chữa trị ở nhà, đương sự sẽ chống lại và sẽ không có kết quả?

Nếu cần dùng biện pháp bắt buộc thì phải nhờ ở đâu giúp đỡ? Đương sự đang ở tình trạng mất lý trí, không thể thuyết phục bằng lời khuyên.

Trước đây đương sự có làm nghề nail, có phải mắc bệnh do nhiễm độc hóa chất?

Trân trọng cám ơn Bác sĩ."

Hỏi đáp Y học: Triệu chứng bệnh tâm thần của người thân

Bác sĩ Hồ Văn Hiền:

Triệu chứng bệnh tâm thần của người thân

Tôi xin phép không trả lời cho một số câu hỏi có tính cách cá nhân. Tôi chỉ xin đưa ra một số nhận xét tổng quát:

I.    Những người bị bệnh tâm thần nặng phần lớn là người mắc bệnh tâm thần phân liệt (schizophrenia) và gần một nửa mắc chứng ghiền thuốc (substance abuse).

Trong các rối loạn ảo tưởng (delusional disorders) người bệnh có những ảo tưởng dai dẳng mà họ vẫn hoạt động bình thường trong đời sống hàng ngày về trí thức cũng như về nghề nghiệp. Tuy nhiên đời sống gia đình, vợ chồng, giao tiếp ngoài xã hội có thể bị rối loạn nhiều. Những ảo tưởng thường gặp là mình bị theo dõi để hãm hại (paranoid delusions of persecution), dạng cho rằng mình được một nhân vật nổi tiếng mê (erotomaniac) và đi theo dõi người đó (stalking behavior), hay nghĩ rằng vợ hay chồng ngoại tình (ghen).

II.    Bác sĩ cần phỏng vấn, khám, dùng test tâm lý, và căn cứ trên các triệu chứng, thái độ và hành vi (behavior) của bệnh nhân để định bệnh. Có khi cần dùng một số thử nghiệm như CT scan, MRI nếu cần. Bác sĩ có thể dùng thuốc trị bệnh tâm thần, thuốc an thần, thuốc chống trầm uất (antipsychotic medicines e.g. Thorazine, Haldol, Zyprexa, tranquilizers, antidepressants) để làm giảm các triệu chứng như quá hoạt động, chống đối (hostility), hung hãn (aggression), ảo tưởng (delusions), ảo giác (hallucinations), mất ngủ và cáu kỉnh, băng hăng khó chịu (irritability) chừng >50% và nếu tiếp tục dùng thuốc có thể ngăn chặn 50% các cơn tái hồi. Những thuốc này có thể gây ra nhiều phản ứng phụ.

Tâm lý trị liệu (psychotherapy) giúp bệnh nhân hiểu về tình trạng "méo mó" trong suy nghĩ của mình (distorted thinking) cũng như giúp gia đình hiểu cũng như đối phó với những vấn đề người bệnh gây ra (family therapy).

III.    Y khoa bệnh tâm thần nói về quan niệm "phục hồi" hơn là chữa dứt bệnh. Phục hồi người bệnh nhắm vào hai mặt. Thứ nhất tập trung vào người bệnh, giúp người bệnh cải thiện kỹ năng của mình để thích ứng với các stress của cuộc sống. Thứ hai là tác dụng lên môi trường sống của người bệnh để giảm các yếu tố gây stress trên người bệnh. Nói một cách khác, cho người bệnh uống thuốc, chích thuốc chỉ là một trong nhiều can thiệp mà người chữa bệnh có thể thực hiện để giúp cho người bệnh. Hồi phục cơ năng (functional recovery) nghĩa là sống một cuộc sống bình thường. (1) Ví dụ người di dân không hiểu tiếng Anh, mắt mờ, tai kém có thể dễ có triệu chứng rối loạn ảo tưởng hơn là một người thích ứng dễ dàng với xã hội.

IV.    Nói về di truyền, chúng ta cũng thường nhận xét một số gia đình có nhiều trường hợp bệnh tâm thần hơn gia đình khác. Tuy nhiên, nên chú ý phải xem di truyền như một yếu tố cơ nguy (risk factor) để gây bệnh, và không phải cứ có cái gen nào đó trên nhiễm thể thì sẽ mắc bệnh. Một khảo cứu gần đây nghiên cứu 33.000 trường hợp mắc 5 loại bệnh tâm thần phổ biến: tâm thần phân liệt (schizophrenia), thiếu chú ý và tăng hoạt động (attention deficit and hyperactivity disorder), bệnh lưỡng cực (bipolar disorder), bệnh trầm uất (depression) và bệnh tự kỷ (autism). Người ta thấy vai trò của 2 gen phụ trách việc Calcium đi vào tế bào thần kinh và vai trò đặc biệt của một số vùng trên nhiễm sắc thể số 3 và số 10 (2). Tuy nhiên, đấy chỉ là những kết quả rất tổng quát về khoa học căn bản, chưa áp dụng được vào định bệnh hay chữa bệnh.

V.    Dù là người thân thuộc, chúng ta không thể định bệnh tâm thần cho bất cứ ai khác chỉ vì chúng ta không đồng ý với hành vi hay suy nghĩ của họ. Hơn nữa, đối với những người mắc bệnh tâm thần kinh niên, tự ái bị tổn thương và lòng tự trọng kém là một vấn đề quan trọng. Người thân định bệnh một cách vô căn cứ sẽ làm bệnh trầm trọng thêm.

Quyết định về định bệnh và có cần chữa trị hay không đòi hỏi khả năng những bác sĩ có thẩm quyền và chỉ thực hiện với sự chấp thuận của đương sự vì chúng ta sống trong một xã hội tự do với những quyền tự do dân sự của mỗi người theo luật định.

VI.    Tuy nhiên, người mắc bệnh tâm thần luôn luôn cần sự thông cảm và giúp đỡ của người chung quanh.

Nếu có những dấu hiệu báo động:

●    Cho đương sự biết- một cách thân thiện- là mình quan tâm.
●    Nên nhờ những người gần gũi, hiểu bệnh nhân, hay giúp đỡ được bệnh nhân, với sự đồng ý của đương sự (bạn, người trong gia đình, nhà tu hành, coach đội bóng).
●    Giới thiệu bác sĩ, chở đi khám bác sĩ, cùng bệnh nhân tham gia các nhóm hỗ trợ (support group) của những người đồng cảnh ngộ.
●    Nhớ mời người đó tham gia vào các sinh hoạt của mình, đừng lơ vì thường mời mà họ không đến.
●    Thăm hỏi thường xuyên để xem tình hình tiến triển ra sao.
●    Khuyến khích và tích cực giúp đỡ, tránh những lời phê phán gắt gao, hoặc  lối nói coi thường hoàn cảnh, nổi khổ tâm của bệnh nhân ("vd: có gì đâu, ráng một chút nữa là xong, là qua hết, vv) (theo National Alliance on Mental Illness [NAMI]; website:
www.nami.org)

VII.    Trong những trường hợp tội phạm và tự huỷ hoại thân thể, hay những người bệnh tâm thần nặng đến nỗi họ không thể tự quyết định cho bản thân được, nhập viện hay điều trị bệnh nhân ngoài ý muốn của người đó được quy định theo luật của mỗi tiểu bang. Lý luận về luật dân sự cho rằng các quyền tự do dân sự của bệnh nhân bị bệnh tâm thần giới hạn và chữa trị bệnh tâm thần giúp họ khả năng sử dụng những quyền tự do đó, tránh cho họ khỏi bị mất tự do vì bị bắt bỏ tù nếu phạm tội, bị nhốt, bị bạo hành hay tránh họ tự huỷ hoại thân thể, tự sát.

Những trường hợp 'khủng hoảng tâm thần’ (psychiatric crisis) là:

●    Ý định tự tử, ý định giết người (suicidal, homicidal thoughts).
●    Cơn điên loạn (psychosis): mất khả năng phân biệt thực tế và tưởng tượng: ảo giác, (hallucinations), ảo tưởng (delusions), paranoia.
●    Mất khả năng tự săn sóc về những nhu cầu căn bản (inability to provide basic self-care).

VIII.    Nói chung có 3 loại chữa bệnh (điều trị) cưỡng bách (involuntary treatment):

1)    Nhập viện khẩn cấp để đánh giá tâm thần (emergency hospitalization for evaluation, psychiatric hold), ngắn hạn, ví dụ 72 giờ đồng hồ.
2)    Nhập viện theo lệnh của một thẩm phán (quan toà) (civil commitment-inpatient).
3)    Chữa trị theo lệnh của thẩm phán, trong lúc người bệnh vẫn sống trong cộng đồng của mình (civil commitment-outpatient, mandatory outpatient treatment, involuntary outpatient treatment).

Tóm lại, chúng ta không nên định bệnh tâm thần trên người khác. Cần liên lạc với social worker, cơ quan bảo vệ trẻ em (Child Protective Service) nếu thấy sức khoẻ, an sinh của các cháu bị đe doạ, bác sĩ gia đình để bàn bạc, hỏi ý kiến nếu chúng ta thấy người thân có những hành vi làm chúng ta e ngại và chúng ta thấy cần phải giúp đỡ họ để họ được chữa trị. Tình huống nguy hiểm gọi 911, phòng cấp cứu, cảnh sát, trung tâm ngừa tự tử (suicide prevention center), department of mental health.

IX.    Về vấn đề ảnh hưởng của nghề làm móng tay, một số ít khảo cứu cho thấy tác dụng xấu của các hoá chất trên sức khoẻ của những người bị phơi nhiễm, tuy nhiên tôi chưa tìm được bằng chứng nào cho thấy tác dụng các chất này trên sức khoẻ tâm thần của những người hành nghề trong lãnh vực này.

Bác sĩ Hồ Văn Hiền

Reference:
1)     Psychiatric rehabilitation today: an overview
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1636112/
2)    Lancet. 2013 Feb 27. pii: S0140-6736(12)62129-1. doi: 10.1016/S0140-6736(12)62129-1. [Epub ahead of print]. PMID: 23453885.

-------------------------------------

Cảm ơn bác sĩ Hồ Văn Hiền. Chúng tôi cũng xin cảm ơn thính giả đã tham gia chương trình Hỏi đáp Y học này.

Quý vị có thể nghe lại các bài giải đáp trên mạng Internet ở địa chỉ voatiengviet.com

Qúy vị muốn được giải đáp các thắc mắc về những vấn đề y học thường thức, xin gọi đến số (202) 205-7890, hoặc E-mail đến địa chỉ <vietnamese@voanews.com> để sắp xếp hẹn trả lời cho buổi phát thanh kế tiếp.

Các bác sĩ của chuyên mục Hỏi đáp Y học Trực tiếp của đài VOA sẽ cố gắng giải đáp các thắc mắc về y học của qúy vị.

 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Covid-19 - một loại virus gây viêm phổi nghiêm trọng bắt nguồn từ Trung Quốc đã lan sang nhiều quốc gia khác, bao gồm cả Anh quốc. Theo số liệu của Ủy ban Y tế quốc gia Trung Quốc ngày 19/02 cho biết đã có 74.185 ca nhiễm và 2.004 ca tử vong ở Trung Quốc đại lục. Triệu chứng của bệnh Thông thường bệnh bắt đầu bằng một cơn sốt, sau đó là ho khan. Sau một tuần, bệnh có thể dẫn đến khó thở và một số bệnh nhân cần được điều trị tại bệnh viện. Đáng lưu ý, virus corona hiếm khi gây chảy nước mũi hoặc hắt hơi.
Tim là một cơ quan nội tạng quan trọng của hệ Tuần hoàn, có nhiệm vụ bơm máu thông qua mạch, cung cấp dưỡng chất và oxygen cho toàn cơ thể, đồng thời chuyển các chất thải chuyển hóa (metabolic waste) như carbon dioxide đến phổi để loại ra ngoài. Những vấn đề bệnh lý của Tim (Heart disease) và bệnh Tim Mạch (Cardiovascular disease) ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi, mọi chủng tộc và giới tính, bao gồm nhiều nguyên nhân và triệu chứng khác nhau. Theo Trung Tâm Kiểm Soát và Phòng Ngừa Bệnh Tật Hoa Kỳ (CDC), hai căn bệnh này là nguy cơ hàng đầu dẫn đến tử vong, với tỉ lệ 25% trong số những người mắc phải, nghĩa là cứ mỗi 4 người mắc bệnh, thì có 1 người tử vong. Có nhiều trường hợp bệnh lý về Tim như: Bệnh Động mạch vành Tim (Coronary Heart disease), bệnh Tim bẩm sinh (Congenital Heart Defects), Loạn nhịp Tim (Arrhythmia)…
WASHINGTON, D.C. (SGN) – Hoa Kỳ đang tạm dừng tiêm vaccine Johnson & Johnson (J&J) sau khi có báo cáo về một loại cục máu đông hiếm gặp ở sáu trong số 6.8 triệu người đã tiêm vaccine này. Họ còn bị lượng tiểu cầu trong máu thấp. Tất cả những người bị ảnh hưởng là phụ nữ từ 18 đến 48 tuổi. Những người đã tiêm vaccine J&J có thể lo lắng, mặc dù tỷ lệ bị cục máu đông rất thấp. Bác Sĩ Alex Spyropoulos, một chuyên gia về cục máu đông tại Northwell Health ở New York, nêu ra những gì bạn nên làm nếu đã tiêm vaccine J&J. 1. Nếu đã tiêm J&J hơn hai tuần, không cần lo lắng Vì sáu phụ nữ bị đông máu xuất hiện các triệu chứng từ 6 đến 13 ngày sau khi tiêm chủng. 2. Nếu đã tiêm J&J chưa đầy 2 đến 3 tuần, hãy để ý các triệu chứng nhất định Các triệu chứng được liệt kê trong tuyên bố của CDC và FDA là: – Đau đầu dữ dội. – Đau bụng. – Đau chân. – Khó thở.
Inline image Người ta focus vào chữ vaccine nhiều quá...nên nghĩ đơn giản là vaccine (một khi chích vào rồi) thì nó bảo vệ mình (không bị nhiễm). Phải nói lại cho chính xác như sau: cái bảo vệ mình, không phải là vaccines mà là antibodies của mình. Antibodies này được (cơ thể) làm ra, khi chích vaccines vào. Từ định nghĩa này, cho thấy: 1) Không cần biết là vaccine loại nào, của hãng nào. Cứ hễ chích vào, thì nó tạo ra antibodies. Cho nên, đợt này chích Pfizer, năm sau chích J&J cũng được...chứ không nhất thiết là phải chích cùng loại. 2) Mục tiêu là để đưa cái antibodies của mình lên tới Protective Level. Vấn đề ở đây là: - Cái protective level của antibodies này, kéo dài trong bao lâu ? Những vaccines truyền thống (vì có chất adjuvant) nên kéo dài rất lâu...có khi cả đời...như vaccine về yellow fever, measles, BCG etc...
Hiệp Hội Người Cao Tuổi Hoa Kỳ (AARP) mới đây gởi ra thông báo bao gồm những điều cần biết đối với người sắp chích ngừa COVID-19 mũi thứ nhì sau đây. Nếu đã chích mũi đầu tiên trong hai mũi thuốc chích ngừa COVID-19, xin chúc mừng, vì quý vị sắp hoàn tất việc ngừa virus này trong cơ thể. Nhưng để hoàn toàn có được sự miễn dịch, quý vị nhất định phải chích mũi thứ hai. Image removed by sender. Chích ngừa COVID-19. (Hình minh họa: AP Photo/Marta Lavandier, File). Trên cả nước, một số người đang rơi vào tình trạng lộn xộn khi cố gắng nhận mũi chích thứ hai vì nhiều lý do khác nhau.
Ở Mỹ, mỗi năm có thêm 700.000 ngàn trường hợp tai biến mạch máu não mới xảy ra. Cứ 10 người sau khi bị tai biến mạch máu não, có 4 người ít nhiều cần đến sự giúp đỡ của người nhà trong cuộc sống hàng ngày, 1 người trở thành tàn phế.../ 04 Tháng Sáu 2012(Xem: 6158) Bác sĩ Nguyễn Văn Đức - BT Canada st/
Chắc hẳn bạn đã nghe nói hiệu quả của vắc xin Covid-19 của Pfizer là 95%, của Moderna là 94% và của Johnson & Johnson là 66%. Nhưng những con số này thực sự có ý nghĩa như thế nào? Câu hỏi này không chỉ được quan tâm bởi các nhà nghiên cứu. Hiểu biết của mọi người dân về vắc xin, cho dù họ có tiêm hay không sẽ có những ảnh hưởng rất lớn đến tình hình đại dịch trên quy mô lớn. Vậy chúng ta nên hiểu những con số này như thế nào? Vắc xin Covid-19 được cất trong kho dược liệu ở bệnh viện cộng đồng Roseland, Chicago Vắc xin Covid-19 được cất trong kho dược liệu ở bệnh viện cộng đồng Roseland, Chicago, Mỹ, ngày 18/12/2020. Nhà virus học Brianne ở Trường đại học Drew, Mỹ, nói về vắc xin của Pfizer là mọi người cần hiểu rằng đây là một vắc xin cực kỳ hiệu quả. Nó có hiệu quả cao hơn nhiều so với mọi người thường nghĩ. Thông thường người ta hay nghĩ rằng hiệu quả 95% có nghĩa là 5% số người được tiêm vẫn bị mắc Covid.
“Đột tử” thường xảy ra vào đêm khuya hoặc sáng sớm. Khi gặp gió lạnh mùa Đông tràn về chúng ta phải thay đổi thói quen sinh hoạt, đừng nghĩ rằng mình còn trẻ mà không phòng bệnh. Bài viết của Tác giả: Hoàng Tuyên (bác sĩ chuyên về nội khoa lồng ngực và bệnh hiểm nghèo, bệnh viện Từ Tế Đài Trung) ngày 01 tháng 02 năm 2020. Người dịch Tô Duy Tiệp *** Hôm qua rất lạnh, toàn Đài Loan có khoảng 50 người bị đột tử, nếu cứ tiếp tục lạnh nữa e rằng sẽ có hàng trăm người bị đột tử. Mọi người chắc sẽ rất hiếu kỳ muốn biết rằng với những người đang khỏe mạnh, tại sao lại đột nhiên qua đời? Đặc biệt với những người không có tiền sử bệnh về máu, lại luôn uống thuốc đúng giờ, cũng không hút thuốc, không thức đêm, không uống rượu, trước khi đột tử đều không có hiện tượng bất thường? Trong điều trị lâm sàng thì những vấn đề này thường được đề cập tới, thì đúng rõ ràng là đã mặc áo ấm rồi, vậy tại sao vẫn bị đột tử?
Kì Diệu Của Ngón Chân Cái” được mọi người quan tâm đặc biệt, nay viết tiếp bài này cho đủ bộ. Hai vùng này là hai vùng tôi thường xuyên ứng dụng để trị bệnh, phải nói hiệu qủa điều trị thần kì như dựng cờ thấy bóng vậy, nhanh đến không tưởng. Và vùng ngón tay, lại là vùng cực kì cực kì đặc biệt, chữa được vô số vô số bệnh tật. Vậy, bạn đã biết được ngón tay cái của chúng ta chữa được những bệnh gì chưa? Đầu tiên, nếu không may vào một ngày nào đấy, sáng mai ngủ dậy bạn có cảm giác đau mỏi vùng vai gáy, xoay cổ khó khăn, đừng lo, lúc này hãy day mạnh vào điểm chính giữa của mắt ngón tay cái (H1) thì triệu chứng trên sẽ giảm ngay tức khắc. Đây là một huyệt để điều trị đau mỏi vai gáy rất kì diệu, trường hợp bệnh nhân bị thoái hoá đốt sống cổ, thường xuyên ấn vào huyệt này sẽ có tác dụng rất hay là có thể dẫn máu đến nuôi dưỡng được vùng đốt sống cổ, qua đó hết triệu chứng thoái hoá.
Hàng năm vào tháng 12 và tháng 1 tiết trời lạnh giá, nhiều người già đột ngột "ra đi" do bệnh tim mạch biến chứng. Nguyên nhân do thời tiết, môi trường thay đổi, cơ thể người già nhạy cảm, lại suy yếu bởi lão hóa, thành tim dày hơn, mạch máu xơ cứng, kém đàn hồi khiến tim giảm co bóp, giảm khả năng thích ứng của hệ tim mạch, lưu lượng máu qua não thấp hơn… dẫn tới các nguy cơ biến chứng các bệnh về tim mạch và dễ bị đột tử. Giá lạnh làm các mạch máu trong cơ thể người bị co thắt lại, huyết áp tăng vọt khi đột ngột ra ngoài trời lạnh hoặc khi tắm rửa... trong khi rất nhiều người dân chưa kiểm soát được huyết áp làm tăng 21% các biến chứng tim mạch. Gió mùa đông bắc kèm theo nhiệt độ thấp cũng làm không khí bị tù hãm, chất ô nhiễm khó phát tán lên cao. Người già có bệnh tim mạch dù tiếp xúc với không khí ô nhiễm trong thời gian ngắn thì cũng có thể bị đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, suy tim…
Bảo Trợ