"Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp" - “Thánh Tượng” (icon) nổi tiếng nhất

19 Tháng Bảy 20122:00 CH(Xem: 6298)


Trong thế giới “Thánh tượng” (icon), tranh icon được biết đến nhiều nhất là bức “Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp” (Our Lady of Perpetual Help) - được vẽ vào khoảng thế kỷ 13 có nguồn gốc từ Hy Lạp theo truyền thống Byzantium - mà nguyên bản, từ năm 1866 đến nay, được đặt tại nhà thờ Thánh An Phong (Alfonso) ở Rôma, Ý. 

Sự nổi tiếng này có nhiều nguyên do, mà trước hết là bởi niềm tin của giáo dân về sự linh thiêng của “Thánh tượng” (có vô số truyền thuyết về “quyền năng Thiên Chúa” thể hiện qua “Thánh tượng” này được lan truyền khắp nơi…)(1).

Tiếp theo, phải kể đến sự kiện các tu sĩ Dòng Chúa Cứu Thế đã chọn “Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp” làm bổn mạng cho sứ vụ chính của Hội Dòng, và nhận sự uỷ thác của Đức Giáo Hoàng Pi-ô IX phải truyền bá hình ảnh “Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp” cho toàn thế giới - kể từ năm 1866 (2).

Và, cuối cùng, là bởi tính mẫu mực của các qui phạm thần học được thể hiện qua hình thức chắt lọc vô cùng dung dị của bản thân “Thánh tượng”.

*

Trước khi thử phân tích “Thánh tượng” này, có một số vấn đề, tôi cảm thấy cần phải ghi chú ngay:

Hầu hết các phiên bản “Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp” mà chúng ta thấy ngày nay, đều có nguồn gốc từ các DỊ BẢN HIỆN ĐẠI chứ không phải từ bản gốc đang được đặt tại nhà thờ Thánh An Phong. Dưới đây là vài dị bản tiêu biểu (thực tế còn rất nhiều):

blankblank

So với bản nguyên thuỷ (ở trên cùng), các dị bản này có một số điểm khác biệt, trong đó, có những khác biệt lớn gây ảnh hưởng lớn đến sự nhìn nhận và đánh giá:

Thứ nhất, hình ảnh các nhân vật trong các dị bản hiện đại, càng ngày càng gần với tự nhiên hơn, trông sống động hơn! Sự sống động này, một cách tự nhiên, gợi ra những nội dung tự sự, mở đường cho những suy diễn, thực ra không thể có nơi tác phẩm nguyên thuỷ. Một số bài viết giới thiệu “Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp” chúng ta có thể tìm thấy rất nhiều trên mạng internet, cả tiếng Việt lẫn tiếng Anh, đã sa vào cái bẫy tự sự này - nào là, gương mặt, ánh mắt của Đức Mẹ toát lên vẻ dịu hiền và lo lắng ra làm sao…!; nào là gương mặt Chúa Giê su đã toát lên vẻ già dặn và sợ hãi như thế nào…!; nào là Chúa Giêsu đã hốt hoảng khi thấy sự xuất hiện của các Tổng Lãnh Thiên Thần với các biểu tượng tiên báo sự khổ nạn của mình khiến giật mình rớt dép và phải níu lấy Đức Mẹ ra sao…!; v.v…- thoạt nghe, có vẻ hợp lý, nhưng thực ra hết sức hời hợt, thậm chí là thô thiển (so với những gì có thể thấy trong bản nguyên thuỷ)(3).

Thứ hai, hai mũ triều thiên đội trên đầu Chúa Hài Đồng và Đức Mẹ Đồng Trinh, thực tế, chỉ mới được thêm vào các phiên bản từ năm 1867. Sự thêm vào này mang một hàm ý ngợi ca vinh quang Thiên Chúa. Tuy nhiên, đây là một “sự kiểu cách”. Chúng ta sẽ thấy sự ngợi ca trong bản nguyên thuỷ sâu sắc hơn như thế nào!

*

Bây giờ, chúng ta quay lại với “Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp” nguyên thuỷ.

Trong bài viết trước - “Tranh Icon Chúa Thánh Thần hiện xuống”(4) - tôi đã ghi chú một số vấn đề cần đặc biệt lưu ý khi tiếp cận icon, xin nhắc lại: Thứ nhất, đặc điểm cơ bản của icon Byzantium là tính chất duy lý triệt để. Mỗi hình ảnh là sản phẩm cách điệu mang tính biểu tượng có ý nghĩa thuần tuý như một khái niệm (không mang sắc thái biểu cảm cá nhân nào của thế giới con người…) Và, thứ hai, mỗi, icon, trên hết, là một văn bản thần học kinh điển bằng hình ảnh.

“Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp” nguyên thuỷ là một icon Byzantium điển hình, và là một văn bản thần học kinh điển bằng hình ảnh mẫu mực. Hãy nhìn kỹ tác phẩm:

Trung tâm tác phẩm là hình ảnh Đức Mẹ Đồng Trinh đang ẵm Chúa Hài Đồng. Đối với icon, chúng ta không cần thiết đặt vấn đề gương mặt Đức Mẹ và Chúa Giêsu biểu hiện những tình cảm như thế nào. Ở đây, chỉ là những phác hoạ vừa đủ để nhận diện trong sự tôn kính nhất.

Đức Mẹ đang nhìn về phía chúng ta, và bàn tay phải của Người chỉ vào con mình. Hàng chữ nhỏ khắc bên ảnh Chúa Hài Đồng: “IC” và “XC” - Jesous Christos (Giê-su Ki-tô – Đấng Cứu Chuộc) - dường như là điều Người muốn nói.

Chủ đề chính của "Thánh tượng" là thể hiện sự Thông Công của Đức Mẹ Maria trong công cuộc Cứu Chuộc của Thiên Chúa.

blank

Về Đức Mẹ Maria, ở đây, hoạ sĩ (và các nhà thần học) đã sử dụng triệt để ngôn ngữ biểu tượng: Áo trong của Người có màu đỏ. Màu đỏ, là màu của lửa, của máu và là màu của Đấng Cứu Chuộc... Người mặc áo màu đỏ, là đang mang lấy, chia phần công cuộc Cứu Chuộc của con mình. Áo choàng của Người có màu xanh sẫm. Đó là màu của bầu trời và của biển, là màu của sự kiên trinh và sự thông minh... Mặt trong của áo choàng có màu xanh lá cây. Đó là màu của thiên nhiên, của sự an hoà, nhu thuận... Người choàng khăn kín đầu. Chúng ta xưa nay quen thấy hình ảnh này rồi, nên dường như không để ý đến ý nghĩa biểu tượng của nó nữa. Đó là biểu tượng của đức khiêm nhường, của sự tự khép mình nơi người phụ nữ... Về ngôi sao tám cánh có ý nghĩa như ngôi sao chỉ đường trên khăn choàng nơi giữa trán Đức Mẹ, nhiều người cho rằng được thêm thắt về sau. Thực ra không phải. Ngay ở các tác phẩm "Virgin Hodegetria" (Đức Mẹ Dẫn Đường) cùng chủ đề có từ thế kỷ thứ 5 đã có hình ảnh ngôi sao này ( ảnh minh hoạ ngay dưới đây là một ví dụ).

blank

"Virgin Hodegetria" - tại Nhà thờ Thánh Panteleemon ở Hy Lạp, thế kỷ thứ 5

Tổng hợp các ý nghĩa biểu tượng vừa nêu, chúng ta dễ dàng nhận thấy sự khái quát thần học về Đức Mẹ Maria trong "Thánh Tượng" kinh điển này sâu sắc như thế nào! (Và, việc gắn thêm vương miện tôn vinh về sau này, như đã nói ở trên, thực sự là không cần thiết !...)

Chúa Hài Đồng trong "Thánh tượng" không nhìn về phía chúng ta, mà cũng không nhìn mẹ mình. Người nhìn lên hai vị Tổng Lãnh Thiên Thần Mi-ca-en (bên trái) và Gáp-ri-en (bên phải)(4) đang mang thông điệp về Sự Khổ nạn đến cho mình. Một bên dép của người rớt ra, không phải bởi sự giật mình trong cơn hoảng hốt (như nhiều người đã giải thích). Không có sự hoảng hốt đó. Người bình thản đón nhận. Một bên dép rớt ra thuần tuý mang ý nghĩa biểu tượng: hành trình Khổ Nạn của Người là hành trình của một con người (rớt dép - một biểu tượng của sự bất toàn) và là hành trình của Chúa. Màu sắc trang phục Chúa Hài Đồng, thêm một lần nữa, nhấn mạnh về sự hiệp nhất hai bản thể: bản thể Thiên Chúa, và bản thể nhân loại, trong một ngôi vị là Chúa Giêsu này. Màu vàng, đó là màu của Thiên Chúa; còn màu xanh lá cây, là màu của tự nhiên... Chúa Hài Đồng đặt hai bàn tay của mình lên bàn tay của Đức Mẹ Maria. Người đang thể hiện sự yêu thương, trìu mến...

Chính sự hiệp nhất hai bản thể nơi Đấng Cứu Chuộc, và biểu hiện yêu thương, trìu mến của Người, đã làm sáng tỏ sự thông phần nơi Đức Mẹ Đồng Trinh.

Cuối cùng, xin nhắc lại ý nghĩa nền màu vàng của "Thánh tượng". Màu vàng, đó là màu của ánh sáng, của Thiên Chúa. Trong tất cả "Thánh tượng" Byzantium, trước nền màu vàng, chúng ta luôn luôn có thể hiểu: "Dưới ánh sáng của Thiên Chúa!..."

*

Trong hệ thống icon thể hiện chủ đề Đức Mẹ thông phần với công cuộc Cứu Chuộc của Chúa Giêsu còn có rất nhiều tác phẩm vô cùng đặc sắc. Nhưng có lẽ, “Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp” ở nhà thờ Thánh An Phong này, vẫn là tác phẩm đặc sắc nhất 1- cả về mặt thẩm mỹ lẫn ý nghĩa thần học.

Để kết thúc bài này, và để khép lại chủ đề icon Byzantium, tôi xin nói thêm mấy điều:

Không phải ngẫu nhiên từ cuối thế kỷ 19, không ít hoạ sĩ tiền phong ở châu Âu đã quay về tìm hiểu icon Byzantium với niềm say mê và với sự khâm phục vô biên. Nhiều người trong số đó đã cho rằng, chỉ ở đây, mới có ngôn ngữ của trí tuệ, của sự hiền minh. Với họ, tất cả các khuynh hướng nghệ thuật thiên về tự nhiên khởi từ thời Phục Hưng cho đến thế kỷ 19, chỉ là nghệ thuật của ảo giác... Cách nghĩ này, thực tế, đã chi phối và quyết định diện mạo nhiều thay đổi của nghệ thuật phương Tây, như chúng ta đã thấy, từ đầu thế kỷ 20 cho đến nay...

Nguyên Hưng

Chú thích:

(1), (2) Đọc: Lịch sử bức linh ảnh “Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp”:http://www.ongoidcct.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99...
(3) Đọc: Ý nghĩa bức linh ảnh “Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp”:http://www.ongoidcct.com/index.php?option=com_content&view=article&id=10....
(4) http://tgpsaigon.net/baiviet-tintuc/20110622/11099

Xem thêm: hình ảnh nhà thờ Thánh An Phong, nơi đặt "Thánh tượng Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp” từ 1866 đến nay:

blank

blank

blank

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Xin gửi bài này đặc biệt đến các Bà Mẹ trong Hội các Bà Mẹ Công Giáo mà Thánh Nữ Monica là Thánh Bổn Mạng, nhất là các Bà Mẹ đang đau khổ trong nước mắt để cầu nguyện cho chồng và cho con.../25 Tháng Tám 2012(Xem: 8569) Lm. Anphong Trần Đức Phương - Tinmungnet /
Phan Tấn Thành Dẫn nhập Trong các tín biểu, lời tuyên xưng về Giáo hội (Ecclesia) thường được kèm theo vài tính từ, với con số thay đổi. Tín biểu Epistula Apostolorum (khoảng năm 170) chỉ gồm năm mệnh đề, và mệnh đề thứ bốn là: “et in sanctam Ecclesiam” (Denz-Sch 1). “Thánh thiện” là đặc điểm cổ nhất, nói lên sự thuộc về Thiên Chúa. Trong “Tín biểu các thánh tông đồ”, ngoài “sancta” khi thêm “catholica” (sanctam Ecclesiam catholicam); bên Đông phương, tín biểu của Cyrillô Giêrusalem (khoảng năm 348) viết «una santa Chiesa catholica» (Denz-Sch 41) và của Epiphaniô năm 374 “una sola sancta Ecclesia catholica et apostolica” (Denz-Sch 42), đưa đến công thức của công đồng Constantinopolis năm 381 « unam sanctam catholicam et apostolicam Ecclesiam». Trong lịch sử thần học, đã có những quan niệm khác nhau về bản chất của bốn đặc tính này cũng như công dụng của chúng.
Nhiều sách về Đức Mẹ đã được các học giả Tin lành viết, nhiều cuốn cổ vũ người Tin lành nhìn sát hơn vào Đức Mẹ. Nhiều câu chuyện về các Phật tử và những người ngoài Công giáo đã đến viếng Đền Đức Mẹ Lộ Đức. Mặt khác, các tín đồ Hồi giáo cũng rất tôn trọng Đức Mẹ. Thật vậy, Đức Mẹ được nói đến nhiều lần trong kinh Koran, sách thánh của Hồi giáo, nhiều hơn cả trong Kinh thánh!/17 Tháng Bảy 2014 (Xem: 4787) /
NHỮNG SAI PHẠM CỦA SỨ ĐIỆP TỪ TRỜI 5. Các vấn đề liên hệ đến Hội Thánh. ▶5.1. Chối bỏ Huấn quyền của Hội Thánh. *SỨ ĐIỆP 06-04-2011. "...không một ai trong các con xứng đáng để phán xét hoặc tra xét về người khác. Không ai có quyền hạn hoặc hiểu biết thiêng liêng để đưa ra bất cứ sự đánh giá nào về đạo đức nơi người khác" NHẬN ĐỊNH. Nói như thế bà Maria Divine Mercy rõ ràng đã phủ nhận Huấn quyền của Hội Thánh. ▶5.2. Phủ nhận vai trò của Chúa Thánh Thần trong Hội Thánh. *SỨ ĐIỆP 12-04-2012. "Cơ mật viện Hồng Y bầu Giáo hoàng mới là những người theo bè Tam điểm, là tổ chức độc ác của Satan." NHẬN ĐỊNH. Rõ ràng bà Maria Divine Mercy không tin rằng Thánh Thần của Đức Kitô vẫn đang hiện diện và hoạt động trong Hội Thánh, không ngừng hướng dẫn Hội Thánh đạt đến chân lý toàn vẹn của Đức Kitô.
Nguồn gốc của mọi thiên chức linh mục Chủ đề linh mục là đề tài rất được quan tâm và mang tính thời sự trong thế kỷ qua. Công Đồng Vaticanô II đã dành trọn một tài liệu cho chủ đề này với sắc lệnh Presbyterorum Ordinis; năm 1992, thánh Gioan Phaolô II đã gửi tới toàn thể Hội Thánh tông huấn hậu thượng hội đồng Pastores Dabo Vobis, về việc huấn luyện các linh mục trong bối cảnh hiện nay; tiếp đến, khi công bố năm thánh linh mục 2009-2010, Đức Giáo Hoàng Biển Đức XVI đã phác thảo cách vắn gọn nhưng rất sâu sắc dung mạo linh mục dưới ánh sáng cuộc đời của Cha Sở xứ Ars. Cùng với đó là vô số những suy tư của nhiều tác giả trên thế giới được thực hiện và nhiều cuốn sách viết về chân dung và sứ vụ của linh mục qua dòng thời gian, trong đó rất nhiều tác phẩm có giá trị.
Trải qua lịch sử, Chúa nhật sau lễ Phục sinh đã được gọi bằng nhiều danh xưng khác nhau: Chúa nhật tám ngày sau lễ Phục sinh, Chúa nhật “Áo trắng” (in Albis), bởi vì các tân tòng cởi chiếc áo trắng mà họ đã lãnh nhận khi lãnh các bí tích khai tâm vào đêm Vọng Phục sinh, đánh dấu việc kết thúc giai đoạn huấn giáo khai tâm. Tại vài Giáo hội bên Ấn độ (tục truyền do thánh Tôma tông đồ thành lập), Chúa nhật sau lễ Phục sinh được gọi là chúa nhật thánh Tôma, bởi vì bài Phúc âm thuật lại cuộc gặp gỡ của Người với Chúa Kitô. Gần đây, Đức Gioan Phaolô II muốn thêm một danh xưng nữa, đó là “Chúa nhật kính Lòng Chúa Thương Xót”. Trong Năm Thánh 2000, Đức Gioan Phaolô II đã ấn định rằng trong toàn thể Hội thánh, Chúa nhật sau lễ Phục sinh, ngoài danh hiệu Chúa Nhật Áo trắng, sẽ còn được đặt tên là Chúa nhật kính Lòng Chúa Thương Xót.
Hôm thứ Sáu 12 tháng Hai, 2021, Mùng Một Tết Tân Sửu, Phòng Báo Chí Tòa Thánh đã công bố Sứ điệp Mùa Chay Thánh 2021 của Đức Thánh Cha Phanxicô. Nguyên bản tiếng Ý và các ngôn ngữ khác có thể xem tại đây. Dưới đây là bản dịch toàn văn sang Việt Ngữ. Sứ điệp Mùa Chay 2021 của Đức Thánh Cha Phanxicô “Nào chúng ta lên Giêrusalem” (Mt 20:18) Mùa Chay: Thời gian canh tân Niềm tin, Hy vọng và Tình yêu Anh chị em thân mến, Chúa Giêsu đã mặc khải cho các môn đệ ý nghĩa sâu sắc nhất trong sứ vụ của Người khi loan báo cho họ cuộc khổ nạn, cái chết và sự phục sinh của Người để hoàn thành Thánh ý Chúa Cha. Sau đó, Ngài mời gọi họ chia sẻ sứ mạng này để cứu độ thế giới.
WHĐ (15.2.2021) – Nhân kỷ niệm 60 năm thành lập hàng Giáo phẩm Việt Nam (1961 – 2021), chúng tôi xin được đăng bản dịch chính thức của Hội đồng Giám mục Việt Nam về Tông thư thành lập hàng Giáo phẩm Việt Nam – “Jam In Pontificatus” của Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII gửi hàng Giáo phẩm Việt Nam ngày 14.1.1961. * * *
Thứ Tư Lễ Tro năm nay sẽ rơi vào ngày 17 tháng Hai. Hôm thứ Ba, Vatican đã đưa ra hướng dẫn về cách các linh mục có thể xức tro vào Thứ Tư Lễ Tro trong bối cảnh đại dịch coronavirus. Bộ Phụng Tự và Kỷ Luật Bí Tích đã công bố một chỉ dẫn vào ngày 12 tháng Giêng, hướng dẫn các linh mục đọc công thức xức tro một lần cho tất cả mọi người có mặt, thay vì cho từng người. Nguyên bản tiếng Anh có thể xem tại đây. Dưới đây là bản dịch toàn văn sang Việt Ngữ. Bộ Phụng Tự và Kỷ Luật Bí Tích Công văn số 17/21 Chỉ dẫn cho ngày Thứ Tư Lễ Tro Việc xức tro trong thời gian xảy ra đại dịch Vị Linh mục đọc lời nguyện làm phép tro. Ngài rảy nước thánh lên tro, không nói gì cả. Sau đó, ngài nói với tất cả những người hiện diện chỉ một lần duy nhất công thức như được ghi trong Sách Lễ Rôma, áp dụng công thức ấy cho tất cả mọi người nói chung:
Ngày 1 tháng 10 năm 2010, Hội đồng Giáo hoàng về Công lý và Hòa bình đã ra thông báo về án phong chân phước cho ĐHY Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận. Thông báo viết: “Ngày 22 tháng 10 tới, tức 3 năm sau khi loan báo việc mở Án phong chân phước, sẽ có phiên họp trọng thể mở cuộc điều tra ở cấp giáo phận về đời sống, các nhân đức và đời sống thánh thiện của Đấng Đáng Kính, ĐHY Việt Nam Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận, người đã là Phó Chủ Tịch Hội đồng Giáo hoàng về Công lý và Hòa bình từ năm 1994 và là Chủ tịch Ủy Ban này từ ngày 24 tháng 6 năm 1998 đến ngày 16 tháng 9 năm 2002”. Theo thông báo của Tòa Tổng Giám mục Tổng Giáo phận Tp. Hồ Chí Minh về việc điều tra án phong chân phước và phong thánh cho Đức Cố Hồng Y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận, do Đức Hồng Y GB Phạm Minh Mẫn ký ngày 1 tháng 1 năm 2012, chúng ta cùng tìm hiểu đôi nét về cuộc đời của Đấng Đáng Kính, Đức Hồng Y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận.
Bảo Trợ